Επιμόρφωση εκπαιδευτικών

Η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, την οποία εισάγει το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο του υπουργείου Παιδείας με τίτλο «Αναβάθμιση του σχολείου και ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών», αποτελεί επί της αρχής σημαντικότατη και πολυαναμενόμενη μεταρρύθμιση. Σε πρώτη ανάγνωση όλα ηχούν σωστά. Η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού θα αφορά τη γενική και ειδική διδακτική του γνωστικού αντικειμένου, το παιδαγωγικό κλίμα και τη διαχείριση της τάξης, και την υπηρεσιακή συνέπεια και επάρκεια. Η κλίμακα αξιολόγησης της επίδοσής του θα διαμορφώνεται σε «εξαιρετική», «πολύ καλή», «ικανοποιητική», «μη ικανοποιητική» (άρθρο 63,1).

Υπάρχει πρόβλεψη και για όσους αποτύχουν στην αξιολόγηση. Σύμφωνα με το άρθρο 74,1, όταν το έργο του εκπαιδευτικού κριθεί ως «μη ικανοποιητικό» σε ένα από τα πεδία αξιολόγησης, αυτός «παρακολουθεί υποχρεωτικό επιμορφωτικό πρόγραμμα, το οποίο εκπονείται από το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής».

Εδώ αρχίζουν οι δυσκολίες. Σύμφωνα με το υπουργείο Παιδείας («17 ερωτήσεις και απαντήσεις»), η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών θα δίνει «έμφαση» στην επιμόρφωση. Εντούτοις, στο νομοσχέδιο τα όσα αφορούν την υποχρεωτική επιμόρφωση παραπέμπονται να καθοριστούν στο μέλλον. Και αναφέρομαι, μεταξύ των άλλων, στον χαρακτήρα της: θα αξιολογούνται οι επιμορφούμενοι ή θα θεωρούνται όλοι επιτυχόντες και με μια «βεβαίωση παρακολούθησης» θα μεταπηδούν από το «μη ικανοποιητικό» στο «ικανοποιητικό» επίπεδο;

Το υπουργείο Παιδείας έχει διακηρύξει σε όλους τους τόνους ότι η αξιολόγηση δεν θα έχει «τιμωρητικό» χαρακτήρα. Εγώ ρωτώ αν κατ’ αρχήν η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών θα είναι αποτελεσματική και πώς θα ελέγχεται αυτό. Οπως φαίνεται, το θέμα θα παραπέμπεται στη χρονολογικά επόμενη αξιολόγηση και σε νέα επιμόρφωση, μια διαδικασία που θα μπορούσε να επαναλαμβάνεται μέχρι τη συνταξιοδότηση του εκπαιδευτικού και έτσι να καταλήξει καθαρά γραφειοκρατική.

Η παραπάνω πολιτική θεμελιώνεται στην αρχή ότι όλοι οι εκπαιδευτικοί είναι επαρκείς και, αν ορισμένοι δεν είναι, θα αποκτήσουν την επιθυμητή επάρκεια μέσω της αξιολόγησης και της επιμόρφωσης. Αυτή η άκρως εξιδανικευμένη αντίληψη παραγνωρίζει την πραγματικότητα που έχει διαμορφώσει η επικυριαρχία της πάσης φύσεως φροντιστηριακής εκπαίδευσης στο ελληνικό δημόσιο σχολείο και ειδικά στο Λύκειο, με αποτέλεσμα ο εκπαιδευτικός, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων, να έχει αποκοπεί από την επιστήμη του και να συμβουλεύεται φροντιστηριακά εγχειρίδια.

Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, η πρόβλεψη του νομοσχεδίου ότι θα «αξιολογούνται η επιστημονική εγκυρότητα της διδασκαλίας και ο βαθμός επικαιροποίησης της γνώσης» (άρθρο 63,2β) ηχεί τουλάχιστον ως εξωπραγματική. Οσοι περιέλαβαν στην αξιολόγηση αυτό το κριτήριο έχουν σκεφτεί άραγε πόσο εφικτό είναι και τι επιμόρφωση απαιτείται, ώστε π.χ. ένας φιλόλογος να επανασυνδεθεί με το γνωστικό του αντικείμενο μετά από χρόνια αδράνειας – δηλαδή να ξαναπιάσει το νήμα από εκεί που το άφησε στο πανεπιστήμιο – και να ξαναμάθει να σκέπτεται επιστημονικά, ώστε να αξιολογηθεί ως προς τα παραπάνω; Εχουν σκεφτεί ακόμη ότι αυτού του είδους η επιμόρφωση απαιτείται όχι για λίγους αλλά για τη μεγάλη πλειονότητα των εκπαιδευτικών; Το πιθανότερο λοιπόν είναι η αξιολόγηση, ως προς αυτό το θεμελιώδες και καθοριστικό κριτήριο, να μείνει στα λόγια.

Ο Μιχαήλ Πασχάλης είναι καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης