Η αντιπολίτευση του αντισυστημισμού

Παρακολουθώντας την προεκλογική σύγκρουση στη Γερμανία ένα πράγμα μου έκανε εντύπωση: η πολιτισμένη αντιπαράθεση. Τα κόμματα και έχουν διαφορές και τις προβάλλουν. Εκείνο που απουσιάζει είναι η καταγγελία των αντιπάλων ως εκπροσώπων του κακού, το οποίο αν ηττηθεί θα ζούμε σε έναν παράδεισο στον οποίο θα τρώμε με χρυσά κουτάλια.

Σε καμία περίπτωση, π.χ., η έως χθες σοσιαλδημοκρατική αντιπολίτευση στη Γερμανία ούτε οι Πράσινοι δεν θα αποκαλέσουν όχι τη Μέρκελ αλλ’ ούτε τον Αρμιν Λάσετ με εκφράσεις τύπου «Μωυσής». Τα στελέχη τους δεν θα ενθαρρύνουν καμπάνιες μίσους με υβρεολόγια και προσωπικούς χαρακτηρισμούς στα κοινωνικά δίκτυα του Ιντερνετ. Σε καμία περίπτωση, επίσης, τα κόμματα εξουσίας δεν θα κατηγορήσουν τον αντίπαλό τους ως όργανο του συστήματος, του καπιταλισμού, του νεοφιλελευθερισμού, της νέας τάξης – διότι όλων η δουλειά είναι κοινή, η διαχείριση του συστήματος. Δεν θα υπονομεύσουν έναν καταστατικό για τη λειτουργία της κοινωνίας στόχο όπως ο πόλεμος κατά της πανδημίας – στον οποίο ομόθυμα όλοι συμμετείχαν, βεβαίως επισημαίνοντας λάθη και υποδεικνύοντας διορθώσεις. Και δεν υπάρχει πιθανότητα πολιτικός του κομματικού πλέγματος εξουσίας, μάλιστα πρώην υπουργός (όπως ο Νίκος Φίλης) ο οποίος θα αποκαλέσει μπάτσους τους αστυνομικούς, όσους εργάζονται για την ασφάλεια των πολιτών από κάθε είδους απειλές, να μην έχει περιθωριοποιηθεί. Ο αντισυστημισμός είναι υπόθεση των άκρων και έχει σε πολύ μεγάλο βαθμό λούμπεν χαρακτηριστικά, τα οποία δεν ταιριάζουν στη δημοκρατική κουλτούρα της χώρας – μια κουλτούρα που εμπεδώθηκε μετά το ναζιστικό τραύμα αλλά και την περίοδο της ενσωμάτωσης στον δημοκρατικό ιστό της πρώην Ανατολικής Γερμανίας μετά το 1989.

Ο,τι συμβαίνει στη Γερμανία συμβαίνει, αναλογικά, και στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Η πολιτική ζωή κινείται στα όρια του συστήματος. Οπου ο αντισυστημισμός απειλεί το πολιτικό οικοδόμημα τα πολιτικά κόμματα του δημοκρατικού τόξου αμύνονται απέναντί του – κάτι που συστηματικά συμβαίνει στη Γαλλία με την Ακροδεξιά της Λεπέν.

Στην Ελλάδα, αντίθετα, από τη στιγμή που δυνάμεις ενός έως τότε περιθωριακού αντισυστημισμού βρέθηκαν στο κεντρικό πολιτικό προσκήνιο, η πολιτική βιώνεται σαν πολεμική αναμέτρηση. Η προηγούμενη δεκαετία ήταν, ακριβώς, περίοδος φαντασιακού εμφύλιου: ευρωπαϊστές εναντίον ακροδεξιών αλλά και ακραίων της Αριστεράς, εξουσιοπαθών, όπως αποδείχτηκε, οι οποίοι συνόψισαν τη στάση τους στην αντίθεση μνημόνιο εναντίον αντιμνημονίου. Ακόμα και μετά την παρ’ ολίγον μοιραία για τη χώρα εμπειρία του πρώτου εξαμήνου του 2015 (πότε, αλήθεια, και από ποιους θα διερευνηθούν τα περιστατικά και θα αποδοθούν ευθύνες για εκείνη την περίοδο;), και τη βουλιμική απόλαυση της εξουσίας από το σύστημα ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ που κυβέρνησε ως υποτακτικό του μνημονίου του, οι αντισυστημικές επιθέσεις εναντίον της Δικαιοσύνης και της ελευθερίας του Τύπου συνεχίστηκαν.

Το ίδιο αντισυστημικό προφίλ, με τα ίδια πάνω – κάτω χαρακτηριστικά, συνεχίζει να υπαγορεύει την πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ. Ανατροπή, νεοφιλελευθερισμός, καπιταλισμός, ξεπούλημα, παράδοση, όργανα συμφερόντων – οι ίδιες φραστικές καραμέλες υποδεικνύουν την επανάληψη και στο μέλλον της επιζήμιας πολιτικής στο όνομα της Αριστεράς του πρόσφατου παρελθόντος. Με τη βοήθεια της απλής αναλογικής (ίσως και της δυσαρέσκειας του ακροδεξιού ρεύματος της ΝΔ και της μόνιμης γκρίνιας των καραμανλικών πελατειακών δικτύων, που έχουν αποκλειστεί), η αξιωματική αντιπολίτευση ελπίζει στην παλινόρθωση – και εργάζεται γι’ αυτή. Με βασικό εργαλείο της, την εχθροπάθεια.

Πολύ φοβάμαι ότι στη ΝΔ έχουν υποτιμήσει την ιδιοτυπία της ελληνικής αξιωματικής αντιπολίτευσης και των πολλών εκφράσεων του αντισυστημισμού στην Ελλάδα. Και της δυναμικής που μπορεί να ξανααναπτύξει ακριβώς ως δύναμη αντισυστημισμού.