Το Princeton και οι Κλασικές Σπουδές

Η κατάργηση της γνώσης αρχαίων ελληνικών και λατινικών ως απαραίτητης προϋπόθεσης εισαγωγής στο Τμήμα Κλασικών Σπουδών του Princeton προκαλεί κριτικά σχόλια στον διεθνή Τύπο – ενδεικτικά αναφέρω τη συνέντευξη της επιφανούς ιστορικού της Ρώμης Mary Beard στο «New Yorker» (16-5-21) και τη διεξοδική ανάλυση του μαύρου καθηγητή του Columbia John McWhorter στο τελευταίο τεύχος του «Atlantic» (7-6-21).

Εκφράζεται από επιφανείς ακαδημαϊκούς η ελπίδα ότι οι νέες Κλασικές Σπουδές (στις ΗΠΑ τουλάχιστον, όπου η απόφαση του Princeton αποδεικνύεται ήδη προπομπός ανάλογων μεταρρυθμίσεων σε έγκριτα πανεπιστήμια) θα διευρύνουν το φοιτητικό κοινό και θα δημιουργήσουν συγγένειες με τους κλάδους της Ιστορίας, της Λογοτεχνίας, της Φιλοσοφίας, της Κοινωνιολογίας. Την ελπίδα αυτή συμμερίζεται εμφανώς – και μάλιστα προτάσσει σαν δικαιολογία για την απόφαση που έλαβε – η επιτροπή Diversity and Equity του Princeton. Αξίζει να σημειώσουμε ότι τρία από τα τέσσερα μέλη της είναι έγκριτοι ακαδημαϊκοί μελετητές με σημαντικό έργο, ενώ ο τέταρτος είναι ο Dan-el Padilla Peralta, στον οποίο αναφέρθηκα εκτενώς στην «Καθημερινή» (επιστολή μου της 29-5-21).

Η απόφαση της επιτροπής καλύπτει δύο πυκνογραμμένες σελίδες αναρτημένες στο Διαδίκτυο (princetonclassicsdiversityandequity). Αναφέρεται στις μακροχρόνιες σχέσεις των Κλασικών Σπουδών με τον «συστημικό ρατσισμό» της αποικιοκρατίας και της δουλείας, κατακρίνει τις ευεργεσίες, χορηγίες και επιλογές μεγάλων ιστορικών προσωπικοτήτων που ευεργέτησαν το Princeton διαχρονικά (από τον πρώτο πρόεδρο των ΗΠΑ George Washington μέχρι τον Woodrow Wilson, εικοστό όγδοο πρόεδρο των ΗΠΑ που είχε διατελέσει και πρόεδρος του Princeton!), αναθεωρεί και αρνείται να συνεχίσει την παραδοσιακή «παραδειγματική πολιτιστική θεώρηση» Αθήνας και Ρώμης. Η ίδια επιτροπή ανακοινώνει την εφεξής μελέτη και διδαχή «ιδεών και τρόπων έκφρασης μεταξύ αρχαίας Ελλάδας, Αιγύπτου και Μέσης Ανατολής, μεταξύ της Ρώμης και των εχθρών της στη Βόρεια Αφρική και ιδιαίτερα των κοινών πολιτιστικών στοιχείων μεταξύ τους», όπως και «σχέσεις αρχαίων λαών με το φυσικό τους περιβάλλον». Γενικά οι αποφάσεις της επιτροπής διατυπώνονται με αναθεωρητική σαφήνεια, συνδέονται πλήρως με παράλληλες ενέργειες του Πανεπιστημίου σε διοικητικούς και εκπαιδευτικούς τομείς, ενθαρρύνουν την ένταξη των φοιτητών σε νέα, αναθεωρημένα προγράμματα σπουδών όπου οι Κλασικές Σπουδές κατέχουν δευτερεύοντα ρόλο και όπου τα πρωτότυπα κείμενα των κλασικών συγγραφέων υποτιμούνται συλλήβδην σαν εκφραστές δηλητηριωδών ιδεών με ρατσιστικές προκαταλήψεις και βίαιες παρενέργειες.

Η απόφαση της επιτροπής Κλασικών Σπουδών του Princeton προφανώς εκφράζει τις αναθεωρητικές απόψεις του Dan-el Padilla Peralta και των συνοδοιπόρων του, όχι μόνο όπως μειοψηφικά εκδηλώνονται ήδη σε πολλές σχολές Κλασικών Σπουδών αμερικανικών πανεπιστημίων, αλλά και σε πολιτικοποιημένες οργανώσεις, όπως το Black Lives Matter και οι λαϊκιστικές ακροδεξιές ομάδες των Ρεπουμπλικανών (όπου χρησιμοποιείται ακόμα μετά το Καπιτώλιο το φαλκιδευμένο σύνθημα MOLON LABE).

Δεν υπάρχει αμφιβολία λοιπόν ότι οι ελπίδες επέκτασης των Κλασικών Σπουδών σε ευρύτερο φοιτητικό κοινό, συγκεκριμένα στις ΗΠΑ, θα αποδειχθούν φρούδες, αν όχι ανασταλτικές πολλών εκπαιδευτικών, μορφωτικών και ερευνητικών δραστηριοτήτων. Προφανή, άμεσα παραδείγματα προσφέρουν η Αρχαιολογία, η Φιλολογία (από την παπυρολογία μέχρι την κατανόηση κειμένων), η Τέχνη (ιδιαίτερα επιγραφές, αγγεία, επιτύμβια κ.λπ.) και βέβαια η κατανόηση της ιστορικής αλήθειας όπως διαμορφώνεται από τις πρωτογενείς πηγές της.

Η διεθνής κριτική επιτροπή του London Hellenic Prize επιλέγει επί σειρά ετών να επιδίδει το βραβείο της σε έργα σύγχρονης λογοτεχνίας που εμπνέονται και αναβιώνουν αρχαία ελληνικά αριστουργήματα, αποδεικνύοντας έτσι έμπρακτα και δημιουργικά την επιβίωση του ελληνικού πολιτισμού. Φετινός νικητής αναδείχτηκε ο Αμερικανός Τσικάνο, θεατρικός συγγραφέας Louis Alfaro για τις εξαιρετικά επιτυχημένες διασκευές έργων τού Σοφοκλή και του Ευριπίδη που παρουσιάζει στο Λος Αντζελες και στη Νέα Υόρκη τα τελευταία χρόνια. Οι έλληνες τραγωδοί μιλάνε Spanglish στους μεταναστευτικούς πληθυσμούς των ΗΠΑ και του Μεξικού! Ελπίζω στο ενθουσιώδες κοινό του Alfaro να συμμετέχει και ο καθηγητής του Princeton Dan-el Padilla Peralta: οι αναθεωρητικές απόψεις του για τον «ρατσισμό» των αρχαίων Ελλήνων σίγουρα αμφισβητούνται από το ενθουσιώδες κοινό των latino μεταναστών.

Ο Μιχάλης Μόσχος είναι director, The London Hellenic Prize