Απλοποίηση και ενοποίηση ασφαλιστικής νομοθεσίας

Τον Φεβρουάριο του 2020εκδηλώθηκε η πανδημία του Covid-19. Το κράτος με εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους έλαβε αυξημένα μέτρα για την υποστήριξη των θέσεων εργασίας και του εισοδήματος.Παρά την πανδημία, ο νομοθέτης συμμορφώθηκε στη νομολογία του ΣτΕ και του ΕΣ που αφορά ιδίως στις ρυθμίσεις του Ν 4387/2016. Βελτίωσε το ύψοςτων ανταποδοτικών συντάξεων, θέσπισε τις εισφορές των μη μισθωτών με βάση ασφαλιστικές κατηγορίες χορηγώνταςστον ασφαλισμένο δικαίωμα επιλογής και έλαβε μέτρα για την καλύτερηεξυπηρέτηση των ασφαλισμένων με τη χρήση ψηφιακών μέσων. Ταυτόχρονα έχει εξαγγελθεί η δημιουργία Ταμείου επικουρικής κεφαλαιοποιητικής ασφάλισης (ΤΕΚΑ).

Σημαντικές προκλήσειςείναι πλέον η απλοποίηση και ενοποίηση της ασφαλιστικής νομοθεσίας των πρώην οργανισμών κύριας και επικουρικής ασφάλισης και εφάπαξ παροχών που έχουν ενταχθεί στον e-ΕΦΚΑ και η τάχιστη χορήγηση των παροχών.

Ο e-ΕΦΚΑ δεν είναι παράμια ομπρέλα κάτω από την οποία στεγάζονται τα προϋφιστάμενα ασφαλιστικά καθεστώτα. Η ενοποίηση αυτών δεν είναι καθόλου απλή υπόθεση και οριοθετείται από την αρχή της ίσης μεταχείρισης. Πρώτο πρόβλημα, είναι ότι κατά μίαάποψη η ασφάλιση των δημοσίων υπαλλήλων δεν εμπίπτει στο άρθρο 22 παρ. 5 του Συντάγματος, αλλά αποτελεί συνέχεια της ιδιαίτερης δημοσιοϋπαλληλικής σχέσης και ρυθμίζεται από ιδιαίτερους κανόνες. Ενα άλλο ζήτημα είναι ότι η μισθωτή και μη μισθωτή εργασία δεν αποτελούν όμοια κατηγορία, δεδομένου ότι διαφέρει η φύση της απασχόλησης. Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να απεικονίζονται στις ασφαλιστικές ρυθμίσεις.

Πέραν όμως αυτών μπαίνει και ένας ακόμη παράγοντας: η ψηφιακή διακυβέρνηση. Η ψηφιακή λειτουργία του e-ΕΦΚΑ έρχεταιαντιμέτωπη με τα εξής:

Τα αρχεία πολλών πρώην Ταμείων που έχουν ενταχθεί στον e-ΕΦΚΑ δεν έχουν ψηφιοποιηθεί για το χρονικό διάστημα πριν από το 2002. Αναγκαστικά γίνεται προσφυγή στο  φυσικό αρχείο.

Το ψηφιακό σύστημα στηρίζεται στην παραδοχή της σαφούς και απλής (υπό τον τύπο της μαθηματικής διατύπωσης) ρύθμισης. Η ασφαλιστική νομοθεσία δεν είναι διατυπωμένη με αυτόν τον τρόπο. Πρέπει να ξαναγραφεί.

Εξακολουθούμε να σκεφτόμαστε με όρους διακριτών Ταμείων. Ενδεικτικά, ενώ από το 2016 η έννοια της διαδοχικής ασφάλισης έχει ουσιαστικά καταργηθεί, αφού μιλάμε για χρόνο που διανύεται εντός του ενιαίου φορέα, οι διατάξεις αναφέρονται σε απονέμοντα φορέα, συμμετέχοντες φορείς κ.λπ. ως να είμαστε ακόμη στην εποχή των πολλών Ταμείων. Ανάλογα ισχύουν και για την παράλληλη ασφάλιση. Επίσης, δεν δικαιολογούνται διαφορετικές ρυθμίσεις για τη συνταξιοδότηση αναπηρίας των παλαιών ασφαλισμένων.

Τέλος, δεδομένης της συσσώρευσης των εργασιών, κυρίως λόγω της υφιστάμενης ακόμη πολυπλοκότητας, το προσωπικό του e-ΕΦΚΑ χρειάζεται υποστήριξη για να αντεπεξέλθει στις νέες αυξημένες υποχρεώσεις του. Οι πιστοποιημένοι επαγγελματίες που, ως εξωτερικοί συνεργάτες, συνδράμουν τις υπηρεσίες του e-ΕΦΚΑ είναι μέτρο προς αυτήν την κατεύθυνση.

Τα θετικά δεδομένα που διευκολύνουν τη μετάβαση του e-ΕΦΚΑ στη νέα ψηφιακή εποχή είναι ότι γνωρίζουμε τα όρια που θέτει το Σύνταγμα, έχει ωριμάσει το αίτημα για ενοποίηση και απλούστευση της νομοθεσίας καιυπάρχει η βούληση να προχωρήσει ο ψηφιακός μετασχηματισμός. Επίσης, από το 2022 τα όρια ηλικίας είναι ενιαία, με εξαίρεση τα ήδη θεμελιωμένα ή κατοχυρωμένα δικαιώματα που θα ταλαιπωρήσουν ακόμη για λίγα χρόνια. Τέλος, το ποσό της σύνταξης υπολογίζεταιευχερώς, γιατί λαμβάνονται υπόψη οι συντάξιμες αποδοχές από το 2002 που έχουν, ήδη, ψηφιοποιηθεί.

Η Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου είναι καθηγήτρια Νομικής Σχολής, Πανεπιστημίου Αθηνών, δικηγόρος