Οι σχέσεις Ισραήλ – Τουρκίας

Η ελληνική επικαιρότητα είχε απασχοληθεί εκτενώς με ανακριβείς πληροφορίες, που έφεραν την Τουρκία και το Ισραήλ να συστήνουν όμορες ΑΟΖ, αδιαφορώντας για το διεθνές δίκαιο και την κοινή λογική. Οταν όμως στις τουρκοϊσραηλινές σχέσεις συμβαίνουν εξελίξεις αληθείς και σημαντικές, η επικαιρότητα στην Ελλάδα τείνει να τις προσπερνά.

Στις 12/7 ο πρόεδρος της Τουρκίας Ερντογάν συνεχάρη τηλεφωνικά τον ισραηλινό ομόλογό του, Ιτσχάκ Χέρτσογκ, επ’ ευκαιρία της επίσημης ανάληψης των καθηκόντων του την περασμένη εβδομάδα. Ηταν κάτι που είχε να συμβεί χρόνια και η συγκεκριμένη (εθιμοτυπική κατά τα άλλα) συνομιλία διήρκησε 40 λεπτά. Στο Ισραήλ έγινε πρώτη είδηση και τα κρατικά μέσα επιβεβαίωσαν ότι καταβλήθηκαν προσπάθειες από τα δύο προεδρικά γραφεία και τα υπουργεία Εξωτερικών σε Αγκυρα και Ιερουσαλήμ. Οι ανακοινώσεις που εξεδόθησαν, αμφότερες κατέληγαν ότι «διαπιστώθηκε ευρύ περιθώριο συνεργασίας», όχι μόνο για την επίλυση της διένεξης Ισραήλ – Παλαιστινίων, αλλά και για τον τομέα της ενέργειας.

Στο Ισραήλ, αυτή η κίνηση παρουσιάσθηκε ως ακόμα μία απόδειξη της απομόνωσης της Τουρκίας, επειδή τέθηκε στο περιθώριο της αξιοποίησης του φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο. Στην Τουρκία ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος που δικαιολογούν στην κοινή γνώμη οι φιλοκυβερνητικοί σχολιαστές μια τέτοια «ασυνήθιστη αβροφροσύνη» προς τους Ισραηλινούς, εμφανίζοντας τον παλαιστίνιο πρόεδρο, Μαχμούντ Αμπάς, να την είχε εκείνος ζητήσει κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Κωνσταντινούπολη (9-11/7) -, επίσκεψη την οποίαν, ωστόσο, προκάλεσε ο πρόεδρος Ερντογάν.

Αναμφίβολα, η Τουρκία ιχνηλατεί τις νέες συγκυρίες: Η νέα διακυβέρνηση στις ΗΠΑ, η νέα κυβέρνηση Μπένετ – Λαπίντ στο Ισραήλ, οι διαφαινόμενες αλλαγές στο ισοζύγιο Φατάχ – Χαμάς με τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός στη Γάζα ακόμα να βρίσκεται στα σκαριά – όλοι αυτοί οι παράγοντες, εάν αξιοποιηθούν σωστά, δεν αποκλείεται να προσδώσουν ξανά στην Τουρκία τον ιστορικό ρόλο του «ώριμου θεματοφύλακα», με αντάλλαγμα τη νομιμοποίηση της παρουσίας της στον μεσογειακό ενεργειακό χάρτη.

Παράλληλα, ισραηλινοί κύκλοι, που δεν έπαψαν ποτέ να προτάσσουν την ανάγκη βελτίωσης του κλίματος με την Αγκυρα, ενεργοποιήθηκαν εκ νέου αφού «επιτέλους έφυγε αυτός ο Νετανιάχου». Τέλος, είναι σαφής η πρόθεση της νέας ισραηλινής κυβέρνησης να βελτιώσει όσες διμερείς σχέσεις επλήγησαν. Και αφού με την Ιορδανία ήδη έγιναν σημαντικά βήματα προόδου (ενόψει της επίσκεψης του Βασιλιά Αμπντάλα Β’ στις ΗΠΑ), γιατί να μη γίνει το ίδιο και με την Τουρκία;

Αθήνα και Λευκωσία, καλώς ή κακώς, απεκδύονται επανειλημμένως της όποιας δυνατότητας ουσιαστικής διαμεσολάβησης μεταξύ Ισραήλ και Παλαιστινίων (άραγε, προς τι η επίσκεψη Δένδια στην περιοχή εν μέσω ρουκετών;). Ως εκ τούτου, το τουρκικό προβάδισμα είναι αδιαμφισβήτητο.

Από την άλλη όμως, Αθήνα και Λευκωσία καλούνται να υπενθυμίσουν στη νέα κυβέρνηση Μπένετ – Λαπίντ ότι στην Ανατολική Μεσόγειο, εκτός από την παράνομη και αποσχιστική οντότητα της Χαμάς, υπάρχει και μία δεύτερη που αυτοαποκαλείται «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου» – στην ύπαρξη της οποίας βασίζει η Τουρκία τις ενεργειακές της βλέψεις.

Ως προς αυτό το δεδομένο, διττές παρερμηνείες δεν χωρούν, αφού πάγια θέση όλων των ισραηλινών κυβερνήσεων, από το 1974 μέχρι τώρα, είναι να μην αναγνωρίζουν τα τετελεσμένα της τουρκικής κατοχής στο νησί.

Ο δρ. Γαβριήλ Χαρίτος είναι ερευνητής στο Ινστιτούτο Μπεν-Γκουριόν στο Ισραήλ. Διδάσκει Ιστορία των Πολιτικών Σχέσεων Ελλάδος – Ισραήλ – Κύπρου στο Πανεπιστήμιο Μπεν-Γκουριόν και στο Πανεπιστήμιο Κύπρου