Τα 357 έργα τέχνης και {LF}ο Βούδας του 5ου αιώνα

Περισσότερα από 100.000 αντικείμενα, μάρτυρες πολλών κεφαλαίων της πρόσφατης ελληνικής Ιστορίας – αρκετά εκ των οποίων θα πάρουν μια θέση στο μουσείο που αναμένεται να λειτουργήσει στα κτίριο των ανακτόρων το 2025 στα πρώην βασιλικά κτήματα του Τατοΐου –  προς το παρόν φυλάσσονται σε αποθηκευτικούς οικίσκους (κοντέινερς) μέσα στα 1.200 στρέμματα του ιστορικού πυρήνα του κτήματος. Κι από καθαρή τύχη δεν παραδόθηκαν στις φλόγες της πρόσφατης πυρκαγιάς που κύκλωσε την πρώτη φορά το δάσος και το μετέτρεψε σε στάχτη κατά την αναζωπύρωσή της.

Το ίδιο τυχερά ωστόσο δεν στάθηκαν τα αγνώστου αριθμού αντικείμενα «μικρής αξίας και σε κακή κατάσταση διατήρησης» – όπως είχαν αξιολογηθεί από τις αρμόδιες διευθύνσεις του υπουργείου Πολιτισμού – που βρίσκονταν σε έναν από τους  τρεις οικίσκους κοντά στο ανάκτορο, ο οποίος καταστράφηκε ολοσχερώς: μαγειρικά σκεύη, διάφορες συσκευές όπως μια ραπτομηχανή Σίγνκερ, προστατευτικά τζακιών, η δεύτερη διαλογή της κάβας – κυρίως πολλά μπουκάλια από μπύρες και αναψυκτικά – χαρτώο υλικό όπως έντυπα και βιβλία και μια λίθινη μπανιέρα.

ΟΙ ΘΗΣΑΥΡΟΙ. Τι βρίσκεται στους οικίσκους που δεν εθίγησαν από τη φωτιά και όπου συντηρούνται και φυλάσσονται οι θησαυροί του Τατοΐου, όπως τους έχουμε δει αποσπασματικά σε κατά καιρούς δημοσιογραφικές επισκέψεις στα πρώην βασιλικά κτήματα; Πρόκειται για ένα σύνολο από ετερόκλιτα αντικείμενα που διαρκώς εμπλουτίζεται καθώς ιδιαιτέρως το τελευταίο διάστημα εκκενώνονται χώροι στους οποίους υπήρχαν στοιβαγμένα μη καταγεγραμμένα ευρήματα.

Μέσα λοιπόν στους οικίσκους έχουμε συναντήσει συντηρητές να φυλάσσουν σε ειδικά ψυγεία συντήρησης υφασμάτων στρατιωτικές στολές και επώνυμα γυναικεία βραδινά φορέματα με τα αξεσουάρ τους, όπως γάντια και βεντάλιες. Παραδοσιακές φορεσιές και άλμπουμ φωτογραφιών, βιβλία επισκεπτών – σε μια σελίδα του μάλιστα ξεχώριζε η υπογραφή του Κωνσταντίνου Καραμανλή –  ξύλινα παιχνίδια, καλαπόδια για μπότες, ακόμη και κέρατα ελαφιών – τρόπαια από κυνήγι που φυλάσσονταν στη σοφίτα του ανακτόρου.

Σε άλλο χώρο βρίσκονται από πρωτοκυκλαδικά αγγεία μέχρι μια κεφαλή Βούδα του 5ου μ.Χ. αιώνα, και από σπάνια γεωμετρικά αγγεία μέχρι χάλκινα κράνη, κομψά γυάλινα δοχεία και αμφορείς που είχαν εντοπιστεί στον βυθό και συντηρούνταν σε ειδικές μπανιέρες αφαλάτωσης, περισσότερες από 100 βυζαντινές και μεταβυζαντινές εικόνες και εκκλησιαστικά σκεύη.

Μια ολόκληρη πινακοθήκη με 357 έργα ζωγραφικής, γλυπτικής, σχέδια και χαρακτικά που φέρουν την υπογραφή σημαντικών ελλήνων δημιουργών – όπως οι Νικόλαος Γύζης, Κωνσταντίνος Βολανάκης, Γεώργιος Ιακωβίδης, Νικηφόρος Λύτρας, Ιωάννης Αλταμούρας αλλά και ζωγράφων της ώριμης Αναγέννησης, που απεικονίζουν καράβια και ναυμαχίες, τοπία της Κέρκυρας, της Αγγλίας, του Παρισιού, της Ρώμης, της Ολλανδίας, της Δανίας και της Γερμανίας, προσωπογραφίες πρώην βασιλέων με στρατιωτική στολή για τους άνδρες και παραδοσιακή ενδυμασία για τις γυναίκες, σκηνές από τη Βίβλο, ανθογραφίες (κυρίως τριαντάφυλλα) και ηθογραφικά θέματα. Εργα, σύμφωνα με τους ιστορικούς τέχνης, οι οποίοι έκαναν μια πρώτη αυτοψία-μελέτη ώστε να διαμορφωθεί η εισήγηση για την κήρυξή τους ως μνημεία από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, δεν είναι όλα πρώτης γραμμής, αλλά ειδικά τα έργα που έχουν προσφερθεί ως δώρα στην τέως βασιλική οικογένεια έχουν ιστορική κυρίως αξία διότι καταγράφουν τις δημόσιες σχέσεις και τις διπλωματικές επαφές της εποχής.

Και βεβαίως άμαξες και αυτοκίνητα, χαλιά, έπιπλα, σερβίτσια, βιβλία, έγγραφα, αντικείμενα καθημερινής χρήσης – ποτήρια, κουτάκια για χάπια, κλινοσκεπάσματα, μπουκάλια με ποτά, φωτιστικά…

ΤΑ «ΧΑΜΕΝΑ». Αν και όσοι γνωρίζουν παλαιότερες καταγραφές ή έχουν πρόσβαση σε παλιές φωτογραφίες των χώρων του Τατοΐου διαπιστώνουν πως δεν έχουν εντοπιστεί ακόμη κάποια αντικείμενα αξίας τα οποία και χαρακτηρίζονται ως χαμένα. Ο αριθμός όσων έχουν ήδη καταγραφεί, ωστόσο, είναι υπεραρκετός για να γεμίσει όχι μόνο ένα μουσείο, εκείνο που σχεδιάζεται στο κτίριο του ανακτόρου, αλλά επαρκεί και για τη διοργάνωση πλήθους περιοδικών εκθέσεων.

«Η καταγραφή των αντικειμένων δεν έχει ολοκληρωθεί τουλάχιστον πριν από μήνες που ασχολήθηκα για τελευταία φορά. Για ορισμένα έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία, για κάποια άλλα υπάρχει μια δυσκολία ταύτισης και υπάρχει και μια ολόκληρη κατηγορία αντικειμένων που ούτε έχουν καταγραφεί ούτε ταυτιστεί» λέει στα «ΝΕΑ» ο ιστορικός που ασχολείται επί 23 χρόνια με το Τατόι και αντιπρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού,  Κωνσταντίνος Σταματόπουλος, ο οποίος αντιμετωπίζει με επίφυλαξη τον διαχωρισμό των αντικειμένων σε πρώτης και δεύτερης κατηγορίας καθώς «όλα είναι ψηφίδες που συνθέτουν ένα σύνολο κι έχουν την αξία τους», όπως επισημαίνει. Και εκπλήσσεται όταν πληροφορείται ότι μια λίθινη μπανιέρα βριισκόταν στον οικίσκο που καταστράφηκε ολοσχερώς καθώς όπως λέει «είχαμε χάσει τα ίχνη της».

Η αξία – μικρότερη ή μεγαλύτερη – των αντικειμένων που συντηρούνται, φυλάσσονται ή βρίσκονται ακόμη στοιβαγμένα σε κάποια αποθήκη δεν αμφισβητείται όσον αφορά τουλάχιστον τη σημασία τους ως τεκμήρια ορισμένων κατά πολλούς αμφιλεγόμενων κεφαλαίων της Ιστορίας μας. Είναι λοιπόν αρκετό το επιχείρημα ότι παρέμεναν σε μια δασική έκταση χωρίς μέτρα πυροπροστασίας και πυρόσβεσης για να μη διασπαστούν ως σύνολο, όπως είναι η επίσημη θέση του υπουργείου Πολιτισμού; «Είμαστε επιπόλαιος λαός. Πιστεύουμε ότι δεν θα συμβεί το κακό» απαντά ο εκτός των άλλων συγγραφέας του δίτομου έργου «Το χρονικό του Τατοΐου» (εκδ. Καπόν), κ. Σταματόπουλος. «Εχουμε αποδείξεις ότι το κτήμα είναι ευάλωτο στη φωτιά. Στο βιβλίο μου υπάρχει το ιστορικό των πυρκαγιών του 1916, του 1945 και του 1974. Η τωρινή καταστροφή μπορεί να συγκριθεί μόνο με εκείνη του 1916 οπότε η φωτιά  μπήκε στην καρδιά του κτήματος και προκάλεσε σχεδόν τη ζημιά που έγινε και τώρα».