Οι ανθρωπομονάδες του Μίκη

Πριν από αρκετά χρόνια είχα ακούσει τον Μίκη Θεοδωράκη να μιλάει, σε μια τηλεοπτική συνέντευξή του, για την «ανθρωπομονάδα», μία μονάδα μέτρησης της ανθρώπινης ενέργειας σε πνευματικό και ψυχικό επίπεδο. Δεν είχα καταλάβει καλά τι εννοούσε και σε μια από τις λίγες αλλά σημαντικές (για μένα εννοείται) συναντήσεις μας – κυρίως για επαγγελματικούς λόγους – θυμήθηκα να τον ρωτήσω. Μου εξήγησε ότι όσο πιο ουσιαστικό είναι κάτι που κάνουμε, όσο μεγαλύτερη αφοσίωση απαιτεί από εμάς, τόσο περισσότερες ανθρωπομονάδες καταναλώνουμε. Για παράδειγμα, αν επί τρεις ώρες είμαστε σε ένα μπουζουξίδικο της πλάκας, ξοδεύουμε δυο – τρεις ανθρωπομονάδες. Αν, επί τρεις ώρες διαβάζουμε καλή ποίηση, ξοδεύουμε τις δεκαπλάσιες. «Να μην τσιγκουνεύεσαι τις ανθρωπομονάδες σου» με συμβούλευσε. «Να τις σπαταλάς. Διότι όσο πιο πολύ τις σπαταλάς, τόσο πιο εύκολα εκείνες αναπληρώνονται».

Σκέφτομαι από προχθές πόσα δισεκατομμύρια ανθρωπομονάδες έχει καταναλώσει ο Θεοδωράκης σε αυτά τα 96 χρόνια του που χώρεσαν πέντε, δέκα, δεκαπέντε ζωές. Πόσες χρειαζόταν για κάθε τραγούδι, πόσες για τα συμφωνικά του έργα, για μουσικές σαν αυτή του «Ζορμπά» – τόσο ταυτοτική ώστε να έχει καθιερωθεί διεθνώς ως ο άτυπος εθνικός ύμνος της χώρας μας. Πόσες ξόδεψε όταν έκανε τα λόγια των μεγάλων ποιητών μας στίχους για να τραγουδήσει ένας ολόκληρος λαός τους καθημερινούς καημούς του, τους έρωτές του, τους πόθους του, τους θυμούς του, τα μεγάλα του οράματα και τις μικρές του χαρές. Διότι, αν ο Χατζιδάκις συμφιλίωσε τη μεγαλοαστική και αστική τάξη με τη λαϊκή μουσική κουλτούρα, ο Θεοδωράκης, με τα τραγούδια του, έκανε τον ποιητικό λόγο μέσον έκφρασης των λαϊκών ανθρώπων. Κανένας λαός στον κόσμο δεν έχει τραγουδήσει τόσο πολύ και τόσο μαζικά τους ποιητές του όσο εμείς. Χάρη στις ανθρωπομονάδες του Μίκη.

Και, εκτός από αυτές, πόσες ακόμη χρειάστηκαν ώστε ένας άνθρωπος που διώχθηκε, που φυλακίστηκε, που εξορίστηκε, που βασανίστηκε μέχρι σημείου να παραλύσει όπως αυτός, να κάνει τη μέγιστη υπέρβαση και να συγχωρήσει τους βασανιστές του; Τον θυμάμαι να λέει κάπου πως όταν πάτησε το πόδι του στο Λαύριο, επιστρέφοντας από τη Μακρόνησο, συνειδητοποίησε ότι, αν δεν τα άφηνε πίσω του όλα αυτά, χωρίς συγχρόνως και να τα ξεχάσει, αν δεν πετούσε από πάνω του το βάρος τους, κρατώντας μόνο την ουσία τους, δεν θα μπορούσε να συνεχίσει τη ζωή του, θα ήταν σαν να τη φυλάκιζε.

«Εκλεισε η πόρτα» είπε μια φίλη σχολιάζοντας την απώλεια του Μίκη και εννοώντας την «πόρτα» της εποχής των Μεγάλων Ελλήνων. Δεν νομίζω όμως ότι ο Θεοδωράκης ήταν μόνο δημιούργημα της εποχής του. Μπορεί από την εποχή να άντλησε τις εμπνεύσεις του αλλά ήταν δημιούργημα του εαυτού του που μπορούσε να είναι διονυσιακός και απολλώνιος, δημιουργός και έργο τέχνης συγχρόνως. Ναι, φεύγοντας ο Μίκης μας αφήνει το έργο του, παίρνει όμως μαζί του τη σιγουριά που μας έδινε η παρουσία του, οι ανθρωπομονάδες του. Και είναι σαν να ψύχρανε απότομα ο καιρός από προχθές.