Επώνυμος εντολέας πάντα πίσω από τέτοιες κλοπές

Ενα από τα κυριότερα εκθέματα της Εθνικής Πινακοθήκης – που λόγω της καλλιτεχνικής και συμβολικής του αξίας εκτίθετο σε περίοπτο θέση – είναι ο πίνακας του διάσημου ζωγράφου Πικάσο «Γυναικείο κεφάλι» του Πάμπλο Πικάσο, που ο ίδιος με ιδιόγραφη στο πίσω μέρος του πίνακα αφιέρωση, αμέσως μετά τον Πόλεμο, χάρισε στον ελληνικό λαό ως δείγμα τιμής για την αντίστασή του κατά των ναζί και μπορεί να θεωρηθεί ότι συγκαταλέγεται στα εθνικά μνημεία.

Τις πρωινές ώρες της 9ης Γενάρη 2012 άγνωστοι διέρρηξαν την Εθνική Πινακοθήκη και κλέψανε το περίφημο πίνακα του Πικάσο, πίνακα του ολλανδού ζωγράφου Μόντριαν και σκίτσο του αναγεννησιακού ζωγράφου Γκουλιέλμο Κάτσια, γνωστού ως Μονκάλβο, που ήταν δωρεά του Γρηγορίου Μαρασλή. Μόλις έγινε γνωστή η κλοπή διέταξα ως γενικός επιθεωρητής Δημόσιας Διοίκησης διοικητική έρευνα για τις συνθήκες φυλάξεως και τα μέτρα ασφαλείας της Εθνικής Πινακοθήκης. Με το πόρισμά μου που εκδόθηκε στις 12-2-2012 διαπιστώθηκαν σοβαρές ελλείψεις ως προς τον αριθμό των φυλάκων (υπήρχε μόνο ένας φύλακας, γιατί οι υπόλοιποι χρησιμοποιήθηκαν στην… γκαρνταρόμπα) και τα ηλεκτρονικά μέσα (κάμερες, συστήματα συναγερμού κ.λπ.) τη νύκτα της κλοπής και ζητήθηκε ο πειθαρχικός έλεγχος των αρμοδίων υπαλλήλων και όχι του ΔΣ, που δεν υπόκειται σε πειθαρχικό έλεγχο.

Η Αστυνομία άρχισε αμέσως τις έρευνες που συνεχίσθηκαν για εννιά χρόνια γιατί δεν υπήρχαν σχετικές πληροφορίες μέχρι πρότινος, οπότε βάσει πληροφοριών από το εξωτερικό εντόπισε και συνέλαβε τον δράστη της κλοπής, που τον παρουσιάζει μόνο με την ηλικία του και την ιδιότητά του, ως ελαιοχρωματιστή, αλλά δεν μπορώ να αντιληφθώ γιατί δεν ανακοινώνει το όνομά του. Ο δράστης ομολόγησε ότι σχεδίασε και διέπραξε μόνος του την κλοπή και υπόδειξε πού είχε κρυμμένους τον πίνακα του Πικάσο και του Μόντριαν και επίσης ομολόγησε ότι κατέστρεψε το σχέδιο του Μονκάλβο, ρίχνοντάς το στην τουαλέτα. Οι ανακτηθέντες πίνακες παρουσιάσθηκαν δημόσια στα ΜΜΕ από την Αστυνομία, αλλά κάποιες παρατυπίες που μπορούσαν να προβλεφθούν δημιούργησαν δυσμενείς εντυπώσεις.

Οπως γίνεται συνήθως, ο δράστης μετά τη σύλληψη προσπάθησε να δείξει μεταμέλεια και κίνητρα όχι ταπεινά, γιατί ωθήθηκε στην πράξη του από μεγάλη αγάπη στη ζωγραφική, μιμούμενος τον Ιταλό που έκλεψε για λόγους εθνικούς από το Μουσείο του Λούβρου τη Μόνα Λίζα. Φυσικά, τον λόγο πλέον έχει η Δικαιοσύνη με την απαγγελία κατηγορίας και καταδίκη για διακεκριμένη κλοπή, για την οποία προβλέπεται κάθειρξη μέχρι 10 ετών και φθορά ξένης ιδιοκτησίας καλλιτεχνικού αντικειμένου, για την οποία προβλέπεται φυλάκιση τουλάχιστον δύο ετών. Με τον νέο, όμως, Ποινικό Κώδικα θα του αναγνωριστούν υποχρεωτικά οι ελαφρυντικές περιστάσεις του σύννομου βίου και οι ανώτατες ποινές που μπορούν να του επιβληθούν είναι κάθειρξη έξι ετών και φυλάκιση δύο ετών, με συνολική ποινή επτά ετών, που σημαίνει ότι με την έκτιση των τριών πέμπτων της κάθειρξης και των δύο πέμπτων της φυλάκισης – με ευεργετικό υπολογισμό – μπορεί να απολυθεί των φυλακών υπό όρο σε λιγότερο από τρία χρόνια.

Αυτή είναι σε γενικές γραμμές η πορεία της υπόθεσης για τον συγκεκριμένο κατηγορούμενο. Υπάρχουν όμως και άλλες παράμετροι που, μολονότι ο δράστης  ανέλαβε κάθε ευθύνη, ασφαλώς θα εξακολουθήσουν να διερευνώνται, εάν υπάρχουν και άλλοι συνεργοί, εάν υπήρχε ηθικός αυτουργός… Γιατί, κατά τη γνώμη μου, η κλοπή ήταν στοχευμένη για τον Πικάσο – που δεν μπορούσε βάσει διεθνών συνθηκών να πουληθεί στην ελεύθερη αγορά – και επ’ ευκαιρία ο δράστης «σούφρωσε» δύο πίνακες για πάρτη του. Δεν πιστεύω, όμως, ότι ο πίνακας που δεν βρέθηκαν καταστράφηκε, αλλά πουλήθηκε και πρέπει να αναζητηθεί και ότι η διοίκηση της Πινακοθήκης πρέπει να διερευνήσει επισταμένα, αν το σχέδιο του Μονκάλβο που εμφανίστηκε προς πώληση στη Φλωρεντία είναι το κλαπέν.

Επειδή προσωπικά, σαν δικαστής, έχω δικάσει την κλοπή των αναγεννησιακών πινάκων του Μουσείου της Βουδαπέστης και την κλοπή των πινάκων του Χατζηκυριάκου-Γκίκα, πιστεύω ότι πίσω από αυτές βρίσκονταν πάντα κάποιος επώνυμος εντολέας, ότι πάντοτε έχουμε απώλειες και φθορές των πινάκων και ότι τα κυκλώματα είναι διεθνή.

Ο Λέανδρος Τ. Ρακιντζής είναι αρεοπαγίτης ε.τ., πρώην γενικός επιθεωρητής Δημόσιας Διοίκησης