Η βία ως έκφραση κατοχής

Οταν ακούμε για ανθρωποκτονίες όπου  δράστης και θύμα είχαν ερωτική/ συντροφική σχέση, νιώθουμε φόβο και οργή. Το έγκλημα της ανθρωποκτονίας βέβαια είναι σε μεγάλο βαθμό διαπροσωπικό έγκλημα. Ωστόσο όταν αυτή η διαπροσωπική σχέση αφορά συντρόφους, προκαλείται ανασφάλεια καθώς ο «εχθρός» που μπορεί να μας κάνει κακό δεν είναι ένας ξένος, κάπου εκεί έξω. Μπορεί να είναι «ο άνθρωπός μας». Βασικές διαδικασίες τέτοιου είδους εγκλημάτων είναι η αξιοποίηση και η επαναξιοποίηση του ερωτικού αντικειμένου. Αυτό συμβαίνει συνήθως όταν η επιλογή του συντρόφου  καθορίζεται πάντα σε συνάρτηση με κάποιο δικό μας έλλειμμα και κάλυψη αποκλειστικά και μόνο κάποιων δικών μας βασικών συναισθηματικών ή/και κοινωνικών αναγκών.

Το κίνητρο και τα έμφυλα εγκλήματα: Η  κατηγοριοποίηση των κινήτρων του εγκλήματος έχει ως στόχο τη μελέτη με απώτερο σκοπό την πρόληψη. Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται ό όρος «γυναικοκτονία» για ανθρωποκτονίες με θύματα γυναίκες.  Δεν είναι φυσικά όλες οι ανθρωποκτονίες με θύματα γυναίκες, γυναικοκτονίες. Το έγκλημα θα πρέπει να περιλαμβάνει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και να έχει ως βάση του τα έμφυλα στερεότυπα. Στην κατηγορία των expressive crimes το ίδιο το έγκλημα είναι το βασικό κίνητρο.

Tο «ένστικτο της ιδιοκτησίας», όπως σημειώνει ο Dumas, χαρακτηρίζει τις περισσότερες δολοφονίες γυναικών από τους συντρόφους τους. Η βία εκφράζεται από τη στιγμή που η ανάγκη κατοχής δεν μπορεί να ικανοποιηθεί.

Σύμφωνα με τον Δασκαλόπουλο το κίνητρο είναι ένα «ψυχικό συμβάν» από το οποίο εκπηγάζει ένα άλλο ψυχικό συμβάν που ωστόσο αποτελεί «απόρροια» και όχι «αιτιατό». Τα κίνητρα συνήθως δεν συνειδητοποιούνται πλήρως από τους δράστες. Τα δομικά στοιχεία του περάσματος στην πράξη συχνά ενυπάρχουν ή  βρίσκονται σε υπολανθάνουσα μορφή.

Ισως θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η όλη διαδικασία ως: evoked rational motivation. Το επίθετο «evoked» σχετικά με το κίνητρο υποδηλώνει την υπολανθάνουσα μορφή της διαδικασίας. Το επίθετο rational αναφέρεται στις γνωστικές διαδικασίες που ακολουθούνται από το άτομο για να λάβει την απόφαση περάσματος στην πράξη.

Διάχυση της ευθύνης: Είναι σύνηθες σε εγκλήματα κατά της ζωής, οι δράστες να αποποιούνται ή/και να μετατοπίζουν την ευθύνη τους. Οι Matza και Sykes είχαν αποκωδικοποιήσει τη συγκεκριμένη συμπεριφορά ως εξής: άρνηση της ευθύνης, άρνηση της βλάβης, άρνηση ύπαρξης θύματος, καταδίκη αυτών που κατηγορούν τον δράστη, επίκληση της πίστης σε κάτι ανώτερο.

Η σύνθεση του προφίλ περιλαμβάνει τη μελέτη: του κινήτρου του εγκλήματος,  του modus operandi του δράστη, του τόπου του εγκλήματος, θεμάτων σχετικά με το θύμα ως επιλογή του από τον δράστη, σχέσεις με τον δράστη κ.ά.

H πρόληψη: Δεν υπήρξαν ούτε θα υπάρξουν κοινωνίες χωρίς έγκλημα. Η διαχείριση ωστόσο των εγκλημάτων και ο έλεγχός τους, έως έναν βαθμό, είναι εφικτός. Αν θέλουμε να μιλήσουμε για πρόληψη  τέτοιου είδους εγκλημάτων πρέπει να στραφούμε στα σχολεία και στις οικογένειες. Τα έμφυλα στερεότυπα δεν εμφανίζονται ξαφνικά. Η βία επωάζεται για καιρό πριν εμφανιστεί και κρύβεται πολλές φορές στον σεξιστικό λόγο και την ανισότητα.

*Η Ελενα Συρμαλή είναι εγκληματολόγος