Το ευχέλαιο και η γάτα

Το καλαμπούρι είναι ίσως παλιό αλλά πάντα μου αρέσει.

Ενας ταξιδιώτης φτάνει σε ένα χωριό και βρίσκει όλους τους κατοίκους συναθροισμένους στην εκκλησία. Ρωτάει απορημένος τι συμβαίνει.

– Κάνουμε ευχέλαιο, του εξηγούν, διότι το χωριό έχει γεμίσει ποντίκια.

Και ο ταξιδιώτης συμβουλεύει.

– Ωραίο το ευχέλαιο αλλά δεν παίρνετε και καμιά γάτα;

Πριν λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές ο Ερντογάν απαρνήθηκε τους διαφημιστές του. Για την ακρίβεια περισσότερες από τρεις φορές αλλά ας μη σταθούμε στο μέτρημα.

Διότι όσοι ήλπιζαν, προσδοκούσαν ή εκτιμούσαν ότι ο τούρκος πρόεδρος μπήκε σε ένα ζάφτι διαψεύστηκαν από τον ίδιο.

Με μια επίσκεψη στην Κύπρο έκανε το μαγαζί καλοκαιρινό. Κατεδάφισε όλα τα δεδομένα και όλα τα παραδεκτά μισού αιώνα. Χωρίς καμία έγνοια για το ακροατήριο και τα συμφραζόμενα, για τα προηγούμενα και τα επόμενα.

Με την κομψότητα ενός αφηνιασμένου ελέφαντα σε μαγαζί με πορσελάνες.

Ο τούρκος πρόεδρος δεν λυπήθηκε καν τους καλόβολους ακροατές του σε Ελλάδα και Ευρώπη.

Ολους εκείνους δηλαδή που θεωρούν πως όσα κάνει ο Ερντογάν δεν είναι και για θάνατο διότι θα μπορούσε να κάνει και χειρότερα. Και οι οποίοι κατέφυγαν κατά τη συνήθειά τους σε ευχέλαια και δηλώσεις.

Ομολογώ ότι ποτέ δεν κατάλαβα ακριβώς πώς υπάρχει και με ποια λογική λειτουργεί αυτό το λόμπι κατευνασμού του Ερντογάν.

Τι εννοούν οι καλοί άνθρωποι; Οτι τον παρεξηγήσαμε; Οτι ξεστράτισε και κάποια στιγμή με την επιφοίτηση του Αλλάχ θα επιστρέψει στον ίσιο δρόμο; Οτι κάνει λάθος επειδή δεν ξέρει το σωστό; Ή μήπως ότι δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς αυτόν και πρέπει να το πάρουμε απόφαση; Μυστήριο.

Διότι εγώ από την πλευρά μου έχω τη σταθερή εντύπωση πως κάθε φορά που κάποιοι ψαλιδόκωλοι μιλούν στον Ερντογάν για «διεθνές δίκαιο» ή για «αποφάσεις του ΟΗΕ και του Συμβουλίου Ασφαλείας», εκείνος πρέπει να πιάνει την κοιλιά του από τα γέλια.

Το διεθνές δίκαιο και ο ΟΗΕ τον απασχολούν όσο κι ο κώδικας του Χαμουραμπί.

Λυπάμαι λοιπόν αλλά μόνο ανόητοι μπορεί να τα πιστεύουν αυτά. Και μόνο αφελείς μπορεί να θεωρούν ότι η απάντηση στον Ερντογάν εμπεριέχεται σε μια πολιτική κατευνασμού ή ανοχής του. «Συμπερίληψης» για να υιοθετήσω μια κακόηχη ορολογία της εποχής.

Το λάθος είναι πρώτα ιστορικό. Από τον 19ο αιώνα, η Ευρώπη αγωνίζεται να βρει μια «καλή Τουρκία» με την οποία θα μπορούσε να συμβιώσει. Είμαστε στην τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα κι ακόμη ψάχνει.

Η αντίληψη μιας «ευρωπαϊκής Τουρκίας» είναι σαν να νομίζεις ότι η Μπουρκίνα Φάσο ανήκει στη Σκανδιναβία και διοικείται από Οικολόγους-Πράσινους.

Αλλα και γεωπολιτικό. Ξέρετε γιατί; Επειδή η απάντηση στην υποδόρια «φινλανδοποίηση» δεν μπορεί να είναι η «γερμανοποίηση».

