Μεταξύ νοσταλγίας {LF}και φαντασίωσης

Η υπογραφή της ελληνογαλλικής συμφωνίας για την εγκαθίδρυση στρατηγικής εταιρικής σχέσης στην άμυνα και την ασφάλεια, προσέφερε καύσιμη ύλη στην πολυφορεμένη συζήτηση περί στρατηγικής αυτονομίας, ευρωπαϊκής κυριαρχίας ή όπως νοηματοδοτείται από τις διακριτές εθνικές προτιμήσεις των κρατών-μελών της ΕΕ. Λαμβάνοντας υπόψη το ετεροβαρές του γαλλογερμανικού άξονα μετά την κρίση χρέους στην ευρωζώνη, το Παρίσι συγκέντρωσε τις δυνάμεις του στην ευρωπαϊκή κεφαλαιοποίηση της σκληρής του ισχύος για την εξισορρόπηση του Βερολίνου, το οποίο θα συνεχίσει να ηγείται των εξελίξεων στο πεδίο της οικονομίας. Η αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ ερμηνεύτηκε ως παράθυρο ευκαιρίας. Προκειμένου ο πρόεδρος Μακρόν να προωθήσει το φιλόδοξο όραμά του το οποίο προσέκρουσε τόσο στην απώλεια ευθυγράμμισης με τις ΗΠΑ (βλ. Ρωσία, Κίνα) όσο και στο τείχος Γερμανών και Ανατολικοευρωπαίων που επιθυμούν τη διατήρηση της πρωτοκαθεδρίας των Αμερικανών και της Ατλαντικής Συμμαχίας. Αντανακλώντας τις δύο όψεις του ίδιου προβλήματος και ανατροφοδοτώντας την απουσία ενιαίας στρατηγικής κατεύθυνσης.

Παρά το γεγονός πως εδώ και μια δεκαετία υπάρχει διακομματική συναίνεση μεταξύ Δημοκρατικών και Ρεπουμπλικάνων για υποχρεωτική μεταφορά περιφερειακών βαρών στους Ευρωπαίους, οι μεν Γάλλοι δαγκώνοντας περισσότερα απ’ όσα μπορούν να μασήσουν χάνουν όλες τις μάχες οχυρωμένοι πίσω από ανεδαφικές εθνικές φαντασιώσεις με ευρωπαϊκό μανδύα, οι δε ακίνητοι ονειροπόλοι εξακολουθούν ως παραδοσιακοί ραντιέρηδες να νοσταλγούν την περίοδο της αμερικανικής μονοκρατορίας με την Ευρώπη σε ρόλο προτεκτοράτου.

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο συνδυασμένος αντίκτυπος ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων στο εξωτερικό και αυξημένων περιορισμών εξαιτίας του εσωτερικού (πολιτικού και κοινωνικοοικονομικού) περιβάλλοντος στις ΗΠΑ έχει επιφέρει τις αναμενόμενες συγκλίσεις πολιτικών πέριξ των συνθημάτων «πρώτα η Αμερική – Τραμπ» και «μια εξωτερική πολιτική για τη μεσαία τάξη – Μπάιντεν». Κοντολογίς, οι Ευρωπαίοι έχουν να επιλέξουν μεταξύ ξεβολέματος και περιθωριοποίησης.

Οι οκτώ πρώτοι μήνες της νέας αμερικανικής διοίκησης ήταν αρκετοί για να επιβεβαιώσουν πως το μοντέλο της συμμαχικής αυτονομίας μεταξύ των δύο στρατηγικών εταίρων παραμένει αναγκαίο έναντι της διατήρησης ενός μη βιώσιμου και ξεπερασμένου από τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις status quo. Εξέλιξη που δεν θα υπονομεύσει αλλά θα αναζωογονήσει τον παλαιάς κοπής 20ου αιώνα διατλαντικό συνεταιρισμό. Προετοιμάζοντας την ανάληψη μεγαλύτερης ευθύνης και βελτιωμένης στρατιωτικής κινητικότητας για τη διαχείριση κρίσεων στη γειτονιά και το εγγύς εξωτερικό της Ευρώπης. Φροντίζοντας για τη βαθμιαία επιχειρησιακή λειτουργία ενός περισσότερο αυτόνομου ευρωπαϊκού πυλώνα ασφαλείας που θα δρα σε στενή συνεργασία και συμπληρωματικά προς το ΝΑΤΟ.

Για να προχωρήσει μια τέτοια συνθήκη, είναι κατανοητό ο σχεδιασμός μιας ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής να εκκινείται από μεμονωμένες εθνικές πρωτεύουσες αλλά δεν μπορεί να εξαντλείται με προδιαγραφές εσωτερικής πολιτικής, επιστρέφοντας εκεί. Επιπλέον, η δέσμευση του αποφασιστικού ευρωπαϊκού συμμάχου των ΗΠΑ (βλ. Γερμανία) για τη διαμόρφωση του μέγιστου αυτή τη φορά κοινού παρονομαστή είναι που θα κρίνει την επιτυχία του εγχειρήματος. Εξετάζοντας δομικά την περίπτωση της Γερμανίας και τις δυνατότητες ενίσχυσης της ενεργητικής της ευθύνης, είναι το εύρος του πρασινο-φιλελεύθερου αποτυπώματος στην καγκελαρία που θα προσφέρει μια μικρή ή μεγαλύτερη ανανέωση στην άσκηση της εξωτερικής πολιτικής. Προσδιορίζοντας τη βαθμίδα ξεβολέματος του κεντρώου κατεστημένου από την ασφαλή ζώνη των ανέσεων του παρελθόντος.

Καταληκτικά, γάλλος πρόεδρος και γερμανός καγκελάριος, με ταπεινότητα ο ένας προς τον άλλον και με συμβιβαστική διάθεση, καλούνται πρώτοι να  συνασπιστούν. Ετσι μόνο θα καταφέρουν αργότερα να τραβήξουν και τους υπόλοιπους (μεταξύ άλλων την προσοχή των ΗΠΑ και των περιφερειακών αναθεωρητών). Προκειμένου να αποφευχθεί, δανειζόμενος τα λόγια του αρθρογράφου στη «Le Figaro», ακόμη μια περίπτωση όπου «η Γαλλία κάνει μεγάλα όνειρα, ενώ η Γερμανία χτίζει τούβλο – τούβλο».

Ο Σωτήριος Κ. Σέρμπος είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και ερευνητής στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ).