Μια ώθηση για {LF}την ευρωπαϊκή κυριαρχία

Η αμυντική συμφωνία που υπέγραψαν Αθήνα και Παρίσι στις 28 Σεπτεμβρίου όχι μόνο ενισχύει τη στρατιωτική συνεργασία των δύο χωρών αλλά θα μπορούσε να επιταχύνει τη δημιουργία μιας κοινής ευρωπαϊκής δράσης και άμυνας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ορισμένοι ίσως βιάστηκαν να εξηγήσουν ότι οι βλέψεις της Γαλλίας προς την Ανατολική Μεσόγειο είναι αυτοεξυπηρετούμενες και αποτελούν προσπάθεια αντιστάθμισης της οικονομικής ζημιάς στη γαλλική αμυντική βιομηχανία μετά την ακύρωση των πυρηνικών υποβρυχίων από την Καμπέρα. Ανεξάρτητα από το αν αυτό αληθεύει, η στήριξη της Γαλλίας σε Ανατολική Μεσόγειο, Ελλάδα και Κύπρο παραμείνει θετικό στοιχείο. Η Γαλλία εξελίσσεται σε «κράτος πυλώνα» στη Μεσόγειο – ρόλο που παραδοσιακά μοιράζεται με την Ιταλία.

Στην Ανατολική Μεσόγειο όμως η Γαλλία σαφώς έχει σφραγίσει τον ρόλο της μέσω τόσο της στρατιωτικής παρουσίας της όσο και της πώλησης οπλισμού σε ομόφρονες εταίρους της, και μέσω της αμυντικής στήριξης προς τους ευρωπαίους εταίρους της κατά τις διενέξεις με την Τουρκία. Διενέξεις που εξάλλου συνεχίζονται και επηρεάζουν τα γαλλικά συμφέροντα, αφού τον περασμένο Σεπτέμβριο το ερευνητικό πλοίο «Nautical Geo» (υπό σημαία Μάλτας) που διεξήγε έρευνα χαρτογράφησης πιθανής πορείας του υποθαλάσσιου αγωγού East Med σε περιοχή ανατολικά της Κρήτης για λογαριασμό της γαλλικής εταιρείας Total και του ελληνικού Δημοσίου, δεχόταν παρενοχλήσεις από τουρκικά πολεμικά κάθε φορά που βρισκόταν πέραν των χωρικών υδάτων (6 ναυτικά μίλια).

Παράλληλα, η Γαλλία καλλιεργεί και χαίρει καλών σχέσεων με τη Λευκωσία. Είναι ο δεύτερος στρατιωτικός εταίρος της Κύπρου, μετά την Ελλάδα και πριν από το Ηνωμένο Βασίλειο, το οποίο έχει ωστόσο δύο κυρίαρχες βάσεις στο νησί. Η διμερής αμυντική σχέση Λευκωσίας – Παρισίων βασίζεται κυρίως στη γεωγραφική θέση της Κύπρου, ένα στρατηγικό σημείο στήριξης των επιχειρήσεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Επιπλέον, τα κυπριακά λιμάνια έχουν φιλοξενήσει γαλλικά πυρηνικά αεροπλανοφόρα και υποβρύχια. Στο πλαίσιο αυτό, έχουν γίνει διαβουλεύσεις για ειδική συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών, η οποία εκτός από το λιμάνι της Λεμεσού θα συμπεριελάμβανε και την αεροπορική βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο.

Η δημιουργία ενός γαλλοελληνικού αμυντικού ζεύγους στο πλαίσιο της ΕΕ αποτελεί ευκαιρία για ώθηση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας και στρατηγικής αυτονομίας, σχέδια πρωτίστως του γάλλου προέδρου Μακρόν. Ο έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, λίγο πριν από την αναχώρησή του για το Παρίσι για την υπογραφή της αμυντικής συμφωνίας, είχε δηλώσει χαρακτηριστικά: «Το αίτημα για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης είναι πλέον απολύτως επιτακτικό». Δηλαδή χρειάζεται μια Ευρώπη που θα ευθυγραμμίσει τη γεωπολιτική της δύναμη με την οικονομική της δύναμη. «Η Ελλάδα και η Γαλλία θα είναι στην πρώτη γραμμή αυτής της ευρωπαϊκής προσπάθειας τους επόμενους μήνες» είχε προσθέσει. Αυτή η συνεργασία θα συνόδευε το γαλλογερμανικό ζεύγος, ζωτικής σημασίας για τη Γαλλία, το οποίο όμως φαίνεται να βρίσκει τη Γερμανία επιφυλακτική στον τομέα της άμυνας και ειδικότερα στην αναζήτηση ευρωπαϊκής κυριαρχίας. Η ιδέα αυτή αντιμετωπίζει επίσης αντίσταση σε ορισμένες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, όπου εκλαμβάνεται ως ενδεχομένως ανασταλτικός παράγοντας για το ΝΑΤΟ και τις διατλαντικές σχέσεις.

Η αμυντική συμφωνία Ελλάδας – Γαλλίας ίσως σημάνει και έναν πιο κεντρικό ρόλο για την Ελλάδα στην Ανατολική Μεσόγειο, ως «εταίρος άμεσης επέμβασης» (first responder) στο πλαίσιο της ΕΕ. Η ψύχρανση των σχέσεων ΗΠΑ – Τουρκίας μετά την αγορά ρωσικών πυραύλων S-400 από την Τουρκία και η συνεχιζόμενη αντιπαράθεση με την ΕΕ θα δικαιολογούσαν μια τέτοια πρωτοβουλία. Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά τη σύνοδο EUMED9 στην Αθήνα τον περασμένο μήνα οι ηγέτες των εννέα χωρών του Νότου της ΕΕ έστειλαν αυστηρό μήνυμα στην Τουρκία για τον σεβασμό των θαλασσίων ζωνών και του διεθνούς δικαίου.

Η δρ Ιζαμπέλ Ιωαννίδου είναι ερευνητικό μέλος του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών, επιστημονική συνεργάτιδα στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)