Δημόσιες διαμάχες

Σε μια συνέντευξη που πήρε πριν από έξι χρόνια από τον γάλλο συγγραφέα Μισέλ Ουελμπέκ, η Αγγελική Χρυσάφη της «Guardian» τον ρώτησε αν είναι ισλαμόφοβος. «Nαι, μάλλον», απάντησε εκείνος. Μισεί τις γυναίκες; «Οχι, καθόλου». Είναι αντιευρωπαίος; «Ναι, ελπίζω το Brexit να οδηγήσει στην κατάρρευση της Ευρώπης». Αισθάνεται υπεύθυνος; «Οχι, δεν είναι αυτός ο ρόλος μου. Ο ρόλος μου είναι να ψυχαγωγώ τους αναγνώστες».

Προσωπικά, ο Ουελμπέκ δεν με ψυχαγωγεί, η «Υποταγή» με είχε ενοχλήσει. Τα δύο βιβλία της Σάλι Ρούνεϊ, αντίθετα, μου άρεσαν πολύ, και το ίδιο υποπτεύομαι ότι θα συμβεί και με το τρίτο, αν κρίνω από ένα απόσπασμα που διάβασα στο New Yorker. Θα πρέπει άραγε να με επηρεάσει η απόφασή της να μην επιτρέψει την κυκλοφορία των βιβλίων της στα εβραϊκά από εκδοτικούς οίκους που εδρεύουν στο Ισραήλ; Είναι αντισημίτισσα η Σάλι Ρούνεϊ;

Οσο είναι αντισημίτες και ο Τζάρβις Κόκερ, ο Ουίλιαμ Νταλρίμπλ, η Αλις Γουόκερ, η Πάτι Σμιθ, ο Τζον Μπέργκερ, η Καμίλα Σάμσι ή ο Χρήστος Τσιόλκας, που έχουν προβεί σε ανάλογες κινήσεις ή έχουν υπογράψει ανάλογα κείμενα. Πολλά θα μπορούσε να τους προσάψει κανείς. Οτι συγχέουν το ισραηλινό κράτος με την ισραηλινή κυβέρνηση. Οτι με το πολιτισμικό τους μποϊκοτάζ κάνουν κακό και στους φιλελεύθερους Εβραίους, που αντιτίθενται στην κατοχή ξένης γης από το Ισραήλ. Οτι ακολουθούν δύο μέτρα και δύο σταθμά: γιατί η Σάλι Ρούνεϊ δεν απαγορεύει τη μετάφραση των βιβλίων της στα κινέζικα ή στα ρώσικα; Δεν την ενδιαφέρει η τύχη των Ουιγούρων; Δεν την ενοχλεί η συμπεριφορά του Πούτιν απέναντι στους δημοσιογράφους;

Ο αντισημιτισμός, πάλι, είναι κάτι πολύ βαρύτερο. Και η επίκλησή του για τον χαρακτηρισμό μιας ατομικής επιλογής, όσο αφελής ή αντιφατική κι αν είναι, σχετικοποιεί τη σημασία του. Ας θυμηθούμε ότι για «ατίμωση της εβραϊκής κοινότητας», που δεν απέχει πολύ από τον αντισημιτισμό, είχε κατηγορηθεί ήδη από τη δεκαετία του 1960 ο Φίλιπ Ροθ για τη «Νόσο του Πόρτνοϊ». Ανάλογες επιθέσεις δέχθηκε πριν από μια εικοσαετία και ο Τόνι Τζαντ, επειδή υποστήριξε ότι η πολιτική του Ισραήλ απέναντι στους Παλαιστίνιους οδηγεί μαθηματικά σε ένα νέο κράτος του απαρτχάιντ.

Ο Τζέιμς Μάριοτ, ο αναπληρωτής υπεύθυνος βιβλίων στους Times που του αρέσει επίσης η Ρούνεϊ, έγραφε αυτή την εβδομάδα στους Times ότι οι σύγχρονοι λογοτέχνες είναι καταδικασμένοι να μπλέκονται σε δημόσιες διαμάχες. Και ο λόγος δεν είναι οι απόψεις τους, τις οποίες δικαιούνται να εκφράζουν, αλλά η αυξανόμενη δυσκολία να συμβιβάσουμε τη συγκέντρωση που απαιτεί η ανάγνωση ενός βιβλίου 300 σελίδων με τον επιφανειακό τρόπο που περιτρέχουμε τα social media.

Και να σκεφτεί κανείς ότι το τελευταίο βιβλίο του Καρλ-Ούβε Κνάουσγκορντ είναι 666 σελίδες!