NON PAPER

Ο «άνθρωπος-ελέφαντας»

Ο Τζόζεφ Μέρικ γεννήθηκε στην Αγγλία του 1863. Από μικρός, λόγω γενετικής διαταραχής, που μετά τον θάνατό του διαπιστώθηκε ότι επρόκειτο για το «σύνδρομο του Πρωτέα», παρουσίαζε παραμορφώσεις – σαρκώδεις όγκους, δέρμα γκρίζο και τραχύ – στο πρόσωπο και το σώμα. Κυκλοφορούσε με κουκούλα ώστε να μην προκαλεί αλλά και να μην αντιμετωπίζει την αποστροφή του κόσμου. Ωστόσο, στη δεισιδαιμονική, βικτωριανή εποχή του κατέληξε στα πολύ δημοφιλή τότε freak shows. Η «Γυναίκα με το μούσι», ο «Αντρας με τις δύο μύτες», το «Μωρό-γέρος» ήταν ατραξιόν με εισιτήριο για τις πόλεις όχι μόνο της Μεγάλης Βρετανίας αλλά και της Ευρώπης. Ετσι ο Μέρικ έγινε περιφερόμενο θέαμα ως «Ο άνθρωπος-ελέφαντας».

Ο γιατρός Φρέντερικ Τριβς ήταν από τους ελάχιστους που ενδιαφέρθηκαν για την πάθηση του Μέρικ, που δεν τον αντιμετώπισαν ως «τέρας της φύσης» – ακόμη και ο πατέρας του τον είχε διώξει από το σπίτι. Τον περιέθαλψε, του εξασφάλισε στέγη, προκάλεσε το ενδιαφέρον διασημοτήτων της εποχής που στήριξαν τον παραμορφωμένο νέο ο οποίος, προστατευμένος πια από τα αδιάκριτα μάτια και τη χλεύη του κόσμου, αφιερώθηκε στο γράψιμο, ποιημάτων κυρίως. Πέθανε στα 27 του χρόνια (οι όγκοι πίεζαν πλέον ασφυκτικά τα όργανά του) αλλά η περίπτωσή του απασχολούσε έως πρόσφατα τους επιστήμονες.

Η ιστορία του Μέρικ – που, κάποτε, ο Μάικλ Τζάκσον θέλησε να αγοράσει τα οστά του από το νοσοκομείο όπου φυλάσσονταν – έγινε λαϊκός θρύλος και θεατρικό έργο από τον Μπέρναρντ Πόμερανς που ευτύχησε σε μία από τις πολλές παραγωγές του να έχει πρωταγωνιστή τον Ντέιβιντ Μπάουι και στην πιο πρόσφατη τον Μπράντλεϊ Κούπερ. Το 1980 έγινε και μια εξαιρετική ταινία από τον Ντέιβιντ Λιντς με τον Τζον Χερτ στον ρόλο αυτού του πλάσματος που το παραμορφωμένο του σώμα κουβαλούσε μια ευαίσθητη και, συγχρόνως, δυνατή ψυχή.

Κι ο ελέφαντας στο δωμάτιο

Θυμάμαι πόσο είχα εντυπωσιαστεί όταν πρωτοείδα την ταινία του Λιντς, πώς με είχε συγκλονίσει το βλέμμα του Χερτ μέσα από τις τρύπες, στη θέση των ματιών, της κουκούλας. Αυτή η εικόνα του ανθρώπου που, λόγω δυσμορφίας, κυκλοφορεί με κουκούλα μού φαινόταν τόσο έξω από το σύστημα του ανθρώπινου πολιτισμού. Διάβαζα μάλιστα τότε ότι στη θεατρική παράσταση ο Μπάουι είχε υποδυθεί τον Μέρικ χωρίς κουκούλα και παραμορφωτικό μακιγιάζ. Ακριβώς επειδή σε αυτή την ιστορία η εξωτερική παραμόρφωση φλουτάρει όσο αναδεικνύεται η εσωτερική ομορφιά.

Ενιωσα το ίδιο συναίσθημα όταν είδα χθες στην τηλεόραση την Ιωάννα Παλιοσπύρου να προσέρχεται στο δικαστήριο την πρώτη μέρα της δίκης για την επίθεση με βιτριόλι που δέχθηκε τον Μάιο του 2020 από την Εφη Καρακάντζουλα. Η μάσκα που έκρυβε το πρόσωπό της – στην πραγματικότητα βοηθά στην ασφαλέστερη επούλωση των εγκαυμάτων και στην προστασία από τυχόν μολύνσεις – φανερώνει τις τραγικές συναρτήσεις αυτής της ιστορίας αλλά και την ουσιαστική, ψυχική ομορφιά της Ιωάννας.

Αυτό που ίσως εμείς, το κοινό, δεν θέλουμε να δούμε – παρασυρόμενοι, δικαιολογημένα, από την τραγικότητα του εγκλήματος – είναι οι λόγοι που το προκάλεσαν. Ή, μάλλον, οι «μη λόγοι» αφού τίποτε δεν αποδεικνύει μια σοβαρή αντιζηλία μεταξύ των δύο κοριτσιών. Μάθαμε από τα ρεπορτάζ ότι η κατηγορούμενη κατέγραφε εμμονικά τις συνδιαλέξεις της, ότι παρακολουθούσε επί μήνες το θύμα. Ακούσαμε τις συνομιλίες της με χαρτορίχτρα ή καφετζού ή whatever. Δεν είναι δύσκολο να διαπιστώσει κάποιος, σε αυτές τις μεθοριακές συμπεριφορές, μια κοινωνική παράνοια (δεν μιλάω για ψυχική ή συναισθηματική, αυτά είναι θέματα ειδικών).

Εύκολα κάνουμε τα «μαγιολίκια» ανέκδοτο, κουτσομπολιό, αστείο, χαριτωμένη διήγηση. Δεν είναι όμως τόσο απλό. Σε μια εποχή που φαίνεται να μακραίνει η απόσταση από τον ορθολογισμό, πόσο εύκολο είναι να υποβληθούν στο μυαλό μίας νέας γυναίκας «δράκοι», φανταστικές αντίζηλες, «φτασμένα» και «κουπάτες στο κρεβάτι του»; Οταν, παρά τον αγώνα ενάντια στην πατριαρχία, για πολλά κορίτσια, ο «καλός γαμπρός» είναι ο απόλυτος στόχος; Είναι αυτός ο ελέφαντας στο δωμάτιο που ασχολούμαστε μαζί του μόνο όταν ποδοπατάει τη λογική.