Αφγανές ονειροπόλες και εκπαίδευση

^«Οι αφγανές γυναίκες δεν σταματούν. Προχωρούν μπροστά και όλοι πρέπει να βαδίσουμε μαζί τους». Με αυτά τα λόγια αμερικανός πολιτικός χαιρέτησε το 2017 τα επιτεύγματα μιας ομάδας ρομποτικής μαθητριών απο το Αφγανιστάν που διακρίθηκαν σε διεθνείς διαγωνισμούς για τη δημιουργία ρομπότ εντοπισμού ναρκών. Οι «Αφγανές ονειροπόλες», η ομάδα των 20-25 μαθητριών, κατόρθωσε σε συνεργασία με το MIT, να κατασκευάσει ένα μηχανοποιημένο, χειροκίνητο αναπνευστήρα έκτακτης ανάγκης χρησιμοποιώντας παλιά ανταλλακτικά αυτοκινήτου ως απάντηση στην πανδημία του κορωνοϊού.

Η εκπαίδευση υπήρξε ένα λαμπρό παράδειγμα ανασυγκρότησης του Αφγανιστάν. Από το 2001, μετά την πρώτη ανατροπή των Ταλιμπάν, η διεθνής κοινότητα έχει επενδύσει δισεκατομμύρια στον τομέα της εκπαίδευσης στο Αφγανιστάν. Μέσα σε είκοσι χρόνια από τις μερικές χιλιάδες αφγανές μαθήτριες έφτασαν το 2018, τα κορίτσια να αποτελούν σχεδόν το 38% – 3,8 εκατομμύρια – των μαθητών στη χώρα. Το ποσοστό των κοριτσιών που λάμβαναν μέρος στις εθνικές εισαγωγικές εξετάσεις για το πανεπιστήμιο αυξήθηκε επίσης σημαντικά και σημειώθηκαν πολλές επιτυχίες. Το 2020, η Shamsia Alizada, κόρη ενός ανθρακωρύχου από την Καμπούλ, έλαβε την υψηλότερη βαθμολογία ανάμεσα σε 170.000 υποψήφιους φοιτητές.

Οι αρχικές υποσχέσεις της νέας κυβέρνησης για τα δικαιώματα της εκπαίδευσης των γυναικών, άλλαξαν μια μέρα αφότου η λευκή σημαία των Ταλιμπάν σηκώθηκε στο προεδρικό μέγαρο. Η προχθεσινή ανακοίνωση για τη νέα πολιτική της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης αποκαλύψε πλήρως τον μεσαίωνα που θα βιώσουν εκατοντάδες χιλιάδες φοιτήτριες στο Αφγανιστάν.

Οι σπουδές πλέον διαχωρίζονται, άνδρες και γυναίκες σπουδάζουν χωριστά, τα αντικείμενα σπουδών για τις γυναίκες περιορίζονται σε αυτά που επιτρέπει η νέα κυβέρνηση, ενώ οι γυναίκες υποχρεούνται σε τήρηση αυστηρού ισλαμικού ενδυματολογικού κώδικα, των μαύρων νικάμπ. Αυτή είναι η νέα ζοφερή πραγματικότητα, που οι Αφγανές θυμούνται την περίοδο 1996-2001, έμελλε όμως να ξεχαστεί στο μεταξύ αφού οι σχετικές ελευθερίες που απολάμβαναν οι φοιτήτριες τα τελευταία είκοσι χρόνια δημιούργησαν μία νέα γενιά επιστημόνων και μορφωμένων επαγγελματιών και πρότυπα και παραδείγματα για τις νεαρές Αφγανές.

Ολα αυτά είναι πλέον παρελθόν. Λόγω έλλειψης πόρων των πανεπιστημίων, οι νέοι κανόνες αποκλείουν εξ αρχής τις γυναίκες από την εκπαίδευση αφού η δυνατότητα παροχής διδασκαλίας σε ξεχωριστές τάξεις γίνεται απαγορευτική λόγω κόστους. Επιπλέον έλλειψεις σε γυναικείο διδακτικό προσωπικό που θα διδάσκει αποκλειστικά σε φοιτήτριες οδηγούν σε βέβαιο αποκλεισμό των γυναικών από την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Παρά τις πρώτες μεγάλες διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα για την προστασία των δικαιωμάτων των γυναικών, τα σκληρά μέτρα της νέας κυβέρνησης και ο φόβος της θρησκευτικής αστυνομίας για την τήρηση της Σαρίας έχουν ήδη επιβάλλει μία νέα εικόνα. Γυναίκες ντυμένες με μαύρα νικάμπ και κουνώντας άσπρες σημαίες εμφανίστηκαν στο Shaheed Rabbani Education University στην Καμπούλ υποστηρίζοντας τις πολιτικές φύλου των Ταλιμπάν.

Από την άλλη χιλιάδες νέες γυναίκες οδηγούνται έξω από τη χώρα. Και ακόμη περισσότερες κλείνονται ερμητικά στα σπίτια τους. Γι’ αυτές τις τελευταίες η ιστορία έχει σταματήσει να γράφεται.

Η παγκόσμια κοινότητα έχει ευθύνη και υποχρέωση απέναντι στις γυναίκες του Αφγανιστάν. Για τον φόβο, την αγωνία, τη θλίψη, την ικεσία που διαγράφεται στο τρομαγμένο τους βλέμμα.

Η μόνη ελπίδα η διαβεβαίωση των ονειροπόλων Αφγανών: «η ιστορία μας δεν θα τελειώσει με θλιβερό τρόπο…».

Η Εφη Μπάσδρα είναι καθηγήτρια Βιοχημείας-Εμβιομηχανικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών