Πώς αλλάζει {LF}η οικονομία {LF}εν μέσω πανδημίας

Τους τελευταίους 18 μήνες, ο κόσμος έχει εκπλαγεί από το πόσο σκληρός εχθρός είναι ο Covid-19. Ο ιός που εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην Κίνα στο τέλος του 2019 μεταλλάχθηκε σε τακτική βάση. Το σοκ για την παγκόσμια οικονομία από την πανδημία ήταν κολοσσιαίο, αλλά τα πράγματα είναι τώρα ψηλά – ειδικά για τις προηγμένες χώρες. Μερικοί εκπλήσσονται από τον ρυθμό ανάκαμψης, αλλά ίσως δεν θα έπρεπε, γιατί παράλληλα με νέες παραλλαγές του ιού υπήρξε μια νέα παραλλαγή του παγκόσμιου καπιταλισμού. Αυτό έχει σημασία. Επί δεκαετίες η αυστριακή παραλλαγή της πολιτικής οικονομίας – το μικρό κρατικό, μη παρεμβατικό, ελεύθερο εμπόριο, μοντέλο χαμηλού φόρου βασισμένο στις ιδέες του Friedrich von Hayek – ήταν κυρίαρχο. Αντικατέστησε την κεϊνσιανή παραλλαγή επειδή στη δεκαετία του 1970 μια προσέγγιση ελεύθερης αγοράς θεωρήθηκε ως η απάντηση στις προκλήσεις της εποχής: τον πληθωρισμό, την αδύναμη εταιρική κερδοφορία και την απώλεια δυναμισμού των επιχειρήσεων.

Το κράτος είναι τώρα ένας πολύ ισχυρότερος οικονομικός παράγοντας από ό,τι πριν από την πανδημία, προς μεγάλη απογοήτευση των ομάδων ελεύθερης αγοράς και των μαθητών Χάγιεκ. Η αλλαγή ερχόταν ακόμη και πριν από τον Covid-19.

Στην άλλη άκρη του φάσματος, οι εταιρικοί και προσωπικοί φόροι μειώθηκαν και οι πλούσιοι έγιναν πλουσιότεροι. Οι κολοσσοί της τεχνολογίας χρησιμοποίησαν τη δύναμη της αγοράς τους για να αποτρέψουν τις νέες νεοσύστατες εταιρείες να αποτελέσουν απειλή. Οι ψηφοφόροι κατάλαβαν ότι το σύστημα λειτούργησε μόνο για εκείνους που βρίσκονταν στην κορυφή: και είχαν δίκιο. Το πραγματικό πρόβλημα ήταν ότι ο καπιταλισμός είχε αρχίσει να τρώει τον εαυτό του.

Υπάρχουν όμως αλλαγές. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν δήλωσε ότι θα πληρώσει για τα τελευταία σχέδια δαπανών του αυξάνοντας τον φόρο εισοδήματος στους Αμερικανούς που κερδίζουν περισσότερα από 400.000 δολάρια ετησίως. Τουλάχιστον 130 χώρες έχουν υπογράψει σχέδιο του ΟΟΣΑ για έναν ελάχιστο παγκόσμιο συντελεστή φορολογίας εταιρειών. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο λέει στις κυβερνήσεις-μέλη ότι πρέπει να αντιμετωπίσουν την ισχύ που διαθέτει ένας μικρός αριθμός κυρίαρχων εταιρειών. Οι κυβερνήσεις θα φορολογήσουν και θα χρησιμοποιήσουν τις ρυθμιστικές εξουσίες για να αποδυναμώσουν τα μονοπώλια. Θα δανειστούν χρήματα για να επενδύσουν σε έργα υποδομής και να αυξήσουν τον προϋπολογισμό για την επιστήμη. Η ιδέα είναι να αξιοποιήσουμε τη δύναμη του κράτους με τον δυναμισμό του ιδιωτικού τομέα και, όπως συνέβη με τον Κέινς, να σώσουμε τον καπιταλισμό από τον εαυτό του.

Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι υπάρχει όρεξη για διαφορετικό τρόπο λειτουργίας της οικονομίας. Ο λόγος που εμφανίστηκε μια νέα παραλλαγή είναι απλός: υπάρχει ανάγκη για κάτι πιο δυνατό και πιο ανθεκτικό από το παλιό μοντέλο.