It’s not the size stupid!

Παραφράζοντας για πολλοστή φορά την ιστορική πλέον ατάκα «Είναι η οικονομία, ηλίθιε» (It’s the economy, stupid), που σημάδεψε την προεκλογική εκστρατεία του Κλίντον το 1992, είναι χρήσιμο να ξεκαθαριστούν ορισμένα ζητήματα σε σχέση με την άκρως αναχρονιστική άποψη περί μεγέθους των επιχειρήσεων που επηρεάζει και τη δυνατότητα επιβίωσής τους και ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας.

Οι μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις (το 99,6% δηλαδή των ελληνικών επιχειρήσεων) στη χώρα μας ξεπερνούν τις 800.000 σε αριθμό, λειτουργώντας σε διαφορετικές ταχύτητες και με διαφορετική δυναμική, δραστηριοποιούμενες από απόλυτα παραδοσιακούς κλάδους έως κλάδους τεχνολογικής αιχμής. Πολλές από τις πλέον δυναμικές ελληνικές επιχειρήσεις ξεκίνησαν και συνεχίζουν να λειτουργούν ως παρέες νέων επιστημόνων, ως νέα version οικογενειακών επιχειρήσεων, ως δυναμικές επιχειρήσεις λίγων εργαζομένων στη νανοτεχνολογία, στον αγροδιατροφικό τομέα ή στις κατασκευές. Υπάρχουν εξαιρετικά παραδείγματα επιχειρήσεων που συνεργάστηκαν, μέσω της λογικής των clusters (συστάδες) επιχειρήσεων, διατήρησαν την αυτονομία τους και δεν χρειάστηκε να συγχωνευθούν ή να εξαγοραστούν για να επιβιώσουν.

Το εντυπωσιακό δε είναι ότι σε αντίθεση με διαπιστώσεις του στυλ «μικρομεσαίες επιχειρήσεις με 2-3 υπαλλήλους δεν υπάρχουν στην Ευρώπη», η συντριπτική πλειοψηφία (93,3%) των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων είναι πολύ μικρές επιχειρήσεις (επιχειρήσεις δηλαδή που απασχολούν μέχρι 9 εργαζομένους), με τις μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις μάλιστα σωρευτικά να αποτελούν το 99% του μη χρηματοδοτικού τομέα της οικονομίας.

Προφανώς λοιπόν οι πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ένα νέο διεθνοποιημένο περιβάλλον λειτουργίας με έντονες ανταγωνιστικές πιέσεις, που συνοψίζονται 1) στη συνεχή ανάγκη μείωσης του παραγωγικού κόστους, 2) στην ανάγκη βελτίωσης της ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων και υπηρεσιών, 3) στη δυνατότητα αναχρηματοδότησής τους μέσα σε ένα δυσμενές χρηματοδοτικό πλαίσιο, 4) στη συντήρηση και αναβάθμιση της παραγωγικής και εμπορικής δυναμικότητας και της τεχνολογικής/ψηφιακής επάρκειάς τους, 5) στη συστηματική αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού, 6) στην εισαγωγή νέων πρακτικών ενεργειακής αποδοτικότητας και κυκλικής οικονομίας, καθώς και 7) στη διείσδυση σε νέες υπερ-τοπικές αγορές, για τις πιο εξωστρεφείς από αυτές.

Σε αυτήν την πραγματικότητα όμως δεν μπορεί να εμφανίζεται ως μονόδρομος ο αποκλεισμός αυτών των επιχειρήσεων από ένα πολύ σημαντικό αναπτυξιακό εργαλείο, όπως είναι το Ταμείο Ανάκαμψης. Αντίθετα, επιβάλλεται οι περιφερειακές αναπτυξιακές πολιτικές για τις μικρές επιχειρήσεις να προσανατολιστούν στην ενδυνάμωση της διαρθρωτικής τους ανταγωνιστικότητας με αναφορά στις τεχνολογικές και οργανωτικές καινοτομίες, στα είδη, στην ποιότητα και στη διαφοροποίηση προϊόντων και υπηρεσιών, στις ποιοτικές πλευρές της κλαδικής και γεωγραφικής εξειδίκευσης, στην ενίσχυση της μάθησης και των δεξιοτήτων, στη διαμόρφωση συμπράξεων και συνεργειών και στην ενίσχυση της επιχειρηματικής συνεργασίας και φυσικά στη διευκόλυνση της πρόσβασής τους σε χρηματοδότηση.

Διαφορετικά θα πρόκειται για κάποιο είδος αυτοεκπληρούμενης προφητείας. Αν δηλαδή συνεχίζουμε να αφήνουμε τους «μικρούς» χωρίς πρόσβαση στη χρηματοδότηση και στην εξειδικευμένη πληροφόρηση, χωρίς στοχευμένα κίνητρα για ανάπτυξη συνεργασιών (clusters), χωρίς μηχανισμούς παρέμβασης και υποστήριξης, χωρίς δυνατότητα ενδυνάμωσης του ανθρώπινου δυναμικού τους, τότε προφανώς θα καταλήξουμε σε μία μίζερη και προβληματική εικόνα την οποία είχαμε προβλέψει επειδή ακριβώς δεν κάναμε τίποτα για να την αλλάξουμε. Και αυτή η εξέλιξη προφανώς δεν (θα) είναι θέμα μεγέθους των επιχειρήσεων, αλλά πολιτικής επιλογής.

Ο Σταμάτης Βαρδαρός είναι πολιτικός επιστήμονας, επιστημονικός συνεργάτης του Ινστιτούτου Μικρών Επιχειρήσεων της ΓΣΕΒΕΕ (ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ).