Δυνατότητες {LF}και ευκαιρίες

Πέρα από κάποιες επιφυλάξεις ή/και αντιρρήσεις που εκφράστηκαν από την αντιπολίτευση κατά τη διάρκεια της πρόσφατης συζήτησης στο ελληνικό κοινοβούλιο σχετικά με την αμυντική συμφωνία που υπέγραψε η χώρα μας με τη Γαλλία, το αποτύπωμα της αμυντικής αυτής συμφωνίας είναι αναμφίβολα θετικό και στρατηγικά ισχυρό. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η μείζων αντιπολίτευση αναγνώρισε τη συμφωνία ως «στρατηγικά ορθή» και ενισχυτική της αποτρεπτικής ικανότητας της χώρας.

Είναι σχεδόν αυτονόητη η στρατηγική σημασία της συμφωνίας που υπέγραψε η Ελλάδα με μια χώρα με τα χαρακτηριστικά της Γαλλίας: η ισχυρότερη στρατιωτικά – ειδικά μετά την αποχώρηση της Βρετανίας – ευρωπαϊκή («πυρηνική») δύναμη^. μια χώρα με εκπεφρασμένο όραμα και σχέδιο για το αύριο της Ενωσης και θεμελιωτής και ενεργός υποστηρικτής της «στρατηγικής αυτονομίας» της και ταυτόχρονα μια «ευρωπαϊκή – μεσογειακή» δύναμη με στρατηγική αντίληψη για το παρόν και το μέλλον της Ανατολικής Μεσογείου, όπου αναπτύσσει συνεχή και δυναμική παρουσία, περιλαμβανομένης της «προβολής ισχύος».

Αν και η σύγκλιση των συμφερόντων της Γαλλίας και της Ελλάδας απέναντι στην επιθετική συμπεριφορά της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελούσε κοινή διαπίστωση εδώ και αρκετά χρόνια, είναι εν τούτοις η πρώτη φορά που η σύγκλιση αυτή αποτυπώνεται με ισχυρό και σαφή τρόπο. Με την εν λόγω συμφωνία η Γαλλία καθίσταται πράγματι ο κεντρικός παράγοντας και το συστατικό στοιχείο και των δύο διαστάσεων της αναγκαίας στρατηγικής εξισορρόπησης που επιβάλλεται να ακολουθήσει η Ελλάδα έναντι ενός προβληματικού γείτονα που δεν παύει να αναπτύσσει επιθετική συμπεριφορά τόσο ρητορικά (μέσω διαφόρων αναθεωρητικών αφηγημάτων, όπως η «Γαλάζια Πατρίδα») όσο και μέσω συγκεκριμένων παράνομων πράξεων και ενεργειών στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η πρώτη διάσταση αφορά στην «εσωτερική εξισορρόπηση» ενός προβληματικού γείτονα, την οποία η ελληνογαλλική συμφωνία υποστηρίζει μέσω της αγοράς των συγκεκριμένων οπλικών συστημάτων (φρεγατών και κορβετών) και της συνακόλουθης αισθητής αναβάθμισης και ενίσχυσης των ναυτικών ικανοτήτων της χώρας. Η δεύτερη διάσταση αφορά στην «εξωτερική εξισορρόπηση» της Τουρκίας και συνδέεται με τη ρήτρα αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής που περιλαμβάνεται (άρθρο 2) στη συμφωνία. Ειδικά η ρήτρα αμυντικής συνδρομής που περιέχεται στη διμερή αμυντική συμφωνία μεταξύ της Ελλάδας και της Γαλλίας, του σημαντικότερου πρωταγωνιστή και ενεργού υποστηρικτή της «στρατηγικής αυτονομίας» της ΕΕ – προς την οποία όλες οι πολιτικές δυνάμεις της χώρας, πλην του ΚΚΕ, συμφωνούν ότι πρέπει να κινηθεί η Ελλάδα – «συγκεκριμενοποιεί» και «συμπληρώνει» την υφιστάμενη (ελλιπή) ευρωπαϊκή «ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής» που περιλαμβάνεται στη Συνθήκη της Λισαβόνας (άρθρο 42.7 ΣΕΕ) καθώς καθιστά σαφές ότι σε περίπτωση «ένοπλης επιθετικότητας» στο έδαφος ενός κράτους – μέλους της ΕΕ η Γαλλία δεσμεύεται να συνδράμει στρατιωτικά την Ελλάδα «υποδεικνύοντας» έτσι και σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη να υιοθετήσουν ανάλογη συμπεριφορά παρότι, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή ρήτρα συνδρομής, η απόφαση για το είδος της βοήθειας επαφίεται στη διακριτική τους ευχέρεια.

Η ενίσχυση της ελληνικής στρατηγικής εξισορρόπησης της Τουρκίας μέσω της ελληνογαλλικής αμυντικής συμφωνίας δεν συνεπάγεται βεβαίως την αυτόματη ακύρωση και παύση της «στρατηγικής έντασης» που έχει επιλέξει να ακολουθεί η Τουρκία. Επηρεάζει όμως σημαντικά τους «στρατηγικούς υπολογισμούς» της προκειμένου να μην προκαλέσει η ίδια, ακόμα και λόγω ατυχήματος, τη δυναμική στρατιωτική εμπλοκή της Γαλλίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η ελληνογαλλική αμυντική συμφωνία έρχεται την επαύριον της «μερικής απαγκίστρωσης» (αλλά όχι αποχώρησης) των ΗΠΑ από τα τεκταινόμενα στην Ανατολική Μεσόγειο για να υποδηλώσει την οικοδόμηση ενός μετώπου σταθερότητας απέναντι στην αναθεωρητική και αποσταθεροποιητική συμπεριφορά της Τουρκίας. Ως θεμελιωτής και ένθερμος υποστηρικτής της εξέλιξης της ΕΕ σε «παγκόσμιο παίκτη» και της ενίσχυσης του ρόλου και της επιρροής της η Γαλλία αποτελεί τον ιδανικό διεθνή δρώντα που θα δώσει συνέχεια και κυρίως περιεχόμενο στη διακηρυγμένη (Σεπτέμβριος 2020) από τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου – αλλά παγωμένη εδώ και καιρό – πολυμερή διάσκεψη για την Ανατολική Μεσόγειο με αντικείμενο την οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών των κρατών της περιοχής.

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Σπουδών Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του Προγράμματος Ασφάλειας στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)