Ρίξτε μια ματιά στους γείτονες των Αφγανών

Οι Αμερικανοί έφυγαν από το Αφγανιστάν έπειτα από 20 χρόνια και όλα τα μάτια στρέφονται στην ανθρώπινη τραγωδία και τις πολιτικές επιπτώσεις της επιστροφής των Ταλιμπάν στην εξουσία. Ομως, για να κατανοήσουμε το τι θα επακολουθήσει τόσο για το Αφγανιστάν όσο και για τον κόσμο, χρειάζεται να δώσουμε μεγαλύτερη προσοχή στις τεκτονικές αλλαγές στην αραβική και ιρανική ανάμειξη στο Αφγανιστάν μετά την επέμβαση των ΗΠΑ το 2001. Εάν η περιφερειακή αντιπαλότητα για επιρροή δεν συνοδεύεται από ουσιαστικό και περιεκτικό διάλογο μεταξύ των διαφόρων μερών, η αναταραχή θα ενταθεί στη χώρα.

Ο ρόλος του Ιράν έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η Τεχεράνη κάποτε έδειχνε μεγάλο ενδιαφέρον να ξεφορτωθεί τους Ταλιμπάν. Το 1998 η δολοφονία διπλωματών της στο ιρανικό προξενείο του Μαζάρ-ι-Σαρίφ σχεδόν προκάλεσε πόλεμο. Η δολοφονία έγινε εν μέσω του χάους της κατάληψης της πόλης από τους Ταλιμπάν και έτσι οι Ιρανοί επέρριψαν σε αυτούς την ευθύνη κι εκείνοι με τη σειρά τους σε ακραία στοιχεία. Μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου το Ιράν και οι ΗΠΑ συμμάχησαν σιωπηρά εναντίον των Ταλιμπάν, στηρίζοντας τη Βόρεια Συμμαχία – μια συμμαχία πολεμάρχων – ως αντι-Ταλιμπάν δύναμη.

Ομως, δύο δεκαετίες αμοιβαίας οξύτητας μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ είχαν πολλές συνέπειες. Η Τεχεράνη σταδιακά συνεργάστηκε με τους Ταλιμπάν ως εταίρο στον στόχο της να εκδιώξει τον «μεγάλο Σατανά» από την περιοχή. Και σήμερα το ιρανικό πολιτικό κατεστημένο φιλοξενεί ανοιχτά την αφγανική ομάδα.

Οι σχέσεις των Ταλιμπάν με τις πλούσιες χώρες της αραβικής χερσονήσου έχουν επίσης αλλάξει ριζικά. Πριν από το 2001 η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ) ήταν δύο από τις μόνο τρεις χώρες στον κόσμο που αναγνώρισαν την εξουσία των Ταλιμπάν – η τρίτη ήταν το Πακιστάν. Ωστόσο, οι επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου προκάλεσαν τη διακοπή των σχέσεων της Σαουδικής Αραβίας με την ομάδα. Το Ριάντ απομακρύνθηκε ουσιαστικά από την αφγανική ειρηνευτική διαδικασία πριν από μια δεκαετία και τα ΗΑΕ διέκοψαν τις σχέσεις τους τον Σεπτέμβριο του 2001.

Το Κατάρ δεν αναγνώρισε τους Ταλιμπάν κατά την προηγούμενη διακυβέρνησή τους μεταξύ 1996 και 2001, αλλά τα τελευταία 11 χρόνια φιλοξένησε τις συζητήσεις για την προώθηση της συνεργασίας μαζί τους και – με την ευλογία τριών αμερικανικών κυβερνήσεων – επέτρεψε στους εκπροσώπους των Ταλιμπάν να λειτουργήσουν πολιτικό γραφείο στην Ντόχα από το 2013. Για αυτόν τον λόγο υπογράφηκε η συμφωνία ΗΠΑ – Ταλιμπάν το 2020 στην πρωτεύουσα του Κατάρ. Αρκετές χώρες πλέον – συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας – στρέφονται ήδη στο Κατάρ ως αξιόπιστο διπλωματικό κανάλι προς τους Ταλιμπάν.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για το μέλλον του Αφγανιστάν και της περιοχής; Η σχέση του Ιράν με τους Ταλιμπάν έχει γίνει πιο στενή, ενώ η Σαουδική Αραβία τηρεί αποστάσεις. Και ενώ το Κατάρ αποκομίζει οφέλη, στα ΜΜΕ των ΗΑΕ δόθηκε αποκλειστική πρόσβαση στον Αχμάντ Μασούντ, τον γιο του τελευταίου ηγέτη της Βόρειας Συμμαχίας Αχμάντ Σαχ Μασούντ, χαρακτηρίζοντάς τον ως σοβαρό αντίπαλο των Ταλιμπάν.

Η αποχώρηση των ΗΠΑ χρησίμευσε ως μια υπενθύμιση ότι η δέσμευση της Ουάσιγκτον δεν είναι ούτε άνευ όρων ούτε ατελείωτη. Στο κενό που αφήνει πίσω της, η περιφερειακή πολιτική αναμένεται να γίνει πολύ πιο χαοτική. Πολλές περιφερειακές συγκρούσεις μπορεί να επεκταθούν στο έδαφος του Αφγανιστάν. Αν δεν ελεγχθούν και ρυθμιστούν με άμεση και χωρίς αποκλεισμούς συμμετοχή όλων των περιφερειακών παραγόντων, οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στο Αφγανιστάν.

Ο Μοχάμεντ Αλί Σαμπάνι είναι συντάκτης του Amwaj.media, μιας πλατφόρμας που εστιάζει στο Ιράν, στο Ιράκ και στην αραβική χερσόνησο