Το φαινόμενο {LF}Ακη Τσοχατζόπουλου

Στις 27 Αυγούστου πέθανε το ιστορικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ Ακης Τσοχατζόπουλος. Είχε προηγηθεί στις 31 Οκτωβρίου του 2017 η εξευτελιστική του καταδίκη από το Πενταμελές Εφετείο Αθηνών σε 19 χρόνια κάθειρξη για νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματική δραστηριότητα λόγω της υποθέσεως που αφορούσε την αγορά υποβρυχίων από τη γερμανική εταιρεία Φέροσταλ. Ομως ας μη αυταπατώμεθα αφελώς. Ο Τσοχατζόπουλος μπορεί να πέθανε μέσα στη μοναξιά του, αλλά το φαινόμενο Τσοχατζόπουλου δεν είχε επωαστεί από μόνο του. Τι εννοώ; Μαζί με τη βαριά καταδίκη του Τσοχατζόπουλου το 2017 για το ξέπλυμα του βρώμικου χρήματος είχαν «δικαστεί» συμβολικά και είχαν περάσει από το καθαρτήριο του Δάντη και πολλά άλλα μεγέθη της σύνθετης μεταπολιτευτικής περιόδου (που ήταν και καλή και κακή).

Και, καταρχήν, μαζί με τον Τσοχατζόπουλο είχε «δικαστεί» σε πρώτο επίπεδο και το αυταρχικό μοντέλο διακυβέρνησης της χώρας (όπου ο πρωθυπουργός ήταν το κέντρο των πάντων). Τι σήμαινε αυτό; Σήμαινε απλά ότι ο εκάστοτε πρωθυπουργός στην Ελλάδα μπορούσε να κυβερνά ουσιαστικά με μια ομάδα εμπίστων και «κολλητών», χωρίς να υπάρχουν τα περίφημα θεσμικά αντίβαρα ελέγχου (δηλαδή τα γνωστά «checks and balances»).

Το κακό τούτο σύστημα διακυβέρνησης είχε εγκαινιαστεί από τον Ανδρέα Παπανδρέου και είχε συνεχιστεί από τον Κώστα Σημίτη (ο οποίος μπορεί να ήταν προσωπικά ένας ακέραιος άνθρωπος και να είχε εντάξει τη χώρα μας στην ευρωζώνη, ωστόσο είχε παραχωρήσει στον Ακη Τσοχατζόπουλο μια ανεξέλεγκτη εξουσία στο υπουργείο Εθνικής Αμυνας).

Και το μοντέλο τούτο διακυβέρνησης είχε συνεχιστεί ακάθεκτα με έναν από τους πιο αντιπαραγωγικούς πρωθυπουργούς της μεταπολεμικής Ελλάδας (τον Κώστα Καραμανλή το νεότερο) και είχε φτάσει στο απόγειο του με τον Αλέξη Τσίπρα. Ο οποίος είχε επίσης κυβερνήσει με μια ομάδα προσωπικών φίλων, κάποιοι εκ των οποίων είχαν και εξακολουθούν να έχουν έναν παρακμιακό (κατά την άποψή μου) δημόσιο λόγο, όπως είναι ο Παύλος Πολάκης.

Μόνο με αυτή την ανάλυση μπορεί να ερμηνεύσει κανείς βαθύτερα πώς ο Ακης Τσοχατζόπουλος είχε κατορθώσει κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης χρονικής περιόδου να αναπτύξει – σύμφωνα με το εισαγγελικό κατηγορητήριο – κάποιες περίπλοκες σχέσεις με τις offshore εταιρείες, μέσω των οποίων ξεπλένονταν οι μαύρες μίζες από την αγορά των υποβρυχίων («Το Βήμα», 18/4/2012).

Με άλλα λόγια, ήταν το alter ego του Ανδρέα Παπανδρέου και μπορούσε να κάνει ό,τι θέλει, αφού τον εμπιστευόταν τυφλά και το ίδιο συνέβαινε και αργότερα. Επομένως, για την εκκόλαψη του φαινομένου Τσοχατζόπουλου ευθύνεται πρωταρχικά το απωθητικό «πρωθυπουργικοκεντρικό» σύστημα διακυβέρνησης. Δηλαδή, το ότι οι εκάστοτε πρωθυπουργοί στην Ελλάδα μπορούν να κυβερνούν με τους στενούς τους φίλους (και οι τελευταίοι να κάνουν ό,τι θέλουν στον τομέα τους).

Και αν δεν το αλλάξουμε αυτό το σύστημα, τότε δεν θα έχουμε επιτύχει απολύτως τίποτε. Και αυτό σημαίνει συνεχή λογοδοσία των πρωθυπουργών, ενδεχόμενα σε ανεξάρτητες Αρχές ή άλλα όργανα ελέγχου, τρεις μόνο θητείες των βουλευτών και συμμετοχή των πολιτών στο δημόσιο γίγνεσθαι (μέσω των δημοψηφισμάτων ή μέσω άλλων τρόπων που θα διευρύνουν την αντιπροσωπευτικότητα της δημοκρατίας μας – Ούλριχ Μπεκ, «Η επινόηση του πολιτικού»). Διαφορετικά, φαινόμενα Τσοχατζόπουλου είναι δυνατό να δούμε και στο μέλλον.

Και δεν ξέρω αν και ο σημερινός Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει αφομοιώσει την παραπάνω ανάλυση, αφού και στον πρόσφατο ανασχηματισμό δεν πείραξε τους προσωπικούς του φίλους, όπως είναι ο υπουργός της Δικαιοσύνης. Ο οποίος μπορεί να είναι ένας «συνεννοήσιμος άνθρωπος», αλλά δεν έχει καμία σχέση με τη Δικαιοσύνη (:είναι μικροβιολόγος). Το συμπέρασμα; Το φαινόμενο Τσοχατζόπουλου μας θυμίζει ότι πρέπει να αλλάξουμε εκ θεμελίων το σύστημα διακυβέρνησης της χώρας μας, αν θέλουμε να αναγεννηθούμε από τις στάχτες (μετά την οικονομική κρίση και την πανδημία).

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΑΠΘ