Ποιος θυμάται τον Μλάντιτς;

Στις 8 Ιουνίου, απορρίφθηκε από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο του ΟΗΕ για τα Εγκλήματα στην πρώην Γιουγκοσλαβία η έφεση που είχε καταθέσει ο άλλοτε στρατηγός των Σερβοβόσνιων Ράτκο Μλάντιτς, που θα μείνει στην ιστορία ως «χασάπης της Βοσνίας», έναντι της πρωτοβάθμιας καταδίκης του σε ισόβια κάθειρξη, το 2017. Η ποινή του παραμένει: ισόβια.

Πίσω από την είδηση αυτή κρύβεται η δική μας συλλογική ενοχή. Πολιτικός κόσμος, ΜΜΕ και πολίτες στην Ελλάδα είχαμε κάνει τα στραβά μάτια σε ό,τι συνέβαινε στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Ανεχτήκαμε μάλιστα τη δράση ελληνικών παραστρατιωτικών τμημάτων στο πλευρό των Σέρβων και Σερβοβόσνιων ενώ, μετά την παρέμβαση του ΝΑΤΟ, που βομβάρδισε το Βελιγράδι πιέζοντας το καθεστώς Μιλόσεβιτς, φτιάξαμε μια ψευδοανθρωπιστική γκρίνια για εκατόμβες θανάτων από απεμπλουτισμένο ουράνιο, με το οποίο φημολογούνταν ότι είχαν κατασκευαστεί οι «έξυπνες βόμβες» κατά συγκεκριμένων κυβερνητικών στόχων.

Ο Μλάντιτς, στέλεχος του στρατού, έπαιξε σημαντικό ρόλο στους πολέμους που έφερε η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας, το 1991. Μεταξύ άλλων, σχεδίασε και υλοποίησε την πολιορκία του Σαράγεβο, που κράτησε τέσσερα χρόνια. 11.541 Βόσνιοι σκοτώθηκαν ή χάθηκαν κατά τη διάρκεια της πολιορκίας (ανάμεσά τους 1.500 παιδιά).

Η συνέχεια ήταν εξίσου άθλια. Τον Ιούλιο του 1995, μονάδες του στρατού των Σερβοβόσνιων υπό τον Μλάντιτς κατέλαβαν, μεταξύ άλλων, την ελεγχόμενη από τον ΟΗΕ περιοχή της Σρεμπρένιτσα. Σύμφωνα με το Διεθνές Δικαστήριο, αυτός έδωσε εντολή της δολοφονίας 8.300 Βόσνιων Μουσουλμάνων που βρέθηκαν στην πόλη.

Η αποτρόπαιη αυτή πράξη στην Ελλάδα μαθεύτηκε πολύ αργά, από περιθωριακές και εναλλακτικές πηγές πληροφόρησης. Εμείς δοξάζαμε τους δολοφόνους: Μιλόσεβιτς, Κάρατζιτς, Μλάντιτς. Και παρουσιάζαμε τα εγκλήματά τους, όπως έλεγε ο Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης, «με έναν παραληρηματικό τρόπο, όπου τα θύματα ήταν ένοχα ενώ οι θύτες δικαιώνονταν». Υιοθετήσαμε κι εμείς, δήθεν ως «ομόδοξοι» (λες και μπορεί κανείς να θεωρείται ομόδοξος δολοφόνων), τον λόγο του λαϊκιστικού εθνικισμού της Σερβίας: δήθεν στηρίζαμε ένα λαό που αντιστεκόταν στην παγκοσμιοποίηση, που πάλευε για την αξιοπρέπειά του, τη θρησκεία και την ιστορία του.

Και σήμερα; Σήμερα είτε παριστάνουμε τους μακρινούς παρατηρητές γεγονότων που δεν μας αφορούν είτε προτιμούμε να μην ασχολούμαστε με το δυσάρεστο παρελθόν, το παραδίδουμε στη λήθη. Στη λήθη παραδίδουμε και τα δικά μας ελλείμματα (ποιος ξέρει, π.χ., πού βρίσκεται η δικαστική έρευνα για τη συμμετοχή των παραστρατιωτικών, εν οις και χρυσαυγίτες, στη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα;). Λάθος μας. Αν δεν θυμόμαστε, κι αν δεν βλέπουμε κριτικά το παρελθόν μας, είμαστε έτοιμοι να ