Οι δεύτερες σκέψεις στη Γερμανία

Η ελληνογαλλική συμφωνία αμυντικής συνεργασίας ανακοινώθηκε δύο ημέρες μετά τις εκλογές στη Γερμανία που έφεραν την κυβερνητική αλλαγή και το τέλος της εποχής Μέρκελ. Η γερμανική απάντηση δόθηκε από την απερχόμενη πλέον κυβέρνηση της Μέρκελ και είναι τόσο λιτή που θα μπορούσε εξίσου καλά να είναι απάντηση και της επόμενης κυβέρνησης:

«Η γερμανική κυβέρνηση έλαβε υπόψη τη συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Γαλλίας για την εγκαθίδρυση μιας στρατηγικής εταιρικής σχέσης και τη συνεργασία στους τομείς της ασφάλειας και άμυνας» σχολίασε εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών στο Βερολίνο στις αρχές της εβδομάδας. «Πρόκειται», είπε, «για μία διμερή συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Γαλλίας, η οποία έχει σαφή αναφορά στην ιδιότητα μέλους στην ΕΕ όπως και στο ΝΑΤΟ και δεν στρέφεται εναντίον άλλων εταίρων».

Η πρώτη αντίδραση του Βερολίνου είναι ικανοποιητική για την Ελλάδα. Αναγνωρίζει ότι «δεν στρέφεται εναντίον άλλων» και αυτό δεν είναι απλά τυπική διατύπωση. Κατά τα άλλα, υπό το πρίσμα των απειλών που δέχθηκε η Ελλάδα τα τελευταία δύο χρόνια από την Τουρκία, η αμυντική συμφωνία με τη Γαλλία αποτελεί επιτυχία, για την οποία δύσκολα μπορούν να προβληθούν ενστάσεις από τη Γερμανία.

Υπάρχουν όμως και δεύτερες σκέψεις στους γερμανικούς κύκλους. Επικοινωνιακά, Μακρόν και Μητσοτάκης αιφνιδίασαν εταίρους και μη, όπως είχε αιφνιδιάσει και ο Τζο Μπάιντεν με την ανακοίνωση της αμερικανο-βρετανο-αυστραλιανής συμμαχίας AUKUS λίγες ημέρες νωρίτερα. Επί της ουσίας, για τους Γερμανούς είναι σαφές ότι η επιλογή των γαλλικών φρεγατών, από τις έξι προσφορές (Γαλλία, Ολλανδία, ΗΠΑ, Ισπανία, Ιταλία, Γερμανία) που υπήρχαν στο τραπέζι, ήταν απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης, η οποία ελήφθη με πολιτικά κριτήρια και όχι οπωσδήποτε οικονομικά – τεχνικά. Πάντως, από τη στιγμή που έκλεισε η συμφωνία, δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί πλέον ως διαπραγματευτικό αντιστάθμισμα στην προσπάθεια της Αθήνας να ακυρωθεί η πώληση έξι υποβρυχίων στην Τουρκία από την ίδια γερμανική εταιρεία που κατασκευάζει και τις φρεγάτες.

Δεύτερες σκέψεις γίνονται στα γερμανικά επιτελεία και για το πνεύμα της ελληνογαλλικής συμφωνίας. Το άρθρο 2 του συμφώνου αναφέρεται στο ζήτημα της «κυριαρχίας», η οποία, από τη στιγμή που δεν προσδιορίζεται ακριβέστερα, αφορά τα χωρικά ύδατα και όχι την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ. Η φιλοσοφία του συγκεκριμένου άρθρου κινείται στη λογική παρωχημένων διμερών συμφωνιών και όχι της συλλογικής ασφάλειας που είναι το κυρίαρχο μοντέλο της Ευρώπης μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Μία σύμπτωση έχει ενδιαφέρον: Στην πρώτη του εμφάνιση στους δημοσιογράφους την επόμενη ημέρα των γερμανικών εκλογών στις 27 Σεπτεμβρίου, ο νικητής, σοσιαλδημοκράτης υποψήφιος καγκελάριος Ολαφ Σολτς, δέχτηκε αρκετές ερωτήσεις για την ΕΕ και τη Γερμανία και οι απαντήσεις του μπορούν να θεωρηθούν και ως κατευθυντήριες γραμμές της πολιτικής που θα ακολουθήσει και ως καγκελάριος της Γερμανίας.

«Σε όσους προσπαθούν να επιστρέψουν στον 18ο, 19ο αιώνα και στο μοντέλο των απευθείας σχέσεων με κάποιες χώρες της Ευρώπης, η απάντηση είναι ότι η ΕΕ αναπτύσσεται από κοινού και θα φροντίσουμε για μία καλύτερη ΕΕ», είπε ο Σολτς. Εκείνη τη στιγμή ο Σολτς δεν αναφερόταν στο ελληνογαλλικό σύμφωνο, το οποίο ανακοινώθηκε μία ημέρα αργότερα από τους Μητσοτάκη και Μακρόν στο Παρίσι. Είχε κατά νου τις προσπάθειες του Τραμπ τα προηγούμενα χρόνια να διασπάσει την ΕΕ με προνομιακές, διμερείς συμφωνίες με άλλες χώρες της ΕΕ αλλά και της Κίνας που επιδιώκει με τον τρόπο αυτόν να διεισδύσει περισσότερο στην Ευρώπη.

Από τη δήλωση αυτή φαίνεται σαφώς ότι ο Σολτς δεν θεωρεί το μοντέλο του 18ου και 19ου αιώνα την ενδεδειγμένη συνταγή για το μέλλον της ΕΕ. Και η ελληνική κυβέρνηση δύσκολα θα πείσει ότι το ελληνογαλλικό αμυντικό σύμφωνο οδηγεί σε «μία ισχυρή και κυρίαρχη Ευρώπη», έτσι όπως την αντιλαμβάνεται ο – κατά πάσα πιθανότητα – νέος καγκελάριος της Γερμανίας.