Ποιοι θα κάνουν πρώτοι την τρίτη δόση

«Να κάνει κανείς τρίτη δόση ή να μην κάνει;». Αυτό είναι το ερώτημα που βασανίζει την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα, αναζητώντας εναγωνίως τρόπους συγκράτησης του τέταρτου κύματος. Και μπορεί τα μέλη της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών να άναψαν το πράσινο φως για συγκεκριμένες κατηγορίες ιδιαίτερα ευάλωτων πολιτών, όμως παραμένει ορθάνοιχτο το ζήτημα για τον γενικό πληθυσμό. Ειδικότερα και όπως ανακοίνωσε χθες η πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Εμβολιασμών Μαρία Θεοδωρίδου, από την πρώτη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου οι ασθενείς που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου – μεταμοσχευμένοι συμπαγών οργάνων ή αιμοποιητικών κυττάρων, όσοι βρίσκονται σε λίστα αναμονής για μεταμόσχευση, ασθενείς με νεφρική ανεπάρκεια που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση ή σε περιτοναϊκή κάθαρση, καρκινοπαθείς που βρίσκονται υπό αγωγή, άτομα με αιματολογικό καρκίνο την τελευταία πενταετία και ανοσοκατασταλμένοι – θα έχουν τη δυνατότητα να προγραμματίσουν την αναμνηστική τους δόση με εμβόλια mRNA.

Παράλληλα, ο μηχανισμός είναι καθ’ όλα έτοιμος ώστε να ανοίξει άμεσα η διαδικασία μεταξύ άλλων και για το υγειονομικό προσωπικό – δεδομένου ότι ο εμβολιασμός τους ξεκίνησε από τον περασμένο Ιανουάριο – αλλά και για τους ηλικιωμένους, εφόσον οι επιστήμονες καταλήξουν σε σχετικές εισηγήσεις.

Προβληματικά ευρήματα. Την ίδια ώρα ωστόσο τα δεδομένα των μελετών – οι οποίες τρέχουν πυρετωδώς επί ενάμιση και πλέον χρόνο – οδηγούν σε προβληματικά ευρήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα των εμβολίων έναντι της ισχυρής μεταδοτικότητας που χαρακτηρίζει τη μετάλλαξη Δέλτα. Και αυτό γιατί προσφέρουν μεν ισχυρή προστασία από τις σοβαρές επιπλοκές της COVID-19, όχι όμως και από τη συμπτωματική λοίμωξη ανεξαρτήτως ηλικίας ή κατάστασης υγείας. Συνεπώς και ενώ οι επιδημιολογικές… εκρήξεις ανά τον κόσμο προειδοποιούν ότι ο SARS-CoV-2 παραμένει ισχυρή απειλή, η εξίσωση της τρίτης δόσης στον γενικό πληθυσμό γίνεται (και ηθικά) δυσεπίλυτη όταν εισέρχεται ο παράγοντας της δίκαιης κατανομής των εμβολίων με έμφαση στις τρίτες χώρες.

Σε πρόσφατο δημοσίευμα της έγκριτης ιατρικής επιθεώρησης «JAMA» οι  συγγραφείς σημειώνουν ότι η χορήγηση τρίτης αναμνηστικής δόσης θα επηρεάσει δίχως αμφιβολία την παγκόσμια διανομή των εμβολίων. Οι εκστρατείες εμβολιασμού με τρίτη αναμνηστική δόση σε μεγάλη κλίμακα θα συμβάλουν στην ενίσχυση των παγκόσμιων ανισοτήτων όσον αφορά την πρόσβαση στα εμβόλια. Και αναλύουν ότι υπό αυτές τις συνθήκες θα περιοριστεί η διαθεσιμότητα των εμβολίων σε χώρες με χαμηλά ποσοστά εμβολιαστικής κάλυψης του πληθυσμού με δύο δόσεις, αφήνοντας έτσι πρόσφορο έδαφος στον πανδημικό ιό να μεταλλάσσεται και να αναδύονται νέα ιικά στελέχη που δυνητικά θα εμφανίζουν ανθεκτικότητα στην ανοσία των εμβολίων. Υπό το πρίσμα αυτό και λαμβάνοντας υπόψη ότι τα εμβολιασμοί κρίνονται εκ του αποτελέσματος ως προς τη μείωση των σοβαρών και θανατηφόρων εκβάσεων των λοιμώξεων COVID-19 παρά την παρουσία νέων στελεχών, η χορήγηση αναμνηστικών δόσεων μπορεί να αναβληθεί, καταλήγει μερίδα επιστημόνων, μέχρι τα σκευάσματα να είναι διαθέσιμα παγκοσμίως.

Την άποψη αυτή υποστηρίζει και ο γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, δηλώνοντας χθες ότι οι ενισχυτικές δόσεις των εμβολίων θα πρέπει να καθυστερήσουν, δίνοντας προτεραιότητα στην αύξηση των ποσοστών εμβολιασμού σε χώρες όπου έχει εμβολιαστεί μόλις το 1%-2% του πληθυσμού. Προειδοποίησε μάλιστα ότι εάν τα ποσοστά του εμβολιασμού δεν αυξηθούν παγκοσμίως, ισχυρότερες παραλλαγές του κορωνοϊού μπορεί να αναπτυχθούν. Εμφανίστηκε εντούτοις θετικός στη χορήγηση αναμνηστικής δόσης σε ανθρώπους με ευάλωτο ανοσοποιητικό σύστημα.

Παρ’ όλα αυτά, οι παραπάνω τοποθετήσεις δεν απαντούν στο ερώτημα εάν η τρίτη δόση θα ωφελούσε (και) τον γενικό πληθυσμό. «Πρόκειται για καλή ιδέα» σημειώνει η Akiko Iwasaki, καθηγήτρια Ανοσολογίας του Πανεπιστημίου Yale, στο επιστημονικό περιοδικό «Science». Διευκρινίζει όμως ότι πρώτα πρέπει να χορηγηθεί στις ομάδες που διατρέχουν υψηλότερο κίνδυνο, «ωστόσο εάν υπάρχουν αρκετές δόσεις τότε το ευρύ κοινό θα ωφεληθεί». Αλλωστε, όπως παρατηρεί, υψηλά ιικά φορτία διαπιστώνονται σε πρωτογενείς λοιμώξεις ανεξαρτήτως ηλικίας – δηλαδή ακόμα και σε 20άρηδες -, συνεπώς ένα υψηλότερο ποσοστό ανοσίας θα μπορούσε να συμβάλει στον έλεγχο των μεταδόσεων. Η καθηγήτρια πάντως βάζει και μία ακόμα σημαντική παράμετρο στο τραπέζι των συζητήσεων: το σύνδρομο long COVID, το οποίο ακόμα και ύστερα από μια ήπια λοίμωξη εξελίσσεται σε «ένα ακόμα σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας».

Εκκληση Αρβελέρ. Εν τω μεταξύ έκκληση προς όλους να εμβολιαστούναπευθύνει με ανοιχτή επιστολή της η σπουδαία ελληνίδα διανοούμενηΕλένη Γλύκατζη-Αρβελέρ. «Με την πείρα της μακρόχρονης ζωής μου, και με τη σοφία του ακάματου πνευματικού μου βίου, ένα μόνο έχω να συμβουλεύσω νέους, γέρους και παιδιά: Εμβολιαστείτε το ταχύτερο, για να προστατεύσετε τη ζωή τη δική σας και αυτών που αγαπάτε, και για να σώσουμε την ανθρωπιά και τον πολιτισμό μας» προτρέπει η ίδια, στέλνοντας ένα ηχηρό μήνυμα.