Η ανελεύθερη Αριστερά

Στο προηγούμενο τεύχος του «Economist», έκανε ιδιαίτερη εντύπωση το πρώτο θέμα της έκδοσης, με τον τίτλο «Η απειλή της ανελεύθερης Αριστεράς». (Ο όρος στο πρωτότυπο είναι «illiberal left»). Παρά το αποστασιοποιημένο ύφος που χαρακτηρίζει γενικώς την έκδοση, το αίσθημα της δυσάρεστης κατάπληξης γίνεται αισθητό στον τρόπο με τον οποίο καταγράφει ο «Economist» τη διαπίστωση ότι τη φιλελεύθερη δημοκρατία και τους θεσμούς της μάχεται σήμερα μια ανελεύθερη Αριστερά, που δεν πιστεύει στον διάλογο, δεν σέβεται τα αποτελέσματα των εκλογών και υπονομεύει τους θεσμούς που εκτονώνουν την κοινωνική ένταση. Μία Αριστερά η οποία διχάζει την κοινωνία σε ανταγωνιζόμενες κάστες αδικημένων και «στρέφει το έθνος εναντίον του εαυτού του», κατά την ωραία διατύπωση του «Economist». Μία Αριστερά που υποτίθεται ότι αγωνίζεται για την απελευθέρωση καταπιεσμένων κοινωνικών ομάδων και καταλήγει να καταπιέζει τις ατομικές ελευθερίες.

Η οδυνηρότερη διαπίστωση για τον «Economist» είναι ότι η ανελεύθερη Αριστερά ταυτίζεται σε πολλά σημεία της με τη λαϊκίστικη Δεξιά, της οποίας ο διαπρεπέστερος εκπρόσωπος διεθνώς είναι ο τέως πρόεδρος Τραμπ (και παρ’ ημίν ήταν ο Καμμένος). Παρότι βρίσκονται σε αντίθετα άκρα, οι δύο παρατάξεις διακρίνονται από τον ίδιο βολονταρισμό και, όπως το θέτει η καλή εφημερίδα, θέτουν την εξουσία πάνω από τη δημοκρατική διαδικασία, τους σκοπούς πάνω από τα μέσα και την ομάδα πάνω από το άτομο.

Κατανοητή η σημασία και η έκταση που δίνει ο «Economist» στην καταγραφή αυτής της νέας πραγματικότητας, αλλά, για εμάς εδώ, αυτή είναι η γνώριμη, η παλιά πραγματικότητα: Καλώς ήλθατε στον υπαρκτό Ελληνισμό! Οι δημοκρατικοί θεσμοί δεν φυτρώνουν παντού με τον ίδιο τρόπο – για την ακρίβεια, πουθενά. Παντού διαμορφώνονται από τις ιστορικές συνθήκες. Ετσι και σ’ εμάς, η δημοκρατία αναγεννήθηκε με τη Μεταπολίτευση του 1974, κουβαλώντας ωστόσο την ενοχή για τους ηττημένους του Εμφυλίου. Αυτό φάνηκε στην ιδιαίτερη θεσμική μεταχείριση του ΚΚΕ, το οποίο μπορούσε μεν να έχει όλα τα προνόμια του δημοκρατικού συστήματος, χωρίς να χρειάζεται συγχρόνως να αρνηθεί την επιδίωξή του να το ανατρέψει. Από εκεί και πέρα, τα υπόλοιπα ήταν ζήτημα χρόνου και συνθηκών. Η Αριστερά επικράτησε πλήρως στο πνευματικό πεδίο – μόλις τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια αμφισβητούνται οι καθιερωμένες ιστορικές αφηγήσεις της Αριστεράς, οι οποίες ωστόσο έχουν πια διαβρώσει το εκπαιδευτικό σύστημα. Με την οικονομική κρίση, επικράτησε και πολιτικά. Αυτοί που μας κυβέρνησαν, για κάτι περισσότερο από πέντε χρόνια, ήταν τα παιδιά του Λένιν.

Την ιδιόμορφη αυτή κατάσταση παρακολουθήσαμε τις προάλλες στη Μητρόπολη. Λόγω της ματαιοδοξίας του εκλιπόντος «να φύγει ως κομμουνιστής», αυτή ήταν, στ’ αλήθεια, μια αλλόκοτη τελετή αποχαιρετισμού. Δεν ήταν θρησκευτική, αλλά κομμουνιστική τελετή και γινόταν – απολύτως ταιριαστή επιλογή και δεν ειρωνεύομαι – στη Μητρόπολη, με την πολιτειακή και την πολιτική ηγεσία σε ρόλο προσκεκλημένων, που παρευρίσκονταν όμως εν γνώσει του κινδύνου. Οταν ο Μητσοτάκης, απολύτως δικαιολογημένα, διαμαρτυρήθηκε στον τελετάρχη Δημήτρη Κουτσούμπα, για την υποδοχή του από μερίδα του κόσμου με το σύνθημα «ο λαός δεν ξεχνά, Μητσοτάκη κάθαρμα», ο τελετάρχης απάντησε ότι δεν είχε «καμία ευθύνη για τον κόσμο». (Του έδωσε, ούτως ειπείν, μια ιδέα από σοσιαλισμό στην πράξη, αλλιώς, ένα μάθημα Εφηρμοσμένου Μαρξισμού…)

Δεν μπορούσε να γίνει διαφορετικά, όμως, αφού η πολιτική ηγεσία είχε σεβαστεί την επιθυμία του μεγάλου μουσικοσυνθέτη και μεγάλου Νάρκισσου. Η ομιλία του τελετάρχη Δ. Κουτσούμπα απλώς έδωσε τις λέξεις στο εμφυλιοπολεμικό κλίμα, που είχε εκδηλωθεί προηγουμένως με το γελοίο σύνθημα στην υποδοχή του Πρωθυπουργού. Το μόνο αισιόδοξο στην όλη τελετή ήταν η αντίφαση του τελευταίου live του Μίκη στο Σύνταγμα, για το Μακεδονικό, με την ομιλία του συντρόφου Κουτσούμπα. Τέτοιες αντιφάσεις είναι απρόσμενες πηγές αισιοδοξίας, γιατί σου θυμίζουν ότι στον Υπαρκτό Ελληνισμό τα πάντα έχουν μέσα τους το σπέρμα της κωμωδίας…

Υστερόγραφο: Κάπου διάβασα ότι μέσα στο πλήθος εκείνων που έσπευσαν στη Μητρόπολη για να αποχαιρετήσουν τον Μίκη Θεοδωράκη ήταν και ο Προκόπιος (Πάκης) Παυλόπουλος. Στις φωτογραφίες και τα βίντεο που κυκλοφόρησαν, εγώ πάντως δεν τον είδα. Μήπως στεκόταν με τους νεαρούς που φώναζαν «Μητσοτάκη κάθαρμα» και δεν μπορούσα να τον διακρίνω;