Το Αφγανιστάν και τα «παιχνίδια» των ισχυρών

Στην Ινδία αποκαλούν το Αφγανιστάν «την καρδιά της Ασίας». Η χώρα κατέχει στρατηγική θέση στην περιοχή μεταξύ Κεντρικής και Νότιας Ασίας, μια περιοχή πλούσια σε φυσικό αέριο και πετρέλαιο. Πέραν αυτού, στο Αφγανιστάν επικρατεί μια μακροχρόνια ιστορία εθνοτικών συγκρούσεων, όπως για παράδειγμα αυτή μεταξύ των Hazaras και των Kuchis, νομάδων εθνοτικής καταγωγής Παστούν (Pashtun). Αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι καμία εθνοτική ομάδα δεν ξεπερνά το 50% του συνολικού πληθυσμού της χώρας.Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού πάντως (περίπου το 40%) αποτελείται από τους Παστούν.

Η δεύτερη μεγαλύτερη εθνοτική ομάδα είναι οι Τατζίκοι, οι οποίοι αποτελούν πάνω από το 25% του συνολικού πληθυσμού, ακολουθούν οι Hazara, οι οποίοι αποτελούν το 10% και κατοικούν στο κεντρικό Αφγανιστάν, ένα άλλο 10% του συνολικού πληθυσμού είναι Ουζμπέκοι, οι οποίοι κατοικούν στο βόρειο τμήμα της χώρας, ενώ οι Τουρκμένοι αποτελούν το 3%. Τέλος, στο Αφγανιστάν μπορεί κανείς να βρει διάφορες άλλες υποομάδες των ιρανικών και δραβιδικών φυλών.

Για όλους αυτούς τους λόγους η χώρα υπήρξε πάντοτε το θέατρο συνεχών παρεμβάσεων ισχυρών και περιφερειακών δρώντων όπως οι ΗΠΑ, το Ιράν, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Σοβιετική Ενωση -και μετέπειτα η Ρωσία-, η Σαουδική Αραβία, η Ινδία και φυσικά το Πακιστάν.

Οι τελευταίες εξελίξεις και η απόλυτη επικράτηση των Ταλιμπάν ήταν αδιανόητη μέχρι πριν από λίγο καιρό. Ετσι τώρα οι διάφοροι παίκτες επανεξετάζουν τη στάση τους και τη στρατηγική τους προσπαθώντας να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. Στην περιοχή επικρατούν διάφορες περιφερειακές συγκρούσεις, όπως αυτή της Ινδίας με το Πακιστάν, η σύγκρουση της Ινδίας με την Κίνα ως διαχρονικού συμμάχου του Πακιστάν, η σύγκρουση του Ιράν με τις χώρες του Περσικού Κόλπου και φυσικά, όπως ήδη αναφέρθηκε, οι εθνοτικές συγκρούσεις εντός του ίδιου του Αφγανιστάν, διόλου αμελητέες.

ΡΩΣΙΑ. Για τη Ρωσία αυτό που προέχει στην παρούσα φάση είναι η αποφυγή αστάθειας στα σύνορά της με το Αφγανιστάν και να το κρατήσει μακριά από την επιρροή των ΗΠΑ υπερτονίζοντας την πλήρη αποτυχία τους στην απόπειρα να δημιουργήσουν έναν αποτελεσματικό αφγανικό στρατό ικανό να αμυνθεί ενάντια στους Ταλιμπάν. Εξάλλου η Ρωσία από τη δεκαετία του 1990 έχει αναπτύξει σχέσεις με διάφορες ομάδες στο Αφγανιστάν, συμπεριλαμβανομένων και των Ταλιμπάν, ιδιαίτερα μετά το 2015 και στο πλαίσιο του πολέμου με το Ισλαμικό Κράτος. Ακόμα και στην περίπτωση που θεωρήσουμε ότι οι Ταλιμπάν δηλώσουν «ειλικρινείς» (πράγμα εξαιρετικά αμφίβολο) ως προς τις διαβεβαιώσεις τους ότι δεν θα επιτεθούν στα κράτη της Κεντρικής Ασίας, οι απειλές από εθνοτικές εξτρεμιστικές ομάδες εξακολουθούν να υπάρχουν. Επίσης ένα άλλο ζήτημα που τονίζει η Ρωσία είναι η πολιτική αποτυχία της επίσημης αφγανικής κυβέρνησης, καθώς η ανικανότητα, η απληστία και η διαφθορά των κυβερνώντων συνέβαλαν στην επιδείνωση της κατάστασης.

Η ΚΙΝΑ. Από την άλλη, η Κίνα επιθυμεί να επεκτείνει την επιρροή στην περιοχή για να αποκτήσει στρατηγικό βάθος ενάντια στην Ινδία και τις ΗΠΑ. Πέραν αυτού μετά τις τελευταίες δραματικές εξελίξεις, το Πεκίνο αναγκάζεται να προσαρμοστεί στη νέα κατάσταση που είναι ιδιαίτερα ρευστή και αβέβαιη. Οπως σημειώνει ο John Calabrese, καθηγητής στο Αμερικάνικο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον, σε κείμενό του για λογαριασμό του Middle East Institute, για την Κίνα διακυβεύονται οι τεράστιες επενδύσεις που έχει πραγματοποιήσει σε έργα υποδομής στο Πακιστάν και την Κεντρική Ασία, καθώς και η ασφάλεια των κινέζων διπλωματών και εργαζομένων. Σε κίνδυνο βρίσκεται η εσωτερική ασφάλεια της Κίνας εάν η σύγκρουση επεκταθεί στα σύνορα και/ή τροφοδοτήσει τον εξτρεμισμό στην επαρχία Σιντζιάνγκ.

Η Βασιλική Σουλαδάκη είναι διεθνολόγος