Διότι αν η «φινλανδοποίηση» οδηγεί σε μια χώρα περιορισμένης κυριαρχίας, εθελοντικά ενσωματωμένης στην οπτική και τις επιδιώξεις του ισχυρού γείτονα, η «γερμανοποίηση» κάνει κάτι χειρότερο. Μετατρέπει τον άλλο σε υποχρεωτικό γεωπολιτικό συνεταίρο.

Αυτή είναι η πολιτική της Γερμανίας. Ισως για δικούς της λόγους θεωρεί πως με την Τουρκία μπορεί να βρει κάποια αντικειμενική βάση γεωπολιτικού συνεταιρισμού. Η Ελλάδα όμως πού να βρει τέτοια βάση; Ετσι (κι αν έχω καταλάβει καλά) η μόνιμη επωδός απέναντι στην τουρκική πολιτική είναι η προτροπή να σεβαστεί το διεθνές δίκαιο. Πολύ σωστό.

Αλλά γιατί να το κάνει; Η θεωρία πως η λύση σε μια παραβίαση του δικαίου είναι ο σεβασμός στο δίκαιο που παραβιάζεται μου ακούγεται περισσότερο σαν ταυτολογία παρά σαν επιχείρημα.

Γιατί, ας πούμε, να σεβαστεί κάποιος το δίκαιο, αν δεν έχει κάτι να κερδίσει από τον σεβασμό του δικαίου;

Με άλλα λόγια κι όπως πολύ σωστά αναρωτιέται ο Χρ. Ροζάκης, γιατί μια χώρα να προσφύγει στο Διεθνές Δικαστήριο «αν η τρέχουσα νομολογία (σ.σ.: του Δικαστηρίου) δεν την ευνοεί πλήρως;» («Προς τα πού οδεύουν τα ελληνοτουρκικά;», «ΤΑ ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», 17-18/7).

«Η απάντηση είναι ξεκάθαρη» λέει ο καθηγητής.

Διότι μία «οριστική δεσμευτική λύση» θα έχει «ευεργετικά αποτελέσματα στο σύνολο των σχέσεων» και οι άλλες διαφορές «αργά ή γρήγορα θα παραμεριστούν».

Ωραία. Αλλά «υπάρχει φυσικά και το ενδεχόμενο η Τουρκία να επιμείνει σε αυτές τις διεκδικήσεις», οπότε «οι σχέσεις δεν θα βελτιωθούν σημαντικά».

Ομολογώ ότι δεν κατάλαβα την «ξεκάθαρη απάντηση». Περισσότερο μου ακούγεται σαν «ή θα βρέξει ή θα χιονίσει ή καλό καιρό θα κάνει».

Ξέρετε γιατί; Επειδή κανείς δεν τολμά να παραδεχτεί το ανομολόγητο.

Οτι η Τουρκία δεν έχει συμφέρον, ούτε διάθεση, για μια σχέση καλής γειτονίας στα πλαίσια του διεθνούς δικαίου. Δεν την ενδιαφέρει διότι εμπιστεύεται άλλες μεθόδους για να επιτύχει τους σκοπούς της.

Οτι η Τουρκία δεν έχει συμφέρον, ούτε διάθεση να λυθεί το Κυπριακό. Κι αν βρει κάτι που τη συμφέρει στην επίλυσή του, είναι βέβαιο ότι δεν θα συμφέρει τους υπόλοιπους.

Ολες λοιπόν οι καταδίκες, οι δηλώσεις και τα ψηφίσματα εναντίον της είναι προεξοφλημένες αντιδράσεις σε μια πολιτική μέθοδο και συμπεριφορά από την οποία δεν παρεκκλίνει ούτε εκατοστό.

Οσα κι αν της σούρνει η διεθνής κοινότητα, η Τουρκία του Ερντογάν τα αντιπαρέρχεται κωφεύουσα. Είναι μια πολιτικοποιημένη εκδοχή του ανατολίτικου παζαριού.

Στην πραγματικότητα ενδιαφέρεται μόνο για μια περιφερειακή ηγεμονία, την οποία αποφάσισε ότι δικαιούται και την οποία κανείς δεν φαίνεται διατεθειμένος να της αναγνωρίσει ή να της χαρίσει.

Και γι’ αυτό στην τελική ανάγνωση «ο σεβασμός στο δίκαιο» είναι πολύ ωραίο ευχέλαιο. Αλλά χρειάζεται και καμιά γάτα.