Η σεξουαλική βία ως τακτική πολέμου και απειλή για την ειρήνη

Πριν από λίγες ημέρες, τη 19η Ιουνίου, τιμήσαμε τη Διεθνή Ημέρα για την εξάλειψη της σεξουαλικής βίας κατά τη διάρκεια ένοπλων συγκρούσεων. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ αναγνώρισε (2008) τη σεξουαλική βία ως τακτική πολέμου και ως απειλή για την ειρήνη και τη σταθερότητα.  Η έννοια της ασφάλειας στο διεθνές σύστημα έχει λάβει πολύπλευρες διαστάσεις και δεν περιλαμβάνει πια μόνο την ασφάλεια των συνόρων ενός κράτους. Η διεθνής κοινότητα αντιμετωπίζει νέες μορφές απειλών που σχετίζονται και με την ανθρώπινη ασφάλεια και όχι μόνο με την επιβίωση των κρατών. Πρόκειται για απειλές που μπορεί να πλήξουν την ανθρώπινη ζωή και αξιοπρέπεια. Ο βιασμός κατά τη διάρκεια του πολέμου (war rape) δεν είναι ωστόσο νέο φαινόμενο. Αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη ενώ έχει παρατηρηθεί πολλές φορές, ειδικά από στρατούς οι οποίοι δεν διακρίνονται για τη στρατιωτική τους πειθαρχία. Η ανάδειξη του φαινομένου όμως από την παγκόσμια κοινότητα, ως σημαντικού θέματος για την ειρήνη και την ασφάλεια, είναι σχετικά πρόσφατη.

Η στρατηγική. Ο βιασμός έχει χρησιμοποιηθεί ως τακτική/ στρατηγική. Η σεξουαλική βία που χρησιμοποιείται ως όπλο, στοχεύοντας συστηματικά τις γυναίκες των αντιπάλων, συγκαταλέγεται τα τελευταία χρόνια στα εγκλήματα πολέμου. Η σύγχρονη ιστορία βρίθει τέτοιων παραδειγμάτων. Ενδεικτικά θα μπορούσε να αναφερθεί ο βιασμός της Νανκίνγκ (1937), οι βιασμοί κατά τη διάρκεια του πολέμου στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη (1992-1995), οι βιασμοί στη Ρουάντα το 1994, κατά τις ενδοκρατικές συγκρούσεις, οι σεξουαλικές κακοποιήσεις στη Βιρμανία όταν ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος του 2011 και άλλα παραδείγματα. Ο βιασμός ως πράξη γενοκτονίας διαπράττεται με πρόθεση να καταστρέψει, εν όλω ή εν μέρει, μια εθνική, φυλετική ή θρησκευτική ομάδα. Αποτελεί ταυτόχρονα έγκλημα κατά συγκεκριμένου ατόμου αλλά και έγκλημα κατά μιας κοινωνίας, μιας συλλογικότητας.

Ο στόχος. Η σεξουαλική κακοποίηση ως όπλο στοχεύει στη σωματική και συναισθηματική αίσθηση ασφάλειας του ατόμου και ως στρατηγική χρησιμοποιείται προκειμένου να επιτευχθούν πολιτικοί στόχοι, όπως η υπακοή του πληθυσμού του αντιπάλου μέσω του τρόμου, του εκφοβισμού και της ταπείνωσης,. Αλλωστε η σεξουαλική βία γενικότερα αποτελεί μια πράξη που σχετίζεται με τον έλεγχο του θύματος και την επιβολή της θέλησης του δράστη. Η κυριαρχία του δράστη εκφράζεται μέσω του εξευτελισμού του θύματος.

Η αντιμετώπιση. Η αντιμετώπιση του φαινομένου πρέπει να είναι θεσμική και να αφορά ένα πλαίσιο συλλογικής ασφάλειας. Προς αυτή τη κατεύθυνση κινείται και το Εθνικό Σχέδιο Δράσης της Ελλάδας για τις Γυναίκες, την Ειρήνη και την Ασφάλεια (2020-2024) ορίζοντας τις βασικές προτεραιότητες για τη διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας μέσω της πρόληψης των συγκρούσεων και της «σχετικής με αυτές έμφυλης και σεξουαλικής βίας», της προστασίας δικαιωμάτων των γυναικών, της συμμετοχής τους στα κέντρα λήψης αποφάσεων και της παροχής ανακούφισης/βοήθειας «σε όσες γυναίκες επιβίωσαν από ένοπλες συγκρούσεις».

Η απανθρωποποίηση των γυναικών και μιας ολόκληρης ομάδας στις ένοπλες συγκρούσεις, αναδεικνύει μια από τις χειρότερες πλευρές του ανθρώπινου είδους, προκαλώντας μια βαθιά πληγή στη συλλογική συνείδηση. Η τήρηση των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου αποτελεί υποχρέωση για όλους τους πολιτικούς δρώντες ενώ η στήριξη και η προστασία των θυμάτων είναι καθήκον όλων μας.

H Ελενα Συρμαλή είναι εγκληματολόγος.