Η έκθεσή μου για τις εισαγωγικές

«Πριν από την κατάρρευση της ιδέας της προόδου, το αύριο ήταν πάντα φωτεινό, ανακουφιστικά καλύτερο από το παρόν, μια εποχή πρωτόγνωρων επιτευγμάτων και θαυμάτων». Τρόμαξα όταν, χθες το μεσημέρι, διάβασα την πρώτη φράση του θέματος της έκθεσης για τις εισαγωγικές στα πανεπιστήμια – την οποία γράφω κι εγώ, όπως πάντα, και φέτος. Ωστε έτσι λοιπόν! Ωστε κατέρρευσε η ιδέα της προόδου! Πότε συνέβη αυτό το αδόκητο συμβάν και δεν το πήραμε χαμπάρι – με αποτέλεσμα να είμαστε χαλαροί αντί να θρηνούμε; Πότε χάθηκε η προοπτική για ένα φωτεινό αύριο και ποια εφημερίδα κατέγραψε το θλιβερό αυτό συμβάν; Μήπως το έγραψε η «Αυγή» και μας διέφυγε, επειδή έχει χαμηλή κυκλοφορία;

Ψύχραιμαααα… Ας διαβάσω και λίγο παρακάτω, μπας και καταλάβω τι θέλει να πει ο ποιητής. Τι λέει η επόμενη παράγραφος; Κάτι για τις «μεγάλες αφηγήσεις» λέει, χρησιμοποιεί μια ορολογία του εισηγητή του μεταμοντερνισμού Ζαν-Φρανσουά Λιοτάρ, αλλά έτσι όπως τα γράφει είναι πολύ μπερδεμένα. Διότι μαζί με τις «μεγάλες αφηγήσεις» κάνει λόγο και για τους ολοκληρωτισμούς του 20ού αιώνα. Το «μαύρο τείχος στο αύριο», λοιπόν, καταλαβαίνω ότι το ύψωσαν οι ολοκληρωτισμοί του 20ού αιώνα, «το τέλος των μεγάλων αφηγήσεων» και η ανάδυση σοβαρών παγκόσμιων απειλών. Μεγάλο μπέρδεμα. Επειδή «το τέλος των μεγάλων αφηγήσεων» και ο μεταμοντερνισμός μπήκαν στην κοινωνιολογική συζήτηση στα τέλη της δεκαετίας του 1970. Κι επειδή οι ολοκληρωτισμοί ήταν πολύ παλιότεροι: ο ένας, ο κομμουνιστικός, απέκτησε κρατική ισχύ στη Σοβιετική Ενωση το 1917, ο άλλος, ο ναζιστικός, στη Γερμανία το 1933. Ο παγκόσμιος πόλεμος που προκάλεσε ο ναζιστικός ολοκληρωτισμός ήταν η περισσότερο σοβαρή ως σήμερα παγκόσμια απειλή. Η άλλη σοβαρή παγκόσμια απειλή ήταν η ατομική βόμβα, ευτυχώς δεν χρησιμοποιήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960 από τον άλλο ολοκληρωτισμό.

Βέβαια, μετά το τέλος του Πολέμου, τα χρόνια της ανοικοδόμησης, η ελπίδα επανήλθε, η πρόοδος αναστήθηκε και ο κόσμος μαζί με την αισιοδοξία με την οποία έβλεπε το αύριο, μαζί με την τεχνολογία που βελτίωσε την καθημερινότητά του, μαζί με την ιατρική που παρέτεινε τον χρόνο της ζωής του, αφιέρωσε πολύ χρόνο για να διεκδικήσει ελευθερίες και χειραφέτηση. Αλλαξαν πολλά. Παντού; Οχι βέβαια. Την ίδια στιγμή που στη Δύση η πρόοδος οδηγούσε τα βήματα των ανθρώπων, στην Ανατολή δέσποζε ακόμα ο κομμουνιστικός ολοκληρωτισμός, αυτός κατέρρευσε το 1989. Και στην επικράτειά του, η πρόοδος ήταν σε αναστολή. Η αλήθεια είναι ότι στη Δύση οι ιδέες της προόδου οδηγούσαν τα βήματα των κοινωνιών, ωστόσο η προοπτική της προόδου δεν περιόρισε την ατομικότητα που αποθεώθηκε παντού: στην τέχνη, στην επιστήμη, στην επιχειρηματικότητα – γιατί όμως είναι κακό πράγμα η ατομικότητα, όπως λέει το θέμα της έκθεσης;

Υπάρχουν πολλά ακόμα να γράψω. Αλλά αυτό που όντως θέλω είναι να αποδοκιμάσω αυτό το μπερδεμένο παραλήρημα, που τα λέει όλα λάθος. Αλλά δεν θα το κάνω. Θα γράψω ό,τι λένε οι φροντιστές, ότι όλα χθες ήταν καλύτερα, ότι χθες ήμασταν ευτυχισμένοι, ότι χθες ελπίζαμε. «Να γυρίσουμε πίιιιιισω» λοιπόν που έλεγε κι ο μακαριστός Χριστόδουλος, διότι σήμερα μας πλημμυρίζει ο ζόφος και ο νεοφιλελευθερισμός πνίγει τις μεγάλες αφηγήσεις. Αν δεν τα γράψω έτσι με βλέπω να περνάω στα πρώην ΤΕΙ Χορτοκοπτικής του Ανω Κουτουρού.

Μπα. Δεν γράφω τίποτα. Θα δώσω λευκή κόλλα. Καλύτερο βαθμό θα πάρω.

Επαγγελία μιας αδύνατης μεταρρύθμισης

Στα σοβαρά. Διαβάζοντας την έκθεση και τα θέματα στα Νεοελληνικά κατάλαβα γιατί το εκπαιδευτικό σύστημα δεν σηκώνει καμία μεταρρύθμιση – και άδικα παλεύει η παθιασμένη υπουργός Παιδείας Νίκη Κεραμέως. Δεν σηκώνει καμία μεταρρύθμιση επειδή είναι απολύτως μειοψηφική η ομάδα εκείνων που θέλουν και μπορούν να την υποστηρίξουν.
Οταν η αντίληψη για τα πράγματα κυμαίνεται μεταξύ της σύγχυσης και των εθνολαϊκιστικών κλισέ, κι όταν η κοινοτοπία ορίζει το πεδίο των ανθρωπιστικών επιστημών, δεν μένουν περιθώρια για εκπαιδευτική χειραφέτηση. Η γραμμή πρέπει να είναι κοινή, και την υπηρετούν στην πλειονότητά τους όλα τα συστήματα: το εκπαιδευτικό, το μιντιακό, το πολιτικό. Μας έχουν κυκλώσει και δεν γλιτώνουμε. Ο,τι και να αλλάξει σε επίπεδο θεσμών, έρχεται η καθημερινή πρακτική να το διορθώσει. Αξιολόγηση; Αν τα κριτήρια τα θέτει η μεταπολιτευτική κοινοτοπία, δεν μένει κανένα περιθώριο: αυτή θα επιβραβευτεί.
Η ελληνική κοινωνία κινείται νωχελικά σε μια αυτάρεσκη καθημερινότητα, που απέχει γνωστικά από τον τρόπο σκέψης του υπόλοιπου κόσμου. Εκτός του χώρου της εκπαίδευσης, αυτή η ιδιοτυπία έχει πολεμηθεί αρκετά. Αλλά εντός, και ιδίως εντός του χώρου της μέσης παιδείας, κυριαρχεί. Υπάρχει δυνατότητα για τομές σε ένα πεδίο που αδυνατεί να τις κατανοήσει και να τις υποστηρίξει;