Το δικό μου Αφγανιστάν

Τουρκμενιστάν – Αφγανιστάν με πρώτο σταθμό τη Μόσχα. Καλοκαίρι εννοείται. Ακόμα ακούω τη φωνή του κι ας πέρασαν τόσα χρόνια. Χειμώνας 1993, καθισμένοι στο φιλόξενο σπίτι του αείμνηστου ακαδημαϊκού Μιχάλη Σακελλαρίου, μια συντροφιά αρχαιολόγων ακούμε τον Βίκτωρα Σαρηγιαννίδη, έλληνα ομογενή, Πόντιο, γεννημένο στην ΕΣΣΔ, να μας αφηγείται με τη δυνατή φωνή του την πορεία του στην Κεντρική Ασία στ’ αχνάρια του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Μιλάει με ενθουσιασμό μικρού παιδιού. Περιγράφει τα ευρήματά του κουνώντας με πάθος τα στιβαρά, ροζιασμένα χέρια του. Τα λευκά μαλλιά του στεφανώνουν το σκούρο, σίγουρα από τον ανελέητο ήλιο της στέπας, πρόσωπό του.

Ερημος του Καρακούμ. Νότιο Τουρκμενιστάν. Θερμοκρασία τον χειμώνα -30° C.Το καλοκαίρι +40° C. Η πρόσκληση για συμμετοχή στο ανασκαφικό πρόγραμμα έρχεται ταυτόχρονα με την προειδοποίηση: νερό υπάρχει μόνο για να πίνουμε, κι αυτό λίγο. Παντού υπάρχουν σκορπιοί και φίδια. Κόμπρες και οχιές. Μια αποστολή Γάλλων εγκατέλειψε το πρόγραμμα από την τρίτη κιόλας μέρα. Είχε έναν νεκρό από δάγκωμα φιδιού. «Μην ανησυχείς όμως» μου είπε. «Οταν είμαι εγώ εκεί, μονοιάζουν και οι σκορπιοί».

Παρά το πλούσιο ανασκαφικό έργο του που τον έκανε στα πέρατα γνωστό ως ανασκαφέα του Χρυσού της Βακτριανής, ο σεμνός αυτός επιστήμονας, με τις απανωτές προσκλήσεις να δώσει διαλέξεις στο περίφημο Μετροπόλιταν της Ν. Υόρκης, μου εξομολογήθηκε απογοητευμένος σε επίσκεψή μου στη Μόσχα ότι δεν είχε ανανεωθεί η κρατική χρηματοδότηση για συνέχιση του έργου του. Σκόπευε να ζητήσει βοήθεια από την Ελλάδα. Δύο χρόνια αργότερα, το ελληνικό ΥΠΠΟ ανέλαβε τη χρηματοδότηση τριετούς προγράμματος στη Μαργιανή. Τα νέα ευρήματα στον τόμο «Η Μαργιανή και ο πρωτοζωροαστρισμός» αποδεικνύουν τη σχέση του κρητομυκηναϊκού κόσμου με την περιοχή. Είναι σαφές ότι οι Ελληνες φτάσαμε εκεί τρεις φορές: μία ως έμποροι, δεύτερη ως κατακτητές με τον Μ. Αλέξανδρο και τρίτη ως αρχαιολόγοι ανασκαφείς με τον Βίκτωρα Σαρηγιαννίδη. Και τις τρεις φορές νικητές!

^«Κλείνω τα μάτια μου καθισμένος μέσα στο αντίσκηνο και φαντάζομαι πως είμαι ένας από τους στρατιώτες του Μ. Αλεξάνδρου» μου είχε πει. Ιδιο το τοπίο κι απαράλλαχτο μπροστά στο πράσινο τζαμί στην αρχαία πόλη Βάκτρα, που ο στρατηλάτης την κατέλαβε το 329 π.Χ. Σήμερα λέγεται Μπαλχ και βρίσκεται στο κέντρο μιας λοφώδους πεδιάδας γεμάτης πεύκα, βελανιδιές και πιο ψηλά κέδρα των Ιμαλαΐων που σχηματίζουν πυκνά δάση ανάμεσα σε αλπικά λιβάδια.

Ζητεί την άλλη μέρα το πρωί να του τραβήξουν οι τεχνικοί πλάνα του τοπίου γιατί είναι πια αργά και το φως της μέρας έχει πέσει. Ακούγονται ήχοι πουλιών και ερπετά που σέρνονται στη γη, μέχρι να σκεπάσει κάθε ήχο η βροντερή φωνή του. Γελάει κι αυτοσαρκάζεται: «Ο Αλέξανδρος έπαιρνε μαζί του περιηγητές και γεωγράφους, εγώ κινηματογραφιστές! Ο κόσμος προοδεύει…».

Ο πόλεμος που ξέσπασε μερικά μόλις χρόνια αργότερα απέδειξε το αντίθετο. Είναι η στιγμή που στη βαρβαρότητα των καιρών που ζούμε οι αξίες του κλασικού ελληνισμού πρέπει να δώσουν το έναυσμα επανεκκίνησης του πολιτισμού μας.

Η Φωτεινή Τομαή είναι πρέσβης επί τιμή,
ιστορικός και συγγραφέας