Το μετά COVID-19 σύνδρομο

Εχει περάσει περίπου ενάμισης  χρόνος μετά το ξέσπασμα της πανδημίας COVID-19 και εξακολουθούν να έρχονται στην επιφάνεια διαρκώς νέα στοιχεία. Σήμερα εκτός από την αρχική οξεία φάση της νόσου αναγνωρίζεται και η χρόνια ή αλλιώς το μετά COVID-19 σύνδρομο (post-COVID-19 syndrome) ή παρατεταμένο COVID (Long COVID), όρος που επινοήθηκε για να περιγράψει τις κλινικές εκδηλώσεις που συνεχίζονται ή εμφανίζονται εβδομάδες  ή μήνες μετά την οξεία φάση της νόσου. Σύμφωνα με μελέτη του Πανεπιστημίου Stanford μια μεγάλη ποικιλία συμπτωμάτων εμφανίζεται στο 70% των ασθενών για μήνες ακόμα μετά την ανάρρωσή τους από νόσηση COVID-19, ιδιαίτερα στους ασθενείς που νοσηλεύθηκαν σε νοσοκομείο. Από ένα σύνολο περισσότερων των 84 συμπτωμάτων και κλινικών σημείων που έχουν περιγραφεί  στο μετά COVID-19 σύνδρομο, στα πιο συχνά αναφερόμενα περιλαμβάνονται:

• Αίσθημα αδυναμίας και κόπωσης.
• Δύσπνοια.
• Διαταραχές ύπνου.
• Επίμονος βήχας.
• Πόνοι στο στήθος.
• Πόνοι στις αρθρώσεις και στους μυς.
• Επίμονη πυρετική κίνηση.
• Ρινίτιδα, διαταραχές  όσφρησης και γεύσης.
• Πονοκέφαλοι.
• Διαταραχές ψυχικής υγείας (άγχος, κατάθλιψη) και συναισθήματος.
• Ζαλάδες και ίλιγγος κυρίως στην όρθια θέση.
• Νοητικές διαταραχές, όπως απώλεια μνήμης και δυσκολία συγκέντρωσης.
• Κοιλιακοί πόνοι που συχνά συνοδεύονται από εμέτους και διάρροιες.
• Δερματικά εξανθήματα, απώλεια μαλλιών.

Οι κλινικές εκδηλώσεις του συνδρόμου αποδίδονται σε βλάβες που προκαλεί η λοίμωξη του SARS-CoV-2 στα διάφορα όργανα του οργανισμού μας (καρδιά, πνεύμονες, εγκέφαλος, νεφρά, πεπτικό, ενδοκρινικό, ανοσοποιητικό σύστημα, δέρμα και αγγεία). Το πόσο   διαρκούν αυτές οι βλάβες και τι τελικά εγκαταλείπουν στον οργανισμό μας ακόμη δεν είναι γνωστό και αποτελεί αντικείμενο μελέτης, δεδομένου ότι ο κύκλος της πανδημίας COVID-19 δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα. Αρκετοί επιστήμονες τονίζουν ότι ακόμη δεν γνωρίζουμε όλο το εύρος των επιπτώσεων  του μετά COVID-19 συνδρόμου. Ο μηχανισμός με τον οποίο προκαλούνται οι βλάβες στον οργανισμό μας δεν είναι γνωστός, αλλά το γεγονός ότι αυτές οι βλάβες αναπτύσσονται ακόμα και όταν ο ιός έχει εξαφανιστεί από αυτόν συνηγορεί υπέρ της πυροδότησης κάποιου αυτοάνοσου μηχανισμού που συντηρεί μια χρόνια φλεγμονώδη αντίδραση. Αν και οι περισσότερες περιπτώσεις του συνδρόμου αναφέρονται σε γυναίκες μέσης ηλικίας, εν τούτοις φαίνεται ότι μπορεί να προσβάλει και  τα δύο φύλα, καθώς και κάθε ηλικία, μη  εξαιρουμένης της παιδικής.

Προδιαθεσικοί παράγοντες του μετά COVID-19 συνδρόμου:

• Το γυναικείο φύλο.
• Η βαριά νόσηση από COVID-19.
• H νοσηλεία σε νοσοκομείο.
• Η νοσηλεία σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας με ή χωρίς διασωλήνωση.
• Ο θάνατος προσφιλούς ή πολύ γνωστού μας ατόμου από COVID-19.
• Σοβαρά υποκείμενα νοσήματα, υπερήλικοι.

Η αντιμετώπιση του μετά COVID-19 συνδρόμου δεν είναι εύκολη, γιατί συνήθως οι ασθενείς παρουσιάζουν πολλαπλές διαταραχές λόγω δυσλειτουργίας πολλών  οργάνων και συστημάτων του οργανισμού μας που απαιτούν τη συνεργασία πολλών ιατρικών ειδικοτήτων. Η ανάγκη αυτή κατέστησε απαραίτητη τη δημιουργία ειδικών κλινικών σε πολλά μεγάλα νοσοκομεία της Ευρώπης και των ΗΠΑ, με  αποκλειστικό αντικείμενο την αντιμετώπιση ασθενών με μετά COVID-19 σύνδρομο όπου συνεργάζονται πολλές ιατρικές ειδικότητες. Στόχος της θεραπείας είναι να εντοπιστούν τα υποκείμενα προβλήματα και τα όργανα ή συστήματα του οργανισμού μας που έχουν προσβληθεί για να βελτιώσουμε τη λειτουργική τους ικανότητά. Παρ’ όλες όμως τις θεραπευτικές παρεμβάσεις, ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών δεν  βελτιώνεται.

Η πρόγνωση του συνδρόμου παραμένει προς το παρόν απροσδιόριστη, δεδομένου ότι τα περισσότερα περιστατικά βρίσκονται ακόμη υπό παρακολούθηση.

Συμπερασματικά, το μετά COVID-19 σύνδρομο αποτελεί μια νέα    παθολογική οντότητα που προσβάλλει ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών, που φθάνει περίπου στο 28%, οι οποίοι  νόσησαν από τον κορωνοϊό SARS-CoV-2 και απαιτεί έγκαιρη διάγνωση και συντονισμένη  θεραπευτική αντιμετώπιση σε εξειδικευμένα  κέντρα.

Ο Δημήτριος Ασημακόπουλος είναι ομότιμος καθηγητής Ωτορινολαρυγγολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων