Εναντίον των ολοκληρωτισμών

Χθες, 23 Αυγούστου, ημέρα υπογραφής του Συμφώνου Χίτλερ-Στάλιν, γνωστού ως Συμφώνου Μολότοφ-Ριμπέντροπ, ήταν η θεσπισμένη από το 2008 Ημέρα Μνήμης των Θυμάτων των Ναζιστικών και των Κομμουνιστικών Ολοκληρωτικών Καθεστώτων. Στην Ελλάδα, αυτή η ημέρα μάς αφήνει αδιάφορους. Ο κομμουνισμός εδώ θεωρείται «προοδευτική ιδεολογία», τα εγκλήματά του σχετικοποιούνται και οι ιδεολογικοί μηχανισμοί του κράτους (όπως θα έλεγαν διάφοροι διακεκριμένοι αλτουσεριανοί) είναι προσαρμοσμένοι σε αυτή την αμνησία. Δεν είναι τυχαίο ότι το 2019, πλην της Αννας-Μισέλ Ασημακοπούλου, οι υπόλοιποι ευρωβουλευτές της ΝΔ αρνήθηκαν να στηρίξουν το ψήφισμα της Ευρωβουλής που καταδικάζει τα εγκλήματα του ναζισμού και του κομμουνισμού – ψήφισμα που είχαν εισηγηθεί οι ευρωομάδες του Λαϊκού Κόμματος, των Σοσιαλδημοκρατών, των Φιλελευθέρων και των Πρασίνων, σχεδόν δηλαδή όλο το κομματικό φάσμα του Ευρωκοινοβουλίου. Κάπως έτσι, η αντιπαράθεση με τον κομμουνισμό θεωρείται ακροδεξιά συμπεριφορά – και όσοι δέχονται να συζητήσουν τις δίκες της Μόσχας, τον Μεγάλο Τρόμο ή τα γκουλάγκ τα αποδίδουν στην αυταρχική στρέβλωση του Στάλιν και του σταλινισμού.

Σε αυτή την αντίληψη για τα πράγματα έχει συμβάλει καθοριστικά η Μεταπολίτευση. Ακόμα θυμάμαι μερικούς ζωτικούς μύθους της Αριστεράς που επλήγησαν από τη σταδιακή αποκάλυψη της αλήθειας. Οι μαζικοί τάφοι στο δάσος του Κατίν, στην Πολωνία, για πολλά χρόνια γινόταν προσπάθεια να φανούν έγκλημα της ναζιστικής Γερμανίας. Επρόκειτο για μαζικές εκτελέσεις χιλιάδων πολωνών αξιωματικών, αστυνομικών, διανοουμένων, πολιτικών κρατουμένων από τη μυστική αστυνομία της ΕΣΣΔ, τη διαβόητη NKVD, από τις αρχές Απριλίου μέχρι τα τέλη Μαΐου του 1940. Για πολλά χρόνια, η ΕΣΣΔ απέδιδε τη φήμη ότι όργανά της διέπραξαν το έγκλημα στις μεθοδεύσεις του Γκέμπελς, ώσπου να διαρρεύσουν τα επίσημα έγγραφα που αποκάλυπταν τη μεθόδευση των σοβιετικών αρχών. Αλλωστε, το 2010, η ρωσική Δούμα εξέδωσε ψήφισμα με το οποίο επιρρίπτει την ευθύνη της διαταγής για τη σφαγή στον ίδιο τον Στάλιν και σε άλλους ρώσους αξιωματούχους.

Παρ’ όλα αυτά, το ρεύμα άρνησης της πραγματικότητας ήταν ισχυρό – εκφράστηκε μάλιστα δυνατά από διακεκριμένους εκπροσώπους μιας ουδέτερης επαγγελματικής ομάδας όπως οι κριτικοί κινηματογράφου, οι οποίοι έκριναν (και μηδένισαν) το έργο «Κατίν» του πολωνού σκηνοθέτη Αντρέι Βάιντα – ο πατέρας του οποίου είχε βρει τον θάνατο σε εκείνη την εκατόμβη.

Κατά τα άλλα, τι ήταν τα καθεστώτα για τα οποία στην Ελλάδα σιωπούμε το εξέθεσε ξεκάθαρα ο, έως τον προηγούμενο Ιανουάριο υπουργός Δικαιοσύνης της Εσθονίας, Ούρμας Ρέινζαλου, σε μια επιστολή του τού 2017 στον τότε ομόλογό του Σταύρο Κοντονή:

«Ενώ είναι αλήθεια ότι η Σοβιετική Ενωση διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στη νίκη επί της ναζιστικής Γερμανίας», έγραφε ο Ρέινζαλου, «ο Κόκκινος Στρατός δεν ελευθέρωσε την Ανατολική Ευρώπη, έτσι ώστε τα κράτη και οι άνθρωποι που κατέκτησαν οι ναζί να μπορούν να αποφασίσουν οι ίδιοι για το μέλλον τους. Κάτι τέτοιο δεν έγινε στο Ανατολικό Βερολίνο και δεν έγινε στο Ταλίν».

Και αφού παρέθετε αναλυτικά τις διώξεις όσων συμπατριωτών του βρέθηκαν απέναντι στο καθεστώς, κατέληγε:

«Εχοντας υπόψη τα αθώα θύματα, δεν υπάρχει διαφορά. Δεν αποτελεί διαφορά για ένα θύμα, εάν θα δολοφονηθεί στο όνομα ενός καλύτερου μέλλοντος για την Αρια φυλή ή επειδή ανήκει σε μια κοινωνική ομάδα που δεν έχει θέση στην κομμουνιστική κοινωνία».

Ποιος θα εφαρμόσει τους νόμους;
Σήμερα θα ανακοινωθούν τα μέτρα της κυβέρνησης για τους ανεμβολίαστους ενόψει του φθινοπώρου, προκειμένου να διαφυλαχθεί η δημόσια υγεία. Μεταξύ άλλων, όπως ήδη ξέρουμε, όσοι δεν έχουν εμβολιαστεί δεν θα δικαιούνται είσοδο σε θέατρα, νυχτερινά κέντρα, εστιατόρια. Ο Αδωνις Γεωργιάδης μας έχει προϊδεάσει ότι όσοι δεν έχουν κάνει εμβόλιο «δεν θα μπορούν να πάνε πουθενά». Κι αυτό δεν είναι στρατηγική επιλογή τιμωρίας όσων ουσιαστικά υπονομεύουν τον σχεδιασμό προστασίας της δημόσιας υγείας, αλλά ότι είναι θέμα διαχείρισης του κινδύνου.
Καταπληκτικό. Και άντε, ακόμα μια φορά, θα γίνουν ανακοινώσεις, θα καταρτιστούν κατάλογοι με ποινές, θα εξαγγελθεί αυστηρή αστυνόμευση των διαφόρων καταστημάτων. Κι ύστερα; Ποιος θα μπορέσει να εγγυηθεί ότι τα μέτρα θα επιβληθούν. Ολο το καλοκαίρι οι επιβάτες των πλοίων της γραμμής σε Ιόνιο και Αιγαίο ταξίδευαν πρακτικά χωρίς κανείς να ελέγξει συστηματικά τα χαρτιά τους. Τι έχει αλλάξει και τον χειμώνα τα πράγματα θα γίνουν διαφορετικά;
Με άλλα λόγια, όπως συμβαίνει συχνά στην Ελλάδα, το πρόβλημα δεν είναι οι νόμοι και οι κανόνες. Το πρόβλημα είναι η εφαρμογή τους. Και τώρα, και πάντα. (Και στο άμεσο μέλλον θα παραφυλάει πάντα ένα νέο λοκντάουν, που τώρα όλοι το ξορκίζουν.)