Εγερτήριος άνεμος

Πώς θα αντιδρούσε άραγε ο Μίκης Θεοδωράκης αν άκουγε κάποιους να αποδοκιμάζουν είτε τον Πρωθυπουργό με το σύνθημα «Ο λαός δεν ξεχνά, Μητσοτάκη κάθαρμα» είτε ακόμη κι έναν αντιεμβολιαστή εθνικιστή πολιτικό; Θα τους κεραυνοβολούσε με το βλέμμα του, χωρίς αμφιβολία, και με τα πελώρια χέρια του θα τους έκανε νόημα να σωπάσουν. Κι εκείνοι θα σώπαιναν στη στιγμή.

Tι θα έκανε ο Μίκης αν μπορούσε να ακούσει τον γενικό γραμματέα του ΚΚΕ να χρησιμοποιεί τον επικήδειό του για να αναφερθεί στην «ανατροπή του σοσιαλισμού και τη νίκη της αντεπανάστασης στη Σοβιετική Ενωση», να επιτεθεί στην Ευρωπαϊκή Ενωση, να καταγγείλει την απόπειρα εξομοίωσης των ολοκληρωτισμών; Θα χαμογελούσε. Αλλού θα συμφωνούσε, αλλού θα διαφωνούσε, αλλά σίγουρα θα χαμογελούσε.

Αλλά δεν ήταν αυτά, βέβαια, τα στιγμιότυπα που σημάδεψαν τη χθεσινή μέρα.

Ηταν όλος αυτός ο κόσμος που απέτισε φόρο τιμής στον παγκόσμιο Ελληνα. Που προσκύνησε, έσκυψε το κεφάλι, βούρκωσε, χειροκρότησε, αλλά κυρίως τραγούδησε. Στην αρχή, ένα τραγούδι που γράφτηκε για έναν ιρλανδό επαναστάτη, το «Γελαστό παιδί». Στο τέλος, ένα τραγούδι που γράφτηκε για τη Ρωμιοσύνη, το «Οταν σφίγγουν το χέρι». Αλλά ο κόσμος δεν σταμάτησε να τραγουδά όλες αυτές τις μέρες. Τι ωραίο, αλήθεια, να σε αποχαιρετούν με τραγούδια!

Ηταν η σεμνή, λιτή, γήινη φιγούρα της Αλέκας Παπαρήγα. Δείτε τι είπε προσερχόμενη στη Μητρόπολη: «Aυτές τις μέρες ο Μίκης απογείωσε την ελληνική γλώσσα. Ακούστηκαν τόσο όμορφα λόγια που ό,τι και αν πω εγώ θα είναι φτωχό. Τον αποχαιρετώ με συγκίνηση, σιωπή και απέραντο θαυμασμό γιατί χώρεσε στο έργο του τον λαό και τους αγώνες του». Γιατί εξαφανίστηκε αυτή η γυναίκα από το προσκήνιο; Γιατί σιωπά η πολιτικός που κατάφερε να κάνει ακόμη κι ένα σταλινικό κόμμα συμπαθές;

Ηταν ο συγκλονιστικός επικήδειος που εκφώνησε, με φωνή κατά διαστήματα τρεμάμενη, η Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Δεν είχαμε εδώ μια αυστηρή δικαστικό που διάβασε ένα ξύλινο κείμενο. Είχαμε μια συγκινημένη διανοούμενη που άνοιξε την καρδιά της. Είναι γνωστό ότι η Κατερίνα Σακελλαροπούλου λατρεύει τα τραγούδια του Θεοδωράκη. Ξέρει πολύ καλά λοιπόν τι λέει όταν αναφέρεται στις γενιές «που εισέπραξαν τα τραγούδια του σαν ένα κάλεσμα για την υπέρβαση του ατομικού και τη συνάντηση με τους άλλους». Κυριολεκτεί όταν αποδίδει στον μεγάλο εκλιπόντα ότι «διέρρηξε τα όρια της εθνικής μας μοναξιάς, της ηττοπάθειας, της αποθάρρυνσης». Και δεν θα μπορούσε να τον χαρακτηρίσει καλύτερα από «άνθος φυτρωμένο στην ώριμη μνήμη όλων μας».

Ναι, είναι μεγάλο επίτευγμα να έχεις καταφέρει να συγκινούνται οι νέοι τραγουδώντας στο σχολείο το «Ενα το χελιδόνι». Οι νέοι αυτοί μπορεί να μην ξέρουν γιατί έγραψε ο Ελύτης το «Αξιον Εστί», ούτε καν ποιος είναι ο Ελύτης. Τους παρασέρνει όμως, όπως είπε η Πρόεδρος, «ο εγερτήριος άνεμος που διαπερνά τους στίχους και τη μουσική».