Οι δασοαστικές πυρκαγιές και η πρόληψή τους

Απαιτείται μια σημαντική επένδυση στην πρόληψη. Επιβάλλεται να εκμεταλλευθούμε τις δυνατότητες που μας δίνει ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός για την από κοινού αξιολόγηση και αναβάθμιση των εθνικών σχεδίων βάσει βέλτιστων πρακτικών άλλων χωρών.

(Νίκος Ανδρουλάκης, ευρωβουλευτής ΚΙΝΑΛ)

Εχουν γραφεί αυτές τις ημέρες με αφορμή τις μεγάλες πυρκαγιές στην Ελλάδα αρκετά ενδιαφέροντα κείμενα στον ημερήσιο έντυπο και ηλεκτρονικό Τύπο από επιστήμονες και δημοσιογράφους. Υποθέτω ότι αυτά διαβάζονται και λαμβάνονται υπόψη  από τους αρμόδιους υπευθύνους για τις αποφάσεις. Θεωρώ ότι έχω καθήκον να συνεισφέρω σε αυτόν τον διάλογο έχοντας μια μακρόχρονη επιστημονική απασχόληση και εμπειρία γενικότερα στο θέμα της πυροπροστασίας. Τα τελευταία χρόνια συμμετέχω εκ μέρους της χώρας μας σε μια Ομάδα Εργασίας της Τεχνικής Επιτροπής Πυρασφάλειας του ISO (ISO-TC92-WG14)  η οποία συντάσσει μια τεχνική προδιαγραφή (TR) με θέμα Large Open Fires (Μεγάλες υπαίθριες πυρκαγιές), στις οποίες περιλαμβάνονται και οι δασοαστικές.

Ο όρος δασοαστική περιοχή (Wildland Urban Interface – WUI) περιγράφει την περιοχή όπου τα αναφλέξιμα δασικά καύσιμα γειτνιάζουν ή εμπεριέχονται ανάμεσα σε κατοικίες, αγροικίες ή άλλης κατηγορίας δομικές κατασκευές. Αυτή η γεωγραφική περιοχή εμφανίζεται είτε στη διεπιφάνεια (interface), όπου κατασκευές και δασικά καύσιμα συνδιαμορφώνουν ένα σαφώς καθορισμένο γεωγραφικό όριο, είτε στη ζώνη ανάμειξης (urban), όπου η δασική καύσιμη ύλη και οι κατασκευές ανήκουν σε ένα ενιαίο οικιστικό σύνολο.

Φαίνεται λοιπόν ότι το πρόβλημα ποιος είναι ο καθ’ ύλην αρμόδιος (δασολόγος, πυροσβέστης, μηχανικός, μετεωρολόγος, πολεοδόμος, δασοπυροσβέστης, εθελοντής κ.ά.) για τον σχεδιασμό και την πυροπροστασία σε αυτή τη μεικτή περιοχή -που ταλανίζει ακόμη τη χώρα μας – θα πρέπει να διευθετηθεί και να ξεπεραστεί πάραυτα με πνεύμα συνεργασιμότητας.

Η εκάστοτε υπάρχουσα τοπογραφική κατάσταση της τοποθεσίας και η πολύ πιθανή μελλοντική επέκταση των μεικτών δασοαστικών περιοχών καθιστούν απαραίτητη την ανάγκη για μια πρόβλεψη και έναν σχεδιασμό ασφαλούς εκκένωσης των απειλούμενων οικισμών. Η ανθρωπογεωγραφία των δασοαστικών περιοχών είναι πολυσύνθετη και απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή για την προσέγγιση θεμάτων ασφαλείας. Παράγοντες όπως η πρόβλεψη της αύξησης του πληθυσμού, η κατάσταση και η χωρητικότητα του οδικού δικτύου, η αποτύπωση της τοπογραφίας και ο χωροταξικός επανασχεδιασμός των οικιστικών συνόλων συμβάλλουν στη δυνατότητα των κατοίκων να φθάσουν σε τοποθεσίες ασφαλείς σε περίπτωση πυρκαγιάς. Επιπλέον τα δημογραφικά στοιχεία της κοινότητας και η ικανότητά της να σχεδιάσει και να διαχειριστεί μια έκτακτη ανάγκη βοηθούν την εκτίμηση και την αντιμετώπιση του κινδύνου. Δεν αρκεί η πρόβλεψη και γνώση ενός σεναρίου πυρκαγιάς για την περιγραφή της εξέλιξής της σε μια γειτονική κατοικημένη περιοχή. Η ίδια πυρκαγιά έχει διαφορετικές συνέπειες σε δύο διαφορετικές κοινότητες. Δεδομένης αυτής της κλίμακας και της πολυπλοκότητας, συμπεραίνεται ότι οι πυρκαγιές σε δασοαστική περιοχή WUI απαιτούν μια πολυπαραμετρική προσέγγιση για να εκτιμηθούν ο σχεδιασμός και η αποτελεσματικότητα των μέτρων πυροπροστασίας.

Η επιτυχής πρόληψη μιας δασοαστικής πυρκαγιάς εξαρτάται από την εκπαίδευση και την ενημέρωση των πολιτών, την εφαρμογή της νομοθεσίας και τον ορθολογικό σχεδιασμό των κτιρίων και των υποδομών. Δυστυχώς στη χώρα μας δεν υπάρχει έλεγχος της μελέτης και εφαρμογής δόμησης των κτιρίων, ούτε του δασικού περιβάλλοντος. Μεγάλη ευθύνη έχουμε οι ίδιοι οι πολίτες – ιδιαιτέρως όσοι κατοικούν σε δασοαστικές περιοχές – και οι φορείς τοπικής αυτοδιοίκησης. Στην ισχύουσα νομοθεσία (Κανονισμός Πυροπροστασίας) υπάρχουν διατάξεις για το κέλυφος του κτιρίου τις οποίες είτε αγνοούν είτε αμελούν να ελέγξουν και να εφαρμόσουν οι πάντες. Απαιτείται σοβαρός και μακροπρόθεσμος σχεδιασμός χωρίς κραυγές και αλαζονείες γνώσης, εξουσίας και αντιπολίτευσης.

Ο Κυριάκος Κ. Παπαϊωάννου είναι ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