Θολό το τοπίο του εθελοντισμού

Ενα από τα πλέον ευγενικά συναισθήματα του ανθρώπου διαχρονικά είναι η διάθεση της προσφοράς όχι μόνο προς τον συνάνθρωπο, τα ζώα ή τη φύση και την προστασία τους, αλλά για ιδεώδη, που ποικίλουν κατά εποχές, τόπους, παιδεία, κοινωνικές συνθήκες και αποτελούν αντικείμενο μελέτης  κυρίως των κοινωνιολόγων. Η προσφορά αυτή αποκαλείται ανάλογα από τη σκοπιά που το βλέπει κανείς και το μέγεθός του, ευεργεσία, φιλανθρωπία, αγαθοεργία, φιλοζωία, αλτρουισμός και σε γενικότερη μορφή εθελοντισμός, που αναδεικνύεται σε περιόδους κρίσεων, όπως στις πρόσφατες πυρκαγιές, όπου πλήθος ιδιωτών εθελοντών πυροσβεστών έσπευσαν να βοηθήσουν στη κατάσβεσή τους, αλλά κυρίως εκδηλώθηκε σε όλο το μεγαλείο του στους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας το 2004 που με την αθρόα προσέλευση των εθελοντών και την με αφοσίωση παροχή των υπηρεσιών τους συνετέλεσαν κατά πολύ στη επιτυχία τους.

Ο εθελοντισμός στην πυρόσβεση είναι οργανωμένος σε τοπική βάση συνήθως με τη μορφή της ενώσεως προσώπων ή σωματείου, έχει μια χαλαρή διασύνδεση και συνεργασία με την πυροσβεστική υπηρεσία, που του προσφέρει μια στοιχειώδη εκπαίδευση και μέσα, αλλά έχει άμεση εξάρτηση με τις τοπικές αυτοδιοίκητες αρχές, που του προσφέρουν σχετική διοικητική μέριμνα, που τη συμπληρώνουν εξ ιδίων και με τοπικές ιδιωτικές χορηγίες. Οι οργανώσεις αυτές έχουν προσφέρει τεράστιες υπηρεσίες κυρίως στην κατάσβεση μικρών τοπικών πυρκαγιών, γιατί βρίσκονται πρώτοι επί τόπου, αλλά συμπληρωματικά στις μεγάλες πυρκαγιές, όπως της Βαρυμπόμπης με τον τραγικό χαμό του Βασίλη Φιλώρα.

Το τοπίο του εθελοντισμού σε όλες τις μορφές και πεδία είναι εν πολλοίς όχι μόνο αχαρτογράφητο, αλλά στερείται σύγχρονης θεσμικής ρυθμίσεως και λειτουργεί βάσει παρωχημένων γενικών διατάξεων, που δεν εξασφαλίζουν την οργάνωση των σχετικών σχημάτων, τη σωστή λειτουργία τους, τον δημόσιο έλεγχο του έργου τους και κυρίως των  χορηγιών με δημόσιο χρήμα με αποτέλεσμα η συμβολή του στο ελληνικό ΑΕΠ να ανέρχεται μόλις στο 0,1% έναντι της πολύ μεγαλύτερης των άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Το τοπίο περιλαμβάνει όχι μόνο την πυρόσβεση, που προσφέρει εποχιακές υπηρεσίες, αλλά κυρίως τα κοινωφελή ιδρύματα, τις ημεδαπές και διεθνείς ΜΚΟ, τις οργανώσεις της Κοινωνίας Πολιτών και τις ερανικές επιτροπές με κύριο χαρακτηριστικό, ότι λόγω της διασποράς της εποπτείας τους σε εννέα υπουργεία και της διαχρονικής αδράνειας των δημόσιων υπηρεσιών δεν είναι γνωστός ο ακριβής αριθμός τους, μερικά φιλανθρωπικά ιδρύματα αποφεύγουν να πιστοποιηθούν για να αποφύγουν τον έλεγχο, σε μερικά επικρατεί αδιαφάνεια ως προς την οικονομική διαχείρισή τους, με αποτέλεσμα τα περισσότερα από αυτά να έχουν οικονομικά προβλήματα, η δε διοίκησή τους σε πολλά έχει περιέλθει σε χέρια επαγγελματιών φιλανθρώπων. Συνεχώς ως προς τη νομή της εξουσίας ανακύπτουν ακόμα και δικαστικές διενέξεις με αποτέλεσμα αυτά να διοικούνται για μεγάλα χρονικά διαστήματα από διορισμένες δικαστικά προσωρινές διοικήσεις κατά παράβαση του άρθρου 12 του Συντάγματος, που προβλέπει το αυτοδιοίκητό τους.

Κατά δηλώσεις  του υπουργού Εσωτερικών κ. Βορίδη με το κυοφορούμενο νομοσχέδιο, που δεν το γνωρίζω γιατί δεν έχει αναρτηθεί ακόμα για διαβούλευση στο Διαδίκτυο, επιχειρείται να μπει τάξη στο άναρχο τοπίο του εθελοντισμού με τη θέσπιση νομοθετικού πλαισίου για την οργάνωση, λειτουργία και λογοδοσία των σχετικών σχηματισμών. Με τον νόμο όμως, που συνήθως έχει ή αποκτά καθ’ οδό σωρεία εξαιρέσεων, αστερίσκων ή παρατάσεων εφαρμογής, δεν λύνονται τα διοικητικά προβλήματα του εθελοντισμού, που η σωστή διαχείρισή του απαιτεί πρόσωπα κατά εξοχήν ανθρωποκεντρικά, ανιδιοτελή και με διάθεση προσωπικής προσφοράς και θυσιών, ενώ οι πρόσφατες μεγάλες  δίκες διοικήσεων μεγάλων κοινωφελών ιδρυμάτων απέδειξαν την ιδιοτελή συμμετοχή τους στη διοίκησή τους. Είναι γεγονός, ότι όσοι τόλμησαν να αμφισβητήσουν κατεστημένες καταστάσεις υπέστησαν ανηλεή πόλεμο με τόνους λάσπης. Γνωρίζοντας πρόσωπα και πράγματα, αμφιβάλλω αν θα βρεθούν αξιόλογα πρόσωπα να αναλάβουν τις ευθύνες διοίκησης σχετικών σχηματισμών που είναι κατάχρεοι, πόσο μάλλον όταν ευθύνονται με την προσωπική τους περιουσία για χρέη προς το Δημόσιο και ΕΦΚΑ, που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της θητείας τους.

Συνεπώς για να επιτύχει ο σκοπός του νόμου πρέπει να ληφθεί νομοθετική  πρόνοια για την εξεύρεση καταλλήλων προς τούτο προσώπων με προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία, να αποκλεισθούν οι πολιτικές παρεμβάσεις, να μειωθεί η γραφειοκρατία, να τεθούν σύντομες προθεσμίες εκδικάσεως και εκδόσεως δικαστικών αποφάσεων για διορισμό προσωρινών διοικήσεων κατά το άρθρο 69 ΑΚ, ώστε οι διοικήσεις των ιδρυμάτων να ασκούνται από νόμιμες αιρετές διοικήσεις και οι ελεγκτικοί μηχανισμοί της Πολιτείας να ασκούν ουσιαστικό και εμπρόθεσμο έλεγχο.

Ο Λέανδρος Τ. Ρακιντζής είναι αρεοπαγίτης ε.τ.