«Η εποχή Ερντογάν φτάνει στο τέλος»

Υστερα από 19 χρόνια ακούγεται στην Τουρκία για πρώτη φορά: «Η εποχή του Ερντογάν φτάνει στο τέλος». Παρόλο που ο τούρκος πρόεδρος έχει ζήσει δεκάδες κρίσεις κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησής του, ποτέ δεν είχε ακουστεί ότι φτάνει στο τέρμα της διαδρομής. Ακούγεται τώρα για δύο συναφείς λόγους: ο ένας αφορά την υγεία του, ο άλλος τις εκλογές.

Στις 21 Ιουλίου έστειλε ένα μήνυμα στη Γιορτή των Θυσιών μέσω ζωντανής σύνδεσης από τη θερινή κατοικία του στη Μαρμαρίδα. Στο 13λεπτο βίντεο φαινόταν «ναρκωμένος» και πρόφερε με δυσκολία ορισμένες από τις λέξεις του autocue. Στη μέση της εκπομπής έμοιαζε αποκοιμισμένος. Πίεσε τον εαυτό του και συνέχισε να μιλάει, αλλά το βίντεο είχε γίνει κιόλας viral στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ο εκπρόσωπος του Παλατιού «ξεπέταξε» το γεγονός χαρακτηρίζοντάς το «ανθρώπινο». Ο φιλοκυβερνητικός Τύπος το απέδωσε στο φορτωμένο πρόγραμμα του προέδρου και στην υψηλή θερμοκρασία. Πολύ σύντομα, ωστόσο, κυκλοφόρησαν άλλα βίντεο που έδειχναν καθαρά τη δυσκολία του προέδρου στο περπάτημα.

Πριν από 20 χρόνια, όταν ήταν ακόμη στην αντιπολίτευση, ο Ερντογάν έψελνε τον εξάψαλμο σε ηλικιωμένους πολιτικούς και πρότεινε τη συνταξιοδότηση στην ηλικία των 65 ετών. Τα δικά του 65α γενέθλια ήταν πριν από δυόμισι χρόνια. Οταν ο πρώην πρωθυπουργός Ετσεβίτ δυσκολευόταν στο περπάτημα για λόγους υγείας, και πάλι πριν από 20 χρόνια, ο Ερντογάν «χτύπησε»: «Είναι σοβαρά άρρωστος. Πρέπει να παραιτηθεί». Εκείνα τα πλάνα τοποθετούνται σήμερα δίπλα στα δικά του όταν πασχίζει να περπατήσει. Οποιαδήποτε προσπάθεια να διορθωθεί αυτή η εικόνα απλώς θα επιδεινώσει την κατάσταση. Κατά τη διάρκεια μιας ζωντανής μετάδοσης, στις 12 Αυγούστου, ο πρόεδρος απαντούσε σε ερωτήσεις δημοσιογράφων που κάθονταν απέναντί του, όταν ξαφνικά εμφανίστηκε το μηχάνημα του autocue πίσω τους. Αυτό προκάλεσε θυμηδία στα social media: «Δεν απαντούσε ο Ερντογάν στις ερωτήσεις, οι δημοσιογράφοι ρωτούσαν τις απαντήσεις του».

Από τη στιγμή που τα κυρίαρχα τουρκικά ΜΜΕ ελέγχονται κατά κύριο λόγο από το Παλάτι, προφανώς δεν αναφέρονται στο ζήτημα υγείας. Και για να φιμώσει τα social media, η κυβέρνηση ετοιμάζει πλέον έναν νέο νόμο λογοκρισίας. Εκείνο που δεν σωπαίνει, ωστόσο, ή «εξαγοράζεται» είναι η λεγόμενη «εφημερίδα των ψιθύρων».

Το Ινστιτούτο Ερευνας Αγοράς Aksoy, που μετράει συχνά τον παλμό της κοινής γνώμης, ανακοίνωσε ότι, σύμφωνα με την τελευταία δημοσκόπηση, ο Ερντογάν θα έχανε εάν διενεργούσε τώρα εκλογές. Τον περσινό Σεπτέμβριο έπαιρνε ακόμη 38%, αλλά από τότε η δυναμική πέφτει μήνα με τον μήνα, για να φτάσει το 31% τον περασμένο Ιούνιο. Για πρώτη φορά η συμμαχία της αντιπολίτευσης πέρασε μπροστά από την κυβερνώσα Λαϊκή Συμμαχία. Οι εκλογές θα γίνουν το 2023, αλλά η ίδια έρευνα έδειξε ότι το αίτημα για πρόωρες εκλογές συνεχώς βρίσκει έδαφος στον γενικό πληθυσμό. Γίνεται ήδη λόγος για την πιθανότητα να διεξαχθούν μέσα στο 2022.

Ο Ερντογάν συνήθιζε να βγάζει έναν λαγό απ’ το καπέλο σε τέτοιες καταστάσεις κάνοντας έκκληση για ενότητα, με αναφορά σε στρατιωτικές επιχειρήσεις εκτός συνόρων ή στην επικείμενη απειλή ενός εσωτερικού πραξικοπήματος. Ετσι κέρδιζε τις χαμένες ψήφους. Αναμενόταν ότι η πτώση της Καμπούλ θα του πρόσφερε μια τέτοια ευκαιρία. Ενώ όλοι προσπαθούσαν να φύγουν από το Αφγανιστάν, ο τούρκος πρόεδρος ανακοίνωσε ότι ήταν έτοιμος να διαπραγματευθεί με τους Ταλιμπάν και να διασφαλίσει το αεροδρόμιο της Καμπούλ. Κάτι τέτοιο δεν ήταν αρεστό στους Ταλιμπάν. Το σχέδιο να ανοίξουν τα σύνορα και να αφήσουν αφγανούς πρόσφυγες ανεξέλεγκτα μέσα στην Τουρκία δεν μπορούσε επίσης να εφαρμοστεί. Η τουρκική κοινωνία αντιμετωπίζει ακόμη προβλήματα από τα 4 εκατομμύρια σύρους πρόσφυγες και αντιδρά αρνητικά στο νέο ενδεχόμενο. Ακόμη και στη λαϊκή βάση του κυβερνώντος AKP υπήρξαν διαμαρτυρίες – ακόμη και ρατσισμός επειδή οι άνθρωποι φοβόντουσαν για τις δουλειές τους. Η αντιπολίτευση ισχυρίστηκε ότι τα σύνορα άνοιξαν ως μέρος συμφωνίας του Ερντογάν με τον Μπάιντεν. Ο αρχηγός του Σοσιαλδημοκρατικού CHP Κεμάλ Κιλιντσάρογλου διεμήνυσε προς τις ΗΠΑ: «Ως μέλος της μελλοντικής κυβέρνησης και μιας συμμαχίας που θα αναλάβει, δεν θα δεχθώ υπό οποιουσδήποτε όρους τις συμφωνίες που κάνατε με τον Ερντογάν. Οσα λέτε μαζί του δεσμεύουν τον ίδιο, όχι την Τουρκία».

Για να ανακοπεί η εισροή αφγανών προσφύγων, η Δύση, ειδικά η Γερμανία, δεν μπορεί να ευελπιστεί σε συμφωνία με τον Ερντογάν ανάλογη με εκείνη του 2015. Αμφισβητείται κατά πόσο θα βοηθήσει την τουρκική κυβέρνηση κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Αυτό που φαίνεται σίγουρο είναι η όξυνση της κοινωνικής κρίσης. Νομίζω πως όταν οι δυτικοί ηγέτες ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις με τον Ερντογάν, θα πρέπει να λάβουν υπόψη ότι η ισορροπία στην Τουρκία αλλάζει ταχύτατα από μέρα σε μέρα.

Ο Τζαν Ντουντάρ είναι πρώην αρχισυντάκτης της τουρκικής εφημερίδας «Cumhuriyet», που έχει διαφύγει αυτοεξόριστος στο Βερολίνο. Μαζί με τον Ερντέμ Γκιουλ συνελήφθη το 2015 με τις κατηγορίες της κατασκοπείας, της αποκάλυψης εμπιστευτικών εγγράφων και της συμμετοχής σε τρομοκρατική οργάνωση. Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην γερμανική εφημερίδα «Die Zeit» (4/9/2021) και αναδημοσιεύεται με την άδεια του συγγραφέα για «ΤΑ ΝΕΑ»