Στην Αγρια Δύση των κοινωνικών δικτύων

Αντί προλόγου, μερικές ερωτήσεις. Εχει δικαίωμα κανείς να βρίζει τη θρησκεία; Οποιαδήποτε θρησκεία; Μπορεί να βρίζει τη θρησκεία των άλλων; Μπορεί, ας πούμε, να βρίσει το Ισλάμ αλλά όχι τον χριστιανισμό; Ή δεν πρέπει να βρίσει καμία; Και αν το κάνει; Αν το κάνει και δεχθεί απειλές κατά της ζωής του; Τότε αλλάζουν οι κρίσεις; Γενικά, πού ξεκινά και πού σταματά, αν σταματά κάπου, η ελευθερία της έκφρασης;

Και μία υπενθύμιση, απολύτως απαραίτητη: στη βαθιά και συνταγματικά κοσμική Γαλλία, τη χώρα όπου εκτυλίσσεται η σημερινή ιστορία, η βλασφημία έχει πάψει να θεωρείται αδίκημα εδώ και 140 χρόνια. Ο ίδιος ο Εμανουέλ Μακρόν, μάλιστα, έχει επανειλημμένως υπερασπιστεί το δικαίωμα σε αυτή. Εχει χρειαστεί να το κάνει, γιατί είναι αρκετοί εκείνοι που το αμφισβητούν – το επιβεβαιώνουν πολλές τζιχαντιστικές επιθέσεις στη χώρα.

18 Ιανουαρίου του 2016. Η Μιλά είναι μια 16χρονη Γαλλίδα που ονειρεύεται να γίνει τραγουδίστρια και περνάει αρκετή ώρα καθημερινά στο Instagram. Τη συγκεκριμένη μέρα, μιλά με τους ακολούθους της για διάφορα, μεταξύ άλλων και για τις ερωτικές της προτιμήσεις, την ομοφυλοφιλία της. Μια ακόλουθός της, επίσης λεσβία, σχολιάζει πως δεν της αρέσουν οι Αράβισσες. «Ούτε εμένα, δεν είναι του στυλ μου», της απαντά η Μιλά. Στη συνέχεια, δέχεται ένα μάλλον άκομψο και επιθετικό φλερτ από άλλον ακόλουθό της. Τον απορρίπτει, εκείνος την περιλούζει με ύβρεις. Μπαίνει στην κουβέντα η θρησκεία, η Μιλά δηλώνει πως «απεχθάνεται όλες τις θρησκείες». Λίγο μετά, ανεβάζει ένα story. «Μισώ τη θρησκεία (…) Μόνο μίσος υπάρχει μέσα στο Κοράνι, το Ισλάμ είναι μια σκατούλα (…) Η θρησκεία σας είναι σκατά, του Θεού σας τού βάζω ένα δάχτυλο μέσα στην κωλ***», λέει – μεταξύ άλλων.

Το βιντεάκι γίνεται viral. Η Μιλά βομβαρδίζεται από απειλές για βασανιστήρια, βιασμούς και θάνατο. Λίγες εβδομάδες αργότερα, παραχωρεί τηλεοπτική συνέντευξη όπου διευκρινίζει πως έβαλε στο στόχαστρο το Ισλάμ ως θρησκεία, όχι εκείνους που το ασπάζονται ειρηνικά, ζητάει συγγνώμη αν προσέβαλε τους τελευταίους με τα σχόλιά της – γιατί τη ρητορική μίσους ο γαλλικός νόμος την τιμωρεί. Συνεχίζει όμως να δέχεται απειλές, έχουν ξεπεράσει τις 100.000. Δύο φορές έχει αναγκαστεί να αλλάξει σχολείο, λαμβάνει πια κατ’ οίκον εκπαίδευση, ζει υπό συνεχή αστυνομική προστασία. Σε βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα, παίρνει πίσω κάποια από εκείνα που είχε πει στη συνέντευξή της, λέει πως τότε ήθελε απελπισμένα να κατευνάσει τα πνεύματα, επιμένει πως δεν θα έπρεπε να καλείται σε απολογία επειδή έκανε νόμιμα χρήση της ελευθερίας του λόγου της.

