Οι υδρογονάνθρακες και οι κινήσεις της Τουρκίας

Τις τελευταίες ημέρες η Μεσόγειος φλέγεται. Φλέγεται κυριολεκτικά. «Φλέγεται» και γεωπολιτικά κυρίως λόγω των εμπρηστικών δηλώσεων του Ερντογάν και άλλων τούρκων αξιωματούχων σε βάρος της Ελλάδας και της Κύπρου, που φέρνουν την ευρύτερη περιοχή στο επίκεντρο του διεθνούς ενδιαφέροντος. Τι, λοιπόν, μπορεί να συμβεί στο άμεσο μέλλον;

Είναι κοινή παραδοχή ότι ένας από τους λόγους για τους οποίους ο Ερντογάν προβαίνει σε αναθεωρητικές δηλώσεις και κινήσεις στο Αιγαίο και στην Κύπρο είναι γιατί επιθυμεί να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην ενεργειακή «αρένα» που τα τελευταία χρόνια διαμορφώνεται στην περιοχή. Εντούτοις, οι πρόσφατες εξελίξεις θέτουν μάλλον εν αμφιβόλω τα συναφή ενεργειακά σχέδια των εμπλεκομένων εταιρειών και κρατών για τους παρακάτω κυρίως λόγους:

Κατά πρώτο λόγο, η παραγωγή υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο θα είναι κερδοφόρα, μόνο εάν υπάρχει σχετική ζήτηση στις ευρωπαϊκές αγορές. Ωστόσο, αυτή δεν είναι πλέον βέβαιη, ιδίως υπό το φως των κλιματικών στόχων της ΕΕ, στο πλαίσιο των οποίων επιδιώκεται η δραστική μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα έως το 2030.

Κατά δεύτερο λόγο, είναι αμφίβολο εάν η τιμή των υδρογονανθράκων από την Ανατολική Μεσόγειο θα είναι, εν τέλει, ανταγωνιστική. Οι τιμές πετρελαίου λόγω της μείωσης ζήτησης στο πλαίσιο της πανδημίας σε συνδυασμό με την αύξηση της παραγωγής από τη Σαουδική Αραβία και τη Ρωσία έχουν μειωθεί αποφασιστικά. Αν, κατ’ επέκταση, υπάρχει έλλειψη ανταγωνιστικότητας, δεν έχει νόημα να ξεκινήσει η εκμετάλλευση των θαλάσσιων περιοχών. Αυτός είναι ενδεχομένως και ένας από τους λόγους αναστολής των γεωτρήσεων στην Κύπρο από τις εμπλεκόμενες ενεργειακές επιχειρήσεις.

Επίσης, οι προτεινόμενες λύσεις για τον εφοδιασμό της Ευρώπης είτε με τη μεταφορά Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου είτε με την κατασκευή αγωγών θα συνεπάγονται υψηλότερες τιμές από τις τρέχουσες εισαγωγές από τη Ρωσία, καθώς είναι μεγάλου κόστους. Σήμερα δε η Ευρώπη έχει ήδη ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια μέσα από αρκετές εναλλακτικές επιλογές ενεργειακού εφοδιασμού που περιλαμβάνουν προμήθεια φυσικού αερίου μέσω αγωγών από τη Ρωσία (π.χ. Nord Stream 2 και TurkStream 2), τη Νορβηγία, την Αλγερία και τη Λιβύη και LNG από το Κατάρ, τη Νιγηρία, τις ΗΠΑ και αλλού. Η ενεργειακή ασφάλεια δεν θεωρείται πλέον τόσο μεγάλο πρόβλημα εντός της ΕΕ, όσο κατά τον αρχικό σχεδιασμό του EastMed. Σημειωτέον, οι όποιες ενδεχόμενες συγκρούσεις μεταξύ των μεσογειακών κρατών, θεωρούνται επιζήμιες για τις ενεργειακές επενδύσεις των επιχειρήσεων που πάντα επιδιώκουν σταθερούς όρους από πολιτικής και νομικής απόψεως.

Συνεπώς, στο ενεργειακό περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου οι συνθήκες για την εξόρυξη υδρογονανθράκων δεν είναι πλέον τόσο πρόσφορες, όσο στο παρελθόν. Οι εμπλεκόμενοι δρώντες, ΗΠΑ, ΕΕ και Ρωσία φαίνεται, κατ’ επέκταση, να τηρούν μια στάση αναμονής ενόψει των εξελίξεων, καθώς οι οικονομικογεωπολιτικοί σχεδιασμοί στην περιοχή είναι ρευστοί. Στο ίδιο πλαίσιο η Τουρκία παραμένει αναθεωρητική έως και προκλητική αφενός για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης, αφετέρου στο πλαίσιο του μακρόπνοου σχεδιασμού της να διαδραματίσει εκείνη τον ρόλο του τοποτηρητή στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής μετά και την απόσυρση των Αμερικανικών Στρατευμάτων από το Αφγανιστάν. Εντούτοις, δεν είναι πιθανό, στο άμεσο μέλλον, να «τραβήξει» το σχοινί στα άκρα, επιτιθέμενη σε ένα status quo με πράξεις που δεν είναι σίγουρο τελικά ότι θα της αποφέρουν τα σχετικά κέρδη που επιθυμεί.

Η δρ Ασπασία Αλιγιζάκη είναι καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στη Νομική Sorbonne Paris Nord/IdEF