Το σχέδιο του Moncalvo, η δημοπρασία και η έρευνα

Τις τελευταίες ημέρες έγινε πολύς λόγος γύρω από τα τρία κλεμμένα έργα της Εθνικής Πινακοθήκης και ιδιαίτερα για το ένα εξ αυτών (σχέδιο), που ο καθ’ ομολογίαν δράστης ισχυρίστηκε ότι το κατέστρεψε. Πρόκειται για το σχέδιο του ιταλού καλλιτέχνη, του 17ου αιώνα Guglielmo Caccia μετονομαζόμενου (Moncalvo) με την παράσταση του Αγίου Diego de Alcala σε έκσταση με την Αγία Τριάδα και τα σύμβολα του Πάθους, που εντοπίστηκε την 20.09.2019 σε διαδικτυακό κατάλογο του Οίκου Δημοπρασιών Pandolfini, στη Φλωρεντία, με τιμή εκτίμησης 600-800 ευρώ και τιμή πρώτης προσφοράς 500 ευρώ.

Επειδή το σχέδιο αυτό, ταυτιζόταν σχεδόν με εκείνο που είχε κλαπεί την 09.01.2012 από τους εκθεσιακούς χώρους της Εθνικής Πινακοθήκης, η τελευταία ζήτησε αμέσως, μέσω της αρμόδιας υπηρεσίας του υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού (ΥΠΠΟΑ), από την Ιντερπόλ Ρώμης, τη διεξαγωγή έρευνας, προκειμένου να διακριβωθούν: α) οι διαστάσεις του σχεδίου της δημοπρασίας, β) το ιστορικό προέλευσης, και γ) η κατάσταση της οπίσθιας όψης του.

Την 16.10.2019 η Ιντερπόλ Ρώμης απάντησε, επικαλούμενη μάλιστα και πραγματογνωμοσύνη που είχε διενεργηθεί επί των δύο σχεδίων από τον δρ της ιστορίας της τέχνης Alberto Marchesin ότι τα δύο σχέδια ήταν διαφορετικά με βάση τόσο τις διαφορετικές διαστάσεις τους (27Χ16,8 εκ. το σχέδιο της Πινακοθήκης, 34Χ21,6 εκ. το σχέδιο της δημοπρασίας) όσο και τις διαφορές στην πλαισίωσή τους, γεγονότα που δεν τους επέτρεπαν να ασχοληθούν περαιτέρω.

Η Εθνική Πινακοθήκη, παρά την παραπάνω απάντηση της Ιντερπόλ, την 23.10.2019, με νέο έγγραφό της, προς την αρμόδια υπηρεσία του ΥΠΠΟΑ, επέμεινε στη διερεύνηση της προέλευσης του σχεδίου και στο ερώτημα εάν ο ιταλός ιστορικός τέχνης γνωμάτευσε έχοντας δει το πρωτότυπο του σχεδίου ή τη φωτογραφία του.

Η αρμόδια υπηρεσία του ΥΠΠΟΑ απέστειλε τα παραπάνω ερωτήματα στην Ιντερπόλ, η οποία την 05.12.2019 απάντησε κατηγορηματικά ότι δεν υπάρχει σχέση μεταξύ των δύο σχεδίων, ότι ο ιταλός ιστορικός τέχνης έκανε την έρευνα από τη φωτογραφία της ιστοσελίδας του Οίκου και ότι δεν μπορεί να διεξαχθεί έρευνα για την προέλευσή του.

Η Εθνική Πινακοθήκη, την 20.12.2019 επανήλθε με νέο έγγραφό της, μέσω της υπηρεσίας του ΥΠΠΟΑ, και ζήτησε εκ νέου τη συνδρομή της Ιντερπόλ, επιμένοντας στις ακριβείς διαστάσεις του σχεδίου και την προέλευσή του, επισημαίνοντας ειδικώς, πως από τις απαντήσεις που θα της δίνονταν θα εξαρτούσε την ανάγκη θεώρησής του από το δικό της εξειδικευμένο προσωπικό ιστορικών της τέχνης. Επειδή δεν υπήρξε απάντηση από πλευράς Ιντερπόλ Ρώμης επί του θέματος, για σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα, το ΥΠΠΟΑ, με το από 24.09.2020 έγγραφό του προς τον εισαγγελέα Πρωτοδικών Αθηνών ζήτησε τη δικαστική συνδρομή (βοήθεια) των ιταλικών αρχών, ώστε να προβούν αυτές: α) στην κατάσχεση του επίμαχου σχεδίου, β) στη διενέργεια νέας πραγματογνωμοσύνης επί του σχεδίου με την παρουσία έλληνα ιστορικού της τέχνης, και γ) σε περίπτωση που επρόκειτο για το σχέδιο της Εθνικής Πινακοθήκης, στην περαιτέρω έρευνα για τον εντοπισμό του/των δράστη/ών, την κίνηση ποινικής δίωξης εναντίον του/τους κ.λπ.

Η διαδικασία της ζητηθείσας δικαστικής συνδρομής, εκκρεμεί ενώπιον της Δικαιοσύνης, ήδη από 24.09.2020, γεγονός που σημαίνει ότι η έρευνα δεν έκλεισε και ότι η Εθνική Πινακοθήκη, σε συνεργασία με το ΥΠΠΟΑ, ακολουθώντας την αυτονόητη από τις περιστάσεις εχεμύθεια, έπραξε ό,τι προβλέπει ο νόμος για τη διασφάλιση των νόμιμων δικαιωμάτων της και δεν υπήρξε η παραμικρή ολιγωρία ή αβελτηρία, όπως άδικα και χωρίς στοιχεία το τελευταίο διάστημα κατηγορήθηκε.

Ο Γεώργιος Οικονομόπουλος είναι δικηγόρος, νομικός σύμβουλος Εθνικής Πινακοθήκης