Μνήμες ζωής

Ο καιρός περνούσε και τα χρώματα στους τοίχους, τα τελευταία χρόνια, σε κάποια σημεία φούσκωναν, αφήνοντας να φανούν διακριτικά τα προηγούμενα στρώματα. Με τις επισκευές στα μέσα της δεκαετίας του ’60 οι τοίχοι βάφτηκαν με πλαστικό, πάνω στα αρχικά υδροχρώματα και τις λαδομπογιές. Επιλέχθηκαν οι νέες τότε αποχρώσεις της εποχής, αυτές οι ουδέτερες παραλλαγές του μπεζ, που τάχα έκαναν τον χώρο πιο φωτεινό και βέβαια κάπως απρόσωπο. Και έτσι όλα ξεχάστηκαν στο παλαιό νεοκλασικό του 1907 του παππού, σπίτι διακοπών για την οικογένεια εδώ και δεκαετίες, και όπως φαίνεται έτσι το συνηθίσαμε όλα αυτά τα χρόνια. Ωσπου οι τοίχοι αποκάλυψαν πιο έντονα τη δική τους ιστορία στις περιοχές της φθοράς και τράβηξαν την προσοχή μου. Ανέβηκα και ξεφλούδισα προσεκτικά τα στρώματα του πλαστικού και αίφνης αποκαλύφθηκαν τα αρχικά χρώματα. Με επιμονή προχωρούσα όλο και περισσότερο και σταδιακά ήρθαν στη μνήμη μου εικόνες από την παιδική ηλικία. Οταν ακόμη το σπίτι παρέμενε ανέπαφο με τα παλιά έπιπλα και την ατμόσφαιρα ενός λαϊκού κλασικισμού, την αύρα των παππούδων, τα υψηλής ποιότητας αρχιτεκτονικά στοιχεία και κυρίως τα έντονα χρώματα.

Ερχόμενοι από την ατμόσφαιρα της αρχιτεκτονικής του Μεσοπολέμου του διαμερίσματός μας στην Αθήνα, με τους ανοιχτόχρωμους χρωματισμούς του μοντερνισμού, επί τρεις μήνες το καλοκαίρι από τη δεκαετία του ’50 βιώναμε μια άλλη πραγματικότητα. Μας γοήτευαν τότε οι διαφορετικοί χρωματισμοί των δωματίων, που συγκροτούσαν τελικά ένα κώδικα στην ελληνική επαρχία, ο οποίος προέκυπτε μέσα από τη χρήση κάθε χώρου, το φως, τις κλιματικές συνθήκες, το μέγεθος των ανοιγμάτων, τον προσανατολισμό και το status της οικογένειας. Σιγά σιγά καταλάβαμε ότι το βεραμάν ήταν το χρώμα των χώρων υποδοχής, της μεγάλης σάλας στον όροφο και στο μικρό σαλονάκι του ισογείου, που οι τοίχοι ήταν σπατουλαριστοί περασμένοι με λαδομπογιά και ζωγραφισμένοι στη στέψη με φρίζες με ανθέμια και στην ποδιά με ζωγραφιστούς ταμπλάδες με πατίνες απομίμησης μαρμάρου με ξύλινα πλαίσια. Στο λεγόμενο «χειμωνιάτικο» στο ισόγειο με το τζάκι, που συγκεντρωνόταν όλη η οικογένεια γύρω από το τραπέζι, χρησιμοποιούσαν τότε υδροχρώματα με σκόνες, χοντροκόκκινο με λίγο μαύρο, για να δίνει την αίσθηση της ζεστασιάς και της οικειότητας. Με υδροχρώματα ήταν βαμμένα και τα υπνοδωμάτια, για να αναπνέουν οι τοίχοι, όπως έλεγαν, με τις τότε διαθέσιμες χρωματιστές σκόνες. Σκούρο ροζ το υπνοδωμάτιο των γονέων, ανοιχτό γαλάζιο το δωμάτιο των αγοριών, ανοιχτό ροζ του κοριτσιού και γαλαζοπράσινο στον μικρό ξενώνα. Στην κουζίνα, με τα δίχρωμα εφυαλωμένα πλακίδια με κεραμιδί και ώχρα, τοποθετημένα γύρω από τις κτιστές εστίες με τις σχάρες για τα κάρβουνα ανάμεσα σε κεραμιδί τσιμεντοκονία, οι τοίχοι ήταν βαμμένοι επίσης με ώχρα λαδομπογιά. Ολα τα ταβάνια ήταν και παραμένουν λευκά.

Σε μια εποχή της επικράτησης του μινιμαλισμού και της κυριαρχίας του λευκού, όλες αυτές οι μνήμες επανήλθαν μέσα από τη φθορά των τοίχων. Βάλθηκα λοιπόν και σταδιακά άρχισα να αποκαθιστώ, σχεδόν 60 χρόνια μετά την επισκευή του ’60, τους αρχικούς αυτούς χρωματισμούς. Και τώρα, στο τέλος των διακοπών, που πάντα τελειώνουν με αυτή την ανείπωτη μελαγχολία, γράφω αυτές τις γραμμές καθισμένος στο παλιό φρεσκοβαμμένο «χειμωνιάτικο». Και νιώθω, πώς να το πω, μια παράξενη γαλήνη που ταυτόχρονα με συναρπάζει, όπως τότε που σαν παιδιά βιώναμε αυτούς τους χώρους που φάνταζαν σαν ένα μαγικό, εξπρεσιονιστικό σκηνικό, σαν μια θεατρική παράσταση. Μια παράσταση διαρκείας με πρωταγωνιστές όλα τα μέλη της οικογένειας, τους συγγενείς και τους φίλους που έζησαν και φιλοξενήθηκαν επί δεκαετίες σε αυτό το σπίτι, σε χαρές και λύπες, σε γλέντια και σε απώλειες, με όλους αυτούς που έφυγαν, αλλά αισθάνομαι ότι εξακολουθούν να κυκλοφορούν ανάμεσά μας στα δωμάτια αυτού του σπιτιού. Ενα πολύτιμο πολύχρωμο φορτίο από αναμνήσεις φαίνεται να συγκροτεί τελικά μια πολυσυλλεκτική αρχιτεκτονική δημιουργία, που ανανεώνεται και παραδίδεται στις επόμενες γενιές, που ήδη κάνουν εδώ τα δικά τους όνειρα για το μέλλον, με μέτρο το «οικείο». Γιατί όπως επισημαίνει ο Αντρέι Ταρκόφσκι, «οι αναμνήσεις συγκροτούν μια αλλόκοτη συναισθηματική δομή κολοσσιαίας σημασίας για όλους αυτούς που το επάγγελμά τους σχετίζεται με τη φαντασία και τη δημιουργικότητα. Η καλλιτεχνική δημιουργία δεν είναι εφικτή χωρίς την αίσθηση της ελευθερίας».

Ο Γιώργος Τριανταφύλλου είναι αρχιτέκτων και διατηρεί εδώ και δέκα χρόνια τον δικό του ιστότοπο triantafylloug.blogspot.com με σχετική θεματολογία.