Από την Οξφόρδη στην Αστρα{CR}

«Για το εμβόλιο της Οξφόρδης είστε, έτσι;». Η ερώτηση από τον στρατιωτικό γιατρό όταν μπήκα στο κουβούκλιο του εμβολιαστικού κέντρου για τη δεύτερη δόση μου με ξάφνιασε τόσο που χρειάστηκα ένα-δυο δευτερόλεπτα να απαντήσω. Πόσοι μήνες είχαν περάσει από την τελευταία φορά που είχα ακούσει το εμβόλιο της Αστρα Ζένεκα να αποκαλείται «της Οξφόρδης»; Και πόσο πολύ είχε αλλάξει το κλίμα από τις ημέρες που αυτό το εμβόλιο, όπως και τα άλλα, αναμενόταν σαν η μεγάλη ελπίδα στο σήμερα, οπότε και κινδυνεύει να γίνει η αιτία ενός νέου διχασμού;

Η μετάπτωση στην ονομασία του εμβολίου από την «Οξφόρδη» στο «Αστρα» έχει τη δική της σημασία. Στις σκοτεινότερες ημέρες της πανδημίας, οι σχεδόν καθημερινές ενημερώσεις από τα ΜΜΕ για την εξέλιξη των κλινικών δοκιμών των εμβολίων συνοδεύονταν πάντα από ελπιδοφόρες αναφορές στο φημισμένο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, υπενθύμιση της επιστημονικής αυθεντίας που λειτουργεί πλέον ως η ημιεπίσημη θρησκεία της εποχής μας.

Οποία ειρωνεία επομένως ότι, τη στιγμή ακριβώς που ξεκίνησε η παροχή των εμβολίων στις αρχές του έτους, στην επικαιρότητα ήρθε το όνομα όχι της Οξφόρδης αλλά της φαρμακευτικής εταιρείας που είχε συνεργαστεί στην παρασκευή του. Το εμβόλιο έπαψε πια να είναι το δώρο της αλτρουιστικής επιστήμης στον άνθρωπο, αλλά προϊόν της Big Pharma, της φαρμακευτικής βιομηχανίας που παραδοσιακά αντιμετωπίζεται ως ένας από τους «κακούς» του σύγχρονου καπιταλισμού. Καθώς το «εμβόλιο της Οξφόρδης» μετατράπηκε σε «Αστρα Ζένεκα», η καταβαράθρωση της φήμης του ήταν σχεδόν προδιαγεγραμμένη.Καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πασχίζουν σήμερα να πείσουν τους πολίτες τους να εμβολιαστούν, αξίζει να θυμηθεί κάποιος την αλληλουχία των ατυχέστατων αποφάσεων για το εμβόλιο της Οξφόρδης εκείνες τις ημέρες του Ιανουαρίου. Από την απαράδεκτη διαρροή του γερμανικού υπουργείου Υγείας ότι το εμβόλιο είναι μόνο 8% αποτελεσματικό στις μεγάλες ηλικίες, στη δήλωση του Εμανουέλ Μακρόν ότι είναι «άχρηστο», στη συκοφάντηση της εταιρείας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τις αντικρουόμενες συστάσεις των εθνικών οργανισμών που πότε το ενέκριναν για όλους, πότε για ηλικιωμένους, μετά για νέους κ.ο.κ.

Το αντιεμβολιαστικό κίνημα φυσικά υπήρχε και πριν από την πανδημία. Ακριβώς για αυτόν τον λόγο όμως δεν έπρεπε να δοθεί ο παραμικρός χώρος σε αμφιβολίες και αμφισβήτηση της ασφάλειας των εμβολίων. Παραδόξως, η συχνά παρουσιαζόμενη ως ανερμάτιστη και αναξιόπιστη κυβέρνηση της Μεγάλης Βρετανίας κράτησε τελικά πολύ πιο υπεύθυνη στάση, αποφεύγοντας την πολιτικοποίηση των εμβολίων, βοηθούσης και της αντιπολίτευσης, με αποτέλεσμα ο πληθυσμός να ανταποκριθεί μαζικά στο εμβολιαστικό πρόγραμμα.

Υπάρχει η εντύπωση ότι οι θεωρίες συνωμοσίας και η δυσπιστία της επιστήμης ξεκινούν από το περιθώριο. Αυτό όμως είναι εξαιρετικά απλουστευτικό. Αν τέτοιες αντιλήψεις υποβόσκουν σε πολλές κοινωνίες, γεννάται το ερώτημα πότε και πώς βρίσκουν την ευκαιρία να βγουν στην επιφάνεια. Μια ανησυχητική διαπίστωση θα ήταν ότι βρίσκουν ζωτικό χώρο χάρη σε άνωθεν επιλογές και λάθη, είτε από ελλείμματα διαχείρισης της εξουσίας που προκαλούν αντιδράσεις και ωθούν πολίτες σε αναζήτηση νέων απαντήσεων είτε από κοντόφθαλμους τακτικισμούς ηγετών που πολιτικοποιούν ένα θέμα ως αντιπερισπασμό για δικές τους αποτυχίες.

Οι πολιτικές ελίτ στις Βρυξέλλες και τις μεγάλες πρωτεύουσες έπαιξαν με τη φωτιά και με τους δύο αυτούς τρόπους, με τις συνέπειες να διαχέονται και στις υπόλοιπες χώρες. Χωρίς κάτι τέτοιο να αποτελεί δικαιολογία για όσους αρνούνται τον εμβολιασμό, καθιστά εντούτοις ξεκάθαρο ότι ούτε η επιστήμη ούτε η αμφισβήτησή της λειτουργούν σε πολιτικό κενό. Κατ’ αναλογία, ούτε ο επιστημονισμός ούτε ο ηθικισμός θα καταφέρουν να πείσουν τους αρνητές. Η κρίση της άρνησης του εμβολιασμού είναι η πρώτη ένδειξη ότι επιστρέφουμε στην πραγματικότητα που η πανδημία μας είχε κάνει να ξεχάσουμε, αυτήν της βαθιάς κρίσης εμπιστοσύνης μεταξύ ελίτ και λαού. Υπό αυτήν την έννοια, έχουμε όντως επιστρέψει στην κανονικότητα.

Ο Αγγελος Χρυσόγελος είναι λέκτορας Διεθνών Σχέσεων στο London Metropolitan University