Αυτά που δεν μάθαμε

Σχεδόν με μια ανεξήγητη νοσταλγία, διαβάζει κάποιος πλέον τα κείμενα των ευρωπαϊκών θεσμών που ολοκληρώνουν κάθε εξάμηνο την αξιολόγηση της ελληνικής οικονομίας. Δεν το λέω από επαγγελματική διαστροφή, αλλά μόλις πριν από μερικά χρόνια, δεν προλαβαίναμε να διαβάζουμε και να αναλύουμε τις ελλείψεις της Ελλάδας, τους αστερίσκους, τα δημοσιονομικά κενά και τα προαπαιτούμενα που δεν είχαμε εκπληρώσει. Πλέον από τα κείμενα των θεσμών αποπνέεται ένας γραφειοκρατικός επαγγελματισμός, συνοδευόμενος από τη διακριτική ικανοποίηση των μελών της αποστολής που επιτηρούν την ελληνική οικονομία. Σαν να μετρούν τους μήνες για την ολοκλήρωση της αποστολής που φυσιολογικά και εκτός συγκλονιστικού απροόπτου θα λήξει και αυτή η περίοδος, της αυξημένης εποπτείας, στα μέσα του 2022. Σαν να θέλουν να γράψουν το τέλος με τον δικό τους τρόπο.

Χθες με τη δημοσίευση της 11ης αξιολόγησης μετά τα μνημόνια, είχαν μια καλή κουβέντα να γράψουν για τα πάντα. Εύσημα για τα μέτρα στήριξης, βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος και της φορολογικής διοίκησης, πετυχημένες μεταρρυθμίσεις σε παιδεία και δημόσια διοίκηση, σημαντική μείωση των κόκκινων δανείων των τραπεζών. Ακόμα και για το χρέος, που πολλοί κυρίως εγχωρίως επικαλούνται το ιλιγγιώδες ύψος του, μιλάει για βελτιωμένη βιωσιμότητά του, σε νέα άσκηση που έτρεξε, μετά τον περασμένο Ιούνιο. Ολα αυτά που κοιτούν οι οικονομολόγοι των ευρωπαϊκών θεσμών, με εξαίρεση έναν δύο αστερίσκους για την έκδοση των συντάξεων και τους κινδύνους από τα αναδρομικά, βαίνουν καλώς.

Σιγά σιγά, όμως, πλησιάζει η ώρα της πλήρους αποτίμησης, όσων έγιναν ή δεν έγιναν τα τελευταία 11 χρόνια. Οι αλλαγές ήταν μεγάλες, σε πολλούς τομείς. Η 8ετία των μνημονίων, ωστόσο, θα μας μείνει περισσότερο για τα πολλά μέτρα ανόρθωσης των δημοσιονομικών και λιγότερο για τις μεταρρυθμίσεις. Αυτές αντίθετα δυσφημίστηκαν όσο δεν έπαιρνε.

Η παρούσα κυβέρνηση, που ανέλαβε ένα χρόνο μετά τη λήξη του τρίτου μνημονίου, επιχείρησε να «επαναλανσάρει» πολλές από τις δυσφημισμένες αλλαγές. Οι πολίτες ήταν περισσότερο έτοιμοι να τις δεχτούν και να καταλάβουν τα οφέλη τους. Ταυτόχρονα επιχείρησε να προωθήσει τη μεταρρύθμιση των κρατικών θεσμών και να βελτιώσει τη διεθνή θέση της χώρας ως προς την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Και τα δύο καταγράφονται στα θετικά της.

Αυτό που δεν κατάφερε ακόμα είναι να αλλάξει τη νοοτροπία. Δεν έπεισαν τον πληθυσμό για την πρωταρχική σημασία βελτίωσης της αποτελεσματικότητάς του στην παραγωγή. Παρέμεινε η εχθρότητα έναντι της επιχειρηματικότητας. Ενα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού πιστεύει ακόμη σήμερα ότι είναι στο χέρι κάποιας «καλής κυβέρνησης» να διατάξει την επιστροφή όσων του «πήραν τα μνημόνια». Αυτό πιστεύουν οι συνταξιούχοι και συνεχώς επιβεβαιώνονται για αυτήν τους την άποψη με τα αναδρομικά που κάθε λίγο τους επιδικάζουν τα δικαστήρια. Παρόμοιες είναι οι απόψεις και πολλών εργαζομένων, που αναζητούν νέες κρατικές πολιτικές με «κοινωνικά κριτήρια» και υποχρεώσεις για την «ανάλγητη εργοδοσία». Σκεφτείτε πόσο λίγο έχει μεταρρυθμιστεί η χώρα ως προς το τελευταίο, που υπάρχει ακόμα πολιτικός αρχηγός που πιστεύει ότι μπορεί με έναν νόμο που θα φέρει, να υποχρεώσει μια ιδιωτική επιχείρηση να προσλάβει και να απασχολεί χιλιάδες εργαζόμενους με όρους Δημοσίου…