Η αφγανική τραγωδία και η εποχή της αντι-ειρήνης

Οι εικόνες απελπισμένων Αφγανών να σκαρφαλώνουν στον φράχτη του αεροδρομίου της Καμπούλ σε μια προσπάθεια να ξεφύγουν από τη διακυβέρνηση των Ταλιμπάν προσφέρουν ένα σπαρακτικό αρχείο της γεωπολιτικής μας στιγμής. Ο βάναυσος τρόπος με τον οποίο εγκαταλείπονται στην τύχη τους οι πρώην σύμμαχοι της Δύσης στο Αφγανιστάν συνοψίζει τη βούληση της κυβέρνησης Μπάιντεν να αποβάλει παλιές διεθνείς δεσμεύσεις καθώς ενστερνίζεται μια νέα στρατηγική.

Πολλά μπορεί να πει κανείς για τη βιαστική αποχώρηση των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν, και δη την έλλειψη ενδιαφέροντος για τα δικαιώματα των αφγανών γυναικών και κοριτσιών, τις αστοχίες των υπηρεσιών πληροφοριών και την απουσία σχεδιασμού. Κάτω από πολλές κριτικές, ωστόσο, υποβόσκει μια ακλόνητη νοσταλγία, έως και θλίψη, για το τέλος μιας εποχής. Η επέμβαση που ξεκίνησε στο Αφγανιστάν πριν από 20 χρόνια υπό την ηγεσία των ΗΠΑ ήταν το τελευταίο ίχνος ενός διαφορετικού κόσμου, καθοριζόμενου από την επιδίωξη μιας φιλελεύθερης διεθνούς τάξης και τη δεδηλωμένη αποστολή εγκαθίδρυσης της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου σε απομακρυσμένες περιοχές. Πολλοί στη Δύση που επικρίνουν την πολιτική του Μπάιντεν είναι στην πραγματικότητα εξοργισμένοι με την επιστροφή του άγριου γεωπολιτικού ανταγωνισμού.

Για να καταλάβει κανείς την απόφαση του Μπάιντεν, πρέπει να συλλάβει πρώτα την ουσία αυτής της νέας εποχής. Οι ίδιες δυνάμεις της παγκοσμιοποίησης που μας ένωσαν όταν ξεκίνησε η δυτική αποστολή στο Αφγανιστάν τώρα μας χωρίζουν. Οι παγκόσμιες αλυσίδες ανεφοδιασμού, η μαζική μετανάστευση και οι άμεσες ροές πληροφοριών έχουν συνοδεύσει μια εκτόξευση των ανισοτήτων, τροφοδοτώντας μια επιδημία φθόνου καθώς άνθρωποι παντού συγκρίνουν εαυτόν με τους πλέον προνομιούχους του πλανήτη. Οι δυνάμεις αυτές έχουν συμβάλει στην καλλιέργεια μιας πολιτικής επικεντρωμένης γύρω από τη δυσφορία, την ταυτότητα και μια βίαιη αντίδραση κατά του διεθνισμού, επιτομή της οποίας ήταν ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Σε αυτό το πλαίσιο, οποιοσδήποτε αμερικανός πρόεδρος πρέπει να εισακούσει την εγχώρια διάθεση – ένας ισχυρός συνδυασμός του «Πρώτα η Αμερική» και μιας ευρείας καχυποψίας απέναντι στις ελίτ – η οποία ζητεί αποχώρηση από τις εμπλοκές στο εξωτερικό. Οι Αμερικανοί θέλουν η κυβέρνησή τους να επαναποκαταστήσει τον έλεγχο απέναντι στις απρόσωπες δυνάμεις της αλληλεξάρτησης και δεν αποδέχονται πλέον τη σπατάλη αίματος και χρημάτων σε απομακρυσμένες αποστολές για τη σταθεροποίηση του κόσμου όταν νιώθουν πως το μέτωπο στο σπίτι τους είναι τόσο γεμάτο προβλήματα.

Ο Μπάιντεν αντιμετωπίζει έναν νέο κόσμο όπου χώρες επιτίθενται η μία στην άλλη μετατρέποντας σε όπλα τα ίδια εκείνα πράγματα που τις συνδέουν. Τις τελευταίες δεκαετίες απομακρύναμε τείχη και σύνορα και υφάναμε έναν παγκόσμιο ιστό που ενώνει ανθρώπους και χώρες. Η πολιτική των μεγάλων δυνάμεων όμως μοιάζει τώρα με έναν γάμο δίχως αγάπη: χωρίς παιδιά ή σκύλο να χρησιμοποιήσουν προκειμένου να κάνουν κακό ο ένας στον άλλον, εκδικητικοί γεωπολιτικοί εταίροι στρέφονται στο εμπόριο, τον χρηματοπιστωτικό τομέα, τη μετανάστευση, την πανδημία, την κλιματική αλλαγή και το Internet. Αυτές οι σύγχρονες μέθοδοι δεν ανταποκρίνονται στον κλασικό ορισμό του πολέμου, όμως σκοτώνουν και επηρεάζουν πολύ περισσότερους ανθρώπους από ό,τι οι ένοπλες συγκρούσεις.

Ο ατελείωτος πόλεμος τελείωσε. Ο κόσμος έχει εισέλθει σε μια εποχή αντι-ειρήνης ή αέναου ανταγωνισμού ανάμεσα σε ισχυρά κράτη, με την αντιπαλότητα ΗΠΑ – Κίνας στον πυρήνα του.

Ο Μαρκ Λέοναρντ είναι συνιδρυτής και διευθυντής του European Council on Foreign Relations καθώς και συγγραφέας.