Συνολικά 13 άτομα, ηλικίας 18 έως 29 χρόνων, κάθισαν τον περασμένο μήνα στο εδώλιο του κατηγορουμένου στο Παρίσι επειδή παρενόχλησαν διαδικτυακά τη Μιλά, διατυπώνοντας, σε κάποιες περιπτώσεις, απειλές κατά της ζωής της. «Θα ήταν πραγματική ευχαρίστηση για μένα να κομματιάσω το κορμί σου με το καλύτερο μαχαίρι μου και να το αφήσω να σαπίσει στο δάσος», έγραψε μια 18χρονη φοιτήτρια Ψυχολογίας, η Ν’Ασιτά. «Κάποιος θα έρθει στο σπίτι σου, κάποιος θα σε δέσει και θα σε βασανίσει», έγραψε ένας 19χρονος που θέλει να γίνει τελωνειακός. «Κάποιος να συνθλίψει το κρανίο της», έγραψε ο 21χρονος Λοράν, φοιτητής. «Σου αξίζει να σου κόψουν το λαρύγγι», έγραψε ο 22χρονος Ενζό, που εκπαιδεύεται για χειριστής αποσκευών.

Μόνο αυτός, ο Ενζό, αναγνώρισε πως είχε παρενοχλήσει τη Μιλά, δήλωσε ένοχος και έδειξε πραγματικά μεταμελημένος στη διάρκεια της δίκης. Οι περισσότεροι είπαν πως δεν είχαν σκοπό να την παρενοχλήσουν ή να την απειλήσουν, υποστήριξαν πως έκαναν πλάκα ή εκτονώνονταν ή προσπαθούσαν να προσελκύσουν ακολούθους. Ολοι τους ζήτησαν να μη γραφτεί η όποια καταδίκη τους στο ποινικό τους μητρώο. Ο δικαστής έκανε όμως τελικά τη χάρη αυτή μόνο στον Ενζό. Εκρινε προχθές ένοχους τους 11 από τους 13 κατηγορουμένους, τους επέβαλε ποινές φυλάκισης τεσσάρων έως έξι μηνών με αναστολή. Τους υποχρεώνει επίσης να καταβάλουν έκαστος στη Μιλά από 1.500 ευρώ αποζημίωση και ακόμα 1.000 ευρώ για έξοδα δικηγόρων. Ο πρόεδρος του δικαστηρίου Μικαέλ Ουμπέρ δεν έκρυψε την πρόθεσή του να αξιοποιήσει την υπόθεση αυτή ώστε «να τεθούν οι κανόνες του αποδεκτού και του απαράδεκτου» στα σόσιαλ μίντια, την επιθυμία του να έχουν οι ποινές αυτές παιδευτικό, προειδοποιητικό χαρακτήρα. Εκρινε επίσης πως δεν χρειάζεται να απευθύνεται ρητά ένα κακόβουλο μήνυμα σε κάποιον, και μόνο που ποστάρεται, θεωρείται πως «επιβάλλεται στο θύμα».

«Το δικαστήριο εκτιμά πως σε ό,τι αφορά το ποινικό δίκαιο τα κοινωνικά δίκτυα είναι ο δρόμος», ξεκαθάρισε ο Μικαέλ Ουμπέρ. «Στον δρόμο, όταν διασταυρωνόμαστε με κάποιον που δεν μας αρέσει λόγω της εμφάνισης ή των δηλώσεών του, ακόμα και αν αυτές είναι σοκαριστικές ή αγενείς, δεν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να τον προσβάλουμε, να τον απειλήσουμε, να τον περιγελάσουμε. Ο,τι δεν κάνετε στον δρόμο, να μην το κάνετε ούτε στα κοινωνικά δίκτυα». Οποιες διαφωνίες, όποιες επιφυλάξεις, όποια «ναι μεν, αλλά» και αν διατυπώσατε νωρίτερα, ας συμφωνήσουμε τουλάχιστον στην απόλυτη αλήθεια, και την απόλυτη ανάγκη, αυτού του τελευταίου.