Τοπίο μετά τη μάχη{CR}

Είχε προαναγγελθεί ως η «μητέρα των μαχών». Εξελίχθηκε σε μια μάχη της ατάκας. Ούτε για διαχειριστής πολυκατοικίας δεν κάνεις, είπε ο ένας. Σε πολυκατοικία που θα έχτιζες εσύ, δεν θα ήθελα εγώ να ήμουν διαχειριστής, απάντησε ο άλλος. Σε πολυκατοικία που θα έχτιζα εγώ, δεν θα σου πούλαγα διαμέρισμα, ανταπάντησε ο πρώτος. Και τον αποστόμωσε. Οποιος συντονίστηκε με τη συνεδρίαση της Τετάρτης στη Βουλή, από ενδιαφέρον για το περιεχόμενο του εργασιακού νομοσχεδίου, από έγνοια για τις αλλαγές που έρχονται στον κόσμο της εργασίας και ανησυχία για την ποιότητα της νομοθετικής του προ- και μετα-ρύθμισης, έμεινε με την πείνα του. Κωδικοποιημένη συνηγορία εναντίον συνθηματολογικής, ενίοτε τερατολογικής καταγγελίας συγκρότησαν έναν δικανικό διάλογο εξαιρετικά φτωχό σε επιχειρήματα.

Κι όμως, μπορεί κανείς να φανταστεί τους δύο πολιτικούς αρχηγούς να βγαίνουν ευχαριστημένοι από τη «μάχη». Ο Πρωθυπουργός κατόρθωσε να περάσει με το ελάχιστο κόστος μια υψηλής επικινδυνότητας νομοθετική πρωτοβουλία, από εκείνες που στην πολιτική μας παράδοση «ρίχνουν κυβερνήσεις». Να μονοπωλήσει τον «μεταρρυθμιστικό» λόγο, αφού η αντιπολίτευση πρότεινε μόνον τι θα καταργήσει, όχι τι θα αλλάξει. Και να δημιουργήσει δυναμική που του επιτρέπει να ελπίζει ότι με το ίδιο χαμηλό πολιτικό κόστος, χωρίς να βρέξει τα πόδια του, θα περάσει και τα επόμενα δύο «μεταρρυθμιστικά» νομοθετήματα που έρχονται – της επικουρικής ασφάλισης και της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών.

Μα και ο αρχηγός της αντιπολίτευσης ευχαριστημένος δείχνει. Βρήκε κάποιες γέφυρες με τον χώρο του παραδοσιακού συνδικαλισμού, στον οποίο, παρά τα χρόνια του στην εξουσία, ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει μειοψηφικός. Και εμφανίστηκε, για πρώτη φορά, ως επικεφαλής ενός μετώπου απέναντι στην κυβέρνηση. Με την ελπίδα ότι ο ασφυκτικός κλοιός του αντι-ΣΥΡΙΖΑ αισθήματος μπορεί να αρχίσει να ρηγματώνεται, ώστε να δώσει τη θέση του στο «αντιδεξιό» μέτωπο των ονείρων του. Εστω και αν από τις πιθανές συνιστώσες του μετώπου η μία, το ΚΚΕ, δεν θα στέρξει ποτέ, ενώ την άλλη, το ΚΙΝΑΛ, ακόμη κι αν ήθελε, δεν τη θέλει το μισό του κόμμα.

Μένει βέβαια το ίδιο το θέμα της συζήτησης, το αντικείμενο του νομοθετήματος που προκάλεσε τη «μάχη». Επί του οποίου δεν ακούσαμε και πολλά.

Το πρόβλημα της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα είναι διπλό. Η μία όψη του έρχεται από το παρελθόν, η άλλη είναι στραμμένη στο μέλλον.

Αφενός, είναι η σημερινή κατάσταση στην αγορά εργασίας. Τι σημαίνει για τους πραγματικούς όρους αυτής της αγοράς η διάρθρωση της ελληνικής οικονομίας; Οι αριθμoί λένε ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα είναι το 99,6% των επιχειρήσεων, ποσοστό ανάλογο με τα ευρωπαϊκά δεδομένα, αλλά απασχολούν το 88% των εργαζομένων στον ιδιωτικό τομέα, έναντι 66% στην Ενωμένη Ευρώπη. Ακόμη σημαντικότερο: οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, εκείνες που απασχολούν λιγότερους από 9 εργαζομένους, αποτελούν το 97,4% των επιχειρήσεων (93,2% στην ΕΕ) και σε αυτές εργάζεται το 62% των εργαζομένων, ποσοστό υπερδιπλάσιο του μέσου ευρωπαϊκού όρου (29,7%). Τι συμβαίνει σε αυτό το πέλαγος της πολύ μικρής επιχειρηματικότητας; Ποιοι νόμοι ισχύουν; Πόσο έχει επιβαρυνθεί το περιβάλλον έπειτα από δέκα χρόνια κρίσης, που άλλαξαν τον χάρτη των μικρών επιχειρήσεων, κατέστρεψαν πολλές, γέννησαν νέες και έσπρωξαν πολλές, εντελώς αποκλεισμένες από την τραπεζική χρηματοδότηση, στην γκρίζα ή τη μαύρη πλευρά της οικονομίας με υποδηλωμένα έσοδα και υποδηλωμένες δαπάνες, δηλαδή αδήλωτη και αρρύθμιστη εργασία; Και πώς μπαίνει τάξη σε αυτό το φουρτουνιασμένο πέλαγος; Υπό ποιες προϋποθέσεις η ψηφιακή κάρτα και οι έλεγχοι μιας εκσυγχρονισμένης επιθεώρησης εργασίας μπορούν να λειτουργήσουν; Και υπάρχει πολιτική βούληση τέτοιας παρέμβασης εις βάρος μιας ισχυρής εκλογικής πελατείας εκατοντάδων χιλιάδων αυτοαπασχολουμένων και πολύ μικρών επιχειρηματιών, για τους οποίους ούτε κουβέντα δεν ακούσαμε από συμπολίτευση και (προπάντων) αντιπολίτευση;

Αφετέρου, είναι οι αλλαγές στον κόσμο της εργασίας που η τεχνολογική εξέλιξη φέρνει με ραγδαίο πια ρυθμό – επιταχυμένο από το ψηφιακό άλμα που προκάλεσε η εμπειρία της πανδημίας, με την επέκταση της τηλεργασίας, της τηλεκπαίδευσης και της μεταφοράς στην ψηφιακή σφαίρα όλο και περισσότερων δραστηριοτήτων, εμπορικών και παραγωγικών. Δύο μελέτες που πρόσφατα δημοσιεύτηκαν στην Ελλάδα, μία του Δικτύου για τη Μεταρρύθμιση και μία του ΣΕΒ, αποτυπώνουν τον ρυθμό της αλλαγής. Οι 4 στις 10 θέσεις εργασίας θα μετασχηματιστούν σημαντικά εξαιτίας των τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης μέσα στα επόμενα τέσσερα χρόνια. Το 85% των θέσεων απασχόλησης του 2030, στην Ευρώπη, δεν υπάρχει καν σήμερα. Για τα περισσότερα επαγγέλματα του 2030 δεν ξέρουμε σήμερα ούτε καν το όνομά τους. Τι σημαίνουν αυτά για την αγορά εργασίας στο εγγύς μέλλον, για την κατάρτιση των μελλοντικών εργαζομένων, για τη διάρθρωση της εκπαίδευσης, για τους κανόνες που θα επιτρέψουν να προρρυθμιστεί το μέλλον, με τρόπο που να το κάνει συμβατό και επωφελές για το κοινωνικό και δημοκρατικό μοντέλο μας, για τη ζωή των ανθρώπων;

Το γεγονός ότι καμία από τις δύο μελέτες δεν μνημονεύτηκε καν στη συζήτηση στη Βουλή είναι ο απόλυτος καθρέφτης της ποιότητάς της. Το γεγονός ότι ο σχετικός προβληματισμός απουσίαζε από τον κριτικό λόγο της αντιπολίτευσης δείχνει τα όριά του. Ο κόσμος της πολιτικής, στην τεράστια πλειονότητά του, εξακολουθεί να έχει εξαιρετικά κοντή όραση – δεν βλέπει πέραν του χρονικού ορίζοντα των επόμενων εκλογών. Μα οι αλλαγές που επιταχύνονται μπορεί να κονιορτοποιήσουν τον πολιτικό χρόνο. Εκτός εάν στον κόσμο της πολιτικής πιστεύουν ακόμη ότι η επιτάχυνση δεν μας αφορά εντός συνόρων. Οτι η καθ’ ημάς επιχειρηματικότητα θα συνεχίσει να πηγαίνει με τον αραμπά. Σήμερα, οι τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης έχουν διείσδυση στην ελληνική ιδιωτική οικονομία σε ποσοστό 3%, έναντι 45% κατά μέσο όρο στον κόσμο. Αν μείνουμε εκεί, θα μπορούμε να συζητούμε για τα εργασιακά με όρους δεκαετίας ’80. Μα θα έχουμε πεθάνει ως χώρα.