Εισακτέοι και πανεπιστήμια: καιρός για σκέψη και δράση

Η ανακοίνωση των αποτελεσμάτων για τα ΑΕΙ αποτέλεσε πάλι αφορμή για αντιπαραθέσεις με μεγάλες δόσεις απλουστεύσεων και αστήρικτων βεβαιοτήτων.

Τι είδαμε φέτος: Ανοδο των βάσεων, όχι γιατί βελτιώθηκαν οι υποψήφιοι, αλλά γιατί οι ελάχιστες βάσεις εισαγωγής (ΕΒΕ) ορίστηκαν στο 80% του μέσου όρου κάθε πεδίου, με τα πανεπιστημιακά τμήματα να μπορούν να το διαμορφώσουν μεταξύ 80% και 120%. Σημειώστε ότι ο αριθμός εισακτέων ορίζεται από το υπουργείο, το οποίο διαχρονικά παραβλέπει τις εισηγήσεις των τμημάτων για το πόσους φοιτητές μπορούν να εκπαιδεύσουν. Ορισμένα τμήματα προσπάθησαν να συγκρατήσουν τον αριθμό εισακτέων ανεβάζοντας τις ΕΒΕ. Αυτό δεν ήταν αποτελεσματικό για σχολές υψηλής ζήτησης (όπου όλες οι θέσεις καλύφθηκαν), αλλά βελτίωσε κάπως τα πράγματα σε μεσαίας ζήτησης σχολές δίνοντας πρόσβαση σε λιγότερους αλλά «καλύτερους» φοιτητές. Η δυσκολία φάνηκε σε σχολές πολύ χαμηλής ζήτησης ιδίως σε περιφερειακά τμήματα. Εκεί ακόμη και τα χαλαρά κριτήρια δεν κατόρθωσαν να προσελκύσουν υποψηφίους με πάνω από 8.000 μόρια.

Εμειναν «κενές» θέσεις; Σε μερικές περιπτώσεις, αναμφισβήτητα ναι: σε τμήματα που δεν θεωρούνται σύγχρονα (π.χ. στα 5 Θεολογικά καλύφθηκε μόνο το 1/3 των 930 θέσεων), ή νέα τμήματα χωρίς υποδομές, προσωπικό και παράδοση που δόθηκαν ως «αντιπαροχή» για τις συγχωνεύσεις με τα ΤΕΙ. Στις περιπτώσεις που υπήρχαν πολλά ομοειδή τμήματα, κατά κανόνα εκείνα από τα πρώην ΤΕΙ προσέλκυαν λιγότερους και χαμηλότερου επιπέδου φοιτητές. Από την άλλη, για ορισμένα καλά τμήματα οι «κενές» θέσεις οδήγησαν σε αριθμούς εισακτέων διαχειρίσιμους και κατάλληλους για σύγχρονες μορφές διδασκαλίας. Πάντως, ακόμη και με τις «κενές» θέσεις η αναλογία φοιτητών ανά διδάσκοντα είναι από τις χειρότερες στην Ευρώπη και αυτό είναι πραγματικά κακό.

Το χωροταξικό και η ποιότητα: Πολλά ομοειδή (ή ομότιτλα) τμήματα, διεσπαρμένα μόνα τους ή σε μικρές ομάδες ανά την επικράτεια, χωρίς στοιχειώδη ακαδημαϊκή, πολιτιστική ή κοινωνική ζωή, χωρίς υποδομές, με λίγους, ιπτάμενους ή ωρομίσθιους καθηγητές και διδάσκοντες, χωρίς παράλληλη λειτουργία μεταπτυχιακών και ερευνητικών ομάδων, χωρίς αλληλεπίδραση με άλλους επιστημονικούς κλάδους και τη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Αυτό το μοντέλο, προσφιλές ή ανεκτό από τους πολιτικούς για πολλά χρόνια, αμφισβητείται όλο και περισσότερο από τους χρήστες των εκπαιδευτικών υπηρεσιών, και ορθώς. Στη σύγχρονη εποχή ο φοιτητής χρειάζεται ποικιλία ερεθισμάτων και διανοητικών προκλήσεων εντός του τμήματος και συνέργειες με άλλες ειδικότητες σε διπλανούς επιστημονικούς – τεχνικούς κλάδους για να διαμορφώσει το δικό του μοναδικό προφίλ. Η μαζική σχολή των 350 φοιτητών ανά έτος, χωρίς εργαστήρια, με ελάχιστα μαθήματα επιλογής που οι διδάσκοντες είναι αδύνατο να γνωρίζουν και να συνομιλούν με τους φοιτητές τους, είναι μοντέλο καταδικασμένο σε αποτυχία.

Η συζήτηση στα ΜΜΕ και στα κοινωνικά δίκτυα βασίζεται σε στερεότυπα όπως «σχολές με βάση κάτω από τα 10.000 μόρια ας κλείσουν, δεν τις χρειάζεται η κοινωνία» ή με επίσης προβληματικές εκκλήσεις όπως «ας κάνουμε ό,τι έκανε η Κύπρος με τα ιδιωτικά πανεπιστήμια». Αυτές οι τοποθετήσεις αναγορεύουν τη βάση των εισαγωγικών εξετάσεων ή την «προτίμηση της προπτυχιακής πελατείας» σε απόλυτο και μοναδικό κριτήριο της ποιότητας των ιδρυμάτων, παραβλέποντας όλες τις άλλες πτυχές της. Ολοι γνωρίζουν ότι οι προτιμήσεις αυτές το τελευταίο που λαμβάνουν υπόψη (πλην ελαχίστων εξαιρέσεων) είναι η ποιότητα των σπουδών ή της έρευνας. Ετσι ακόμη και εξαιρετικά τμήματα με διδάσκοντες διεθνούς επιπέδου και ποιοτική έρευνα και διδασκαλία, αν βρίσκονται στην περιφέρεια έχουν βάσεις πολύ χαμηλότερες από τα αντίστοιχα σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη και μερικά είχαν πολλές κενές θέσεις. Η συζήτηση για το μέλλον των ΑΕΙ έχει πολλές πτυχές και οφείλουμε να την κάνουμε διεξοδικά, μεθοδικά, με άνεση χρόνου αλλά και με ορατό χρόνο ολοκλήρωσης.

Ο Γιάννης Καρακάσης είναι αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Κρήτης