Οι παρακαταθήκες της πανδημίας

Ας προσπαθήσουμε να φανταστούμε τη ζωή μας ύστερα από 5 χρόνια: καθένας μας πιθανόν θα πλάσει ένα διαφορετικό σενάριο με τη φαντασία του. Για τους αισιόδοξους ο κορωνοϊός θα αποτελεί παρελθόν, οι περισσότεροι όμως πιθανόν φοβούνται ότι θα είναι ακόμα εδώ, τριγύρω μας, μια διαρκής απειλή που θα μας τρομοκρατεί και θα διαφεντεύει τη ζωή μας με τον έναν ή τον άλλο τρόπο. Ακόμα και οι ειδικοί επιστήμονες μπορεί να εμφανίζονται διχασμένοι στο θέμα, καθώς τα δεδομένα στα οποία μπορούμε να στηριχτούμε για να προβλέψουμε πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα είναι πραγματικά λίγα.

Είναι ίσως περιττό να αναφερθούμε στα πολλά αρνητικά της πανδημίας καθώς τα βιώνουμε όλοι μας καθημερινά εδώ και σχεδόν ενάμιση χρόνο. Η κρίση του κορωνοϊού έχει επιφέρει σε όλη την ανθρωπότητα τεράστιο ατομικό, κοινωνικό και οικονομικό κόστος. Ιδιαίτερα στην Ελλάδα προέκυψε σε μια στιγμή που είχε ξεκινήσει η έξοδος από μια στενάχωρη δεκαετία παρατεταμένης οικονομικής και κοινωνικής κρίσης.

Οπως όλα όμως τα σημαντικά αρνητικά συμβάντα στην ανθρωπότητα, θα ξεπεραστεί και αυτό και θα αποτελέσει ένα ακόμα κεφάλαιο στην κοινή μας παγκόσμια ιστορία. Παρήγορη είναι η σκέψη ότι τώρα βιώνουμε τις αρνητικές συνέπειες της πανδημίας, αλλά από το πέρασμα αυτής της λαίλαπας θα μας μείνουν κάποιες σημαντικές θετικές παρακαταθήκες.

Παρακαταθήκη 1η: Το μέγεθος της κρίσης έφερε μεγάλη συγκέντρωση δυνάμεων και παγκόσμια συνεργασία στη βιοϊατρική έρευνα που πιθανόν θα συνεχιστεί και μετά. Οι εξελίξεις στην ιατρική επιστήμη έκαναν δυνατή την ταχύτατη ανακάλυψη εμβολίων, επαναστατικών θεραπειών όπως τα μονοκλωνικά αντισώματα αλλά και άλλων, ακόμα πιο εύχρηστων και αποτελεσματικών θεραπειών που σύντομα θα είναι στη διάθεσή μας. Προσεγγίσεις όπως η τεχνολογία mRNA, που εξελίχθηκαν ταχύτατα λόγω της ανάγκης αντιμετώπισης του κορωνοϊού, θα αποτελέσουν τη βάση και για ανάπτυξη θεραπειών για νόσους που ταλαιπωρούν την ανθρωπότητα, όχι μόνο λοιμώδεις όπως οι διάφοροι ιοί αλλά και χρόνιες όπως ο καρκίνος, ο διαβήτης και η υπέρταση.

Παρακαταθήκη 2η: Γίνεται κάθε μέρα πιο ξεκάθαρο σε κάθε καλόπιστο πολίτη ότι η λύση στο αδιέξοδο που βρισκόμαστε θα δοθεί από την επιστήμη. Αυτό οδηγεί ήδη στη βελτίωση της σχέσης της κοινωνίας με την επιστήμη, στην επανάκτηση του σεβασμού και της εμπιστοσύνης προς τον ορθολογισμό και την επιστημονική έρευνα. Η συνεχόμενη ενίσχυση της σχέσης αυτής θα οδηγήσει βαθμιαία στο ξέφτισμα των διαφόρων θεωριών συνωμοσίας και ψευδοεπιστήμης, που σε κάποιες εκφάνσεις τους, όπως το αντιεμβολιαστικό «κίνημα», μπορεί να καταστούν πολύ επικίνδυνες για την ανθρωπότητα. Μπορεί να κάνουν ακόμα πολύ θόρυβο, αλλά σιγά σιγά ο κόσμος συνειδητοποιεί ότι δεν υπάρχει τίποτε άλλο παρά φανατισμός και σαβούρα μέσα στον αντιεμβολιαστικό και συνωμοσιολογικό συρφετό.

Παρακαταθήκη 3η: Η κύρια απαιτούμενη προϋπόθεση για τον έλεγχο / εξάλειψη του κορωνοϊού σε παγκόσμιο επίπεδο και την επάνοδό μας στην κανονικότητα είναι η διαθεσιμότητα αρκετών δόσεων εμβολίων που να φτάνουν για όλους. Αυτό μπορεί να έχει ήδη ουσιαστικά επιτευχθεί σε κάποιες οικονομικά ανεπτυγμένες χώρες (ανάμεσά τους και η δική μας), αλλά παραμένει ζητούμενο για ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη. Οι πλούσιες χώρες δεν έχουν ηθικό δικαίωμα να μείνουν αυτάρκεις και απαθείς σε αυτό το θέμα, είναι υποχρεωμένες να συμβάλουν ουσιαστικά σε παγκόσμιες λύσεις. Οι παγκόσμιοι μηχανισμοί αλληλεγγύης ήδη χτίζονται και θα έχουν τελειοποιηθεί και θα αποτελέσουν μια σημαντική παρακαταθήκη για την ταχεία αντιμετώπιση και άλλων παγκόσμιων κρίσεων στο μέλλον.

Παρακαταθήκη 4η: Πιστεύω, τέλος, ότι η κοινωνική απομόνωση θα επιδράσει θετικά στον τρόπο που βλέπουμε τις σχέσεις μας με τους άλλους. Πριν από την πανδημία, η ανθρωπότητα ανέμελη προχωρούσε προς μια ψηφιακή αυτοαπομόνωση καθενός από εμάς, προς μια σταδιακή ατροφία των πραγματικών σχέσεων. Η αναγκαστική απομόνωση που μας επέβαλε ο κορωνοϊός μάς βοηθάει να δούμε τα όρια και τα αδιέξοδα αυτού του ηλεκτρονικού κόσμου και να ψάξουμε για τρόπους επανακαθορισμού της σχέσης μας με τις οθόνες και με τους άλλους. Οταν ο εφιάλτης θα έχει τελειώσει, θα ξανασυστηθούμε ο ένας στον άλλο με πολύ καλύτερη αίσθηση της αξίας της διαπροσωπικής μας σχέσης στον χώρο και στον χρόνο.

Για όλους αυτούς τους λόγους, λοιπόν, προσμετρήστε με στους αισιόδοξους!

Ο Ευάγγελος Μανωλόπουλος είναι καθηγητής Φαρμακολογίας, Φαρμακογονιδιωματικής και Ιατρικής Ακριβείας στο Ιατρικό Τμήμα του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Φαρμακολογίας