Γιατί η Γαρυφαλλιά, δυστυχώς, δεν θα είναι η τελευταία

Πενήντα τέσσερα χρόνια και ένας μήνας χωρίζουν τα δύο άρθρα, δημοσιεύτηκαν όμως και τα δύο στην ίδια εφημερίδα, τη γαλλική Le Monde. Το πρώτο, στις 17 Ιουνίου του 1966, φέρει την υπογραφή του Ζαν-Πιερ Κελέν, δικαστικού συντάκτη και μετέπειτα βοηθού αρχισυντάκτη, ενός ανθρώπου της εποχής του, αναπόφευκτα. Μιλάει για τη δολοφονία μιας γυναίκας, της Λεοντίν Μπριγκάν, από τον πρώην σύζυγό της, μιλάει για τη δίκη αυτού του τελευταίου, περιγράφει τα δακρυσμένα μάτια του και την εξέτασή του από τον πρόεδρο του δικαστηρίου: «”Αγαπούσατε τη σύζυγό σας;”. “Ναι”. “Η αρμονία δεν ήταν ποτέ τέλεια;”. “Ναι”. “Ηταν ψυχρή;”. “Αυτό, σίγουρα”. “Ζηλεύατε, τη χτυπούσατε;”. “Ναι, ναι”…».

Ο δημοσιογράφος γράφει σαν να είχε μπροστά του ήρωες μυθιστορήματος, έναν άνδρα και μία γυναίκα που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στο Γκερλεσκάν, στη Βρετάνη, όπου μετακόμισαν έναν χρόνο μετά τον γάμο τους στο Παρίσι, όπου απέκτησαν μία δεκαετία αργότερα ένα παιδί αν και είχαν ήδη, «ο καθένας από την πλευρά του, κάνει άλλες επιλογές σε ό,τι αφορά τη μοίρα τους». Εκείνος είχε παραμείνει μαραγκός, εκείνη είχε γίνει «ειδικευμένη υπάλληλος» σε μεγάλη αυτοκινητοβιομηχανία. «Εκείνος έκανε το πλύσιμο, το νοικοκυριό, τα θελήματα, το μαγείρεμα, φρόντιζε το παιδί. Ενας νοικοκύρης πολύ πειθήνιος; “Ναι”. Προς τι λοιπόν τα χτυπήματα, οι σκηνές, οι φυγές της συζύγου του στους γείτονες, οι καταγγελίες στο αστυνομικό τμήμα; Ισως διότι η Λεοντίν Μπριγκάν, στο ταξίδι της από το Γκερλεσκάν στο Παρίσι, συνειδητοποίησε όλα όσα τη χώριζαν από αυτόν τον άνδρα τον οποίο εξουσιάζει».

«Ο πληγωμένος αφελής»: αυτόν τον τίτλο φέρει το άρθρο του Ζαν-Πιερ Κελέν. Μιλάει για έναν δολοφόνο, που σκότωσε την πρώην σύζυγό του και τραυμάτισε τον σύντροφό της, και εντούτοις, θα νόμιζε κανείς πως αναφέρεται σε κάποιο θύμα, έναν αθώο που αδικήθηκε – «μπερδεύοντας την προμελέτη με την απελπισία». Γράφτηκε άλλωστε το 1966, δεν υπήρχε τότε #MeToo, δεν υπήρχαν τηλεφωνικοί αριθμοί να καλέσουν οι κακοποιημένες γυναίκες, η γυναικοκτονία ήταν άγνωστη λέξη, μόνο σιωπή υπήρχε γύρω από την έμφυλη βία, οι δράστες των «εγκλημάτων πάθους» σχεδόν συγχωρούνταν. Τυχαία έπεσε πάνω του μισό αιώνα και βάλε αργότερα η Κορίν Λε Κλες, το όνομα της μητέρας της είχε γκουγκλάρει, έψαχνε να βρει τι είχε γραφτεί για εκείνη που είχε πια σχεδόν ξεχάσει, εκείνη για την οποία τόσο λίγο είχε μιλήσει στα δικά της παιδιά, «από ντροπή, αλλά γιατί;»: Λεοντίν Μπριγκάν.

Η Κορίν Λε Κλες ήταν μόλις έξι χρόνων όταν σκότωσε ο πατέρας της τη μητέρα της. Στη δίκη του, θέλησε να ενημερώσει τους αναγνώστες, καταδικάστηκε σε μόλις πέντε χρόνια φυλάκιση, και δεν εξέτισε παρά μόνο τα τρία, η γονική μέριμνα δεν του αφαιρέθηκε και, όσο απίστευτο και αν ακούγεται σήμερα, καταδικάστηκε να καταβάλει μόλις ένα φράγκο αποζημίωση στους παππούδες της από την πλευρά της μητέρας της. «Η βία του απέναντι στη μητέρα μου δεν ελήφθη υπόψη, όλοι αυτοί οι άνδρες του νόμου θεώρησαν πως ήταν ένας καλός σύζυγος! Απεναντίας, προσήψαν στη μητέρα μου ότι ήταν μία γυναίκα φιλόδοξη. Καμία συμπόνοια απέναντί της στα διάφορα άρθρα του Τύπου που έχω έκτοτε ανακαλύψει».

«Φόρος τιμής στη Λεοντίν Μπριγκάν, θύμα γυναικοκτονίας το 1964»: αυτόν τον τίτλο επέλεξε για την επιστολή της προς τη Monde η Κορίν Λε Κλες, και η εφημερίδα τη δημοσίευσε αυτούσια, για να μπορεί εφεξής η Κορίν να γκουγκλάρει το όνομα της μητέρας της «και να βρίσκω λόγια που τη μνημονεύουν με αξιοπρέπεια. Γιατί ήταν όμορφη, η μητέρα μου, ήταν νέα, είχε όλη της τη ζωή μπροστά της, αγαπούσε τη θάλασσα και τη Βρετάνη, την ιδιαίτερη πατρίδα της, αγαπούσε τη δουλειά της, αγαπούσε την κόρη της, και αγαπούσε τη ζωή, πάνω από όλα ήθελε να ζήσει, η Λεοντίν Μπριγκάν, η μαμά μου».

Πενήντα τέσσερα χρόνια και ένας μήνας χωρίζουν αυτά τα δύο άρθρα και αρκετά έχουν αλλάξει, όχι όμως όσα θα έπρεπε, το κάνει ξεκάθαρο αυτό η ειδησεογραφία, και φταίμε κι εμείς, οι δημοσιογράφοι. Ασχολούμαστε κατά κανόνα με την έμφυλη βία αποσπασματικά, επιδερμικά, ακολουθώντας την επικαιρότητα, τη θυμόμαστε και την ξεχνάμε, τη θυμόμαστε και την ξεχνάμε. Η Monde, για παράδειγμα, μιας και μιλάμε τόση ώρα για αυτή, ανέθεσε τον Μάρτιο του 2019 σε δέκα δημοσιογράφους της να ερευνήσουν για έναν ολόκληρο χρόνο τις 120 γυναικοκτονίες που είχαν διαπραχθεί στη Γαλλία το 2018, μιλώντας σε οικείους των θυμάτων, γείτονες, αστυνομικούς, δικηγόρους, δικαστές, ειδικούς, ψυχιάτρους, κοινωνιολόγους, φιλοσόφους. Προέκυψε ένα εξαιρετικό, τεράστιο αφιέρωμα, «Η μηχανική ενός προαναγγελθέντος εγκλήματος» γιατί η μηχανική είναι κατά κανόνα η ίδια: ένας άνδρας θέλει να έχει υπό την κατοχή του τη γυναίκα «του», εκείνη προσπαθεί να ξεφύγει, εκείνος τη σκοτώνει. Και το δίδαγμα το ίδιο είναι: οι περισσότερες γυναικοκτονίες θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί αν η κοινωνία είχε μπορέσει, ή είχε θελήσει, να αντιδράσει στα πολλά σήματα συναγερμού που τις προανήγγελλαν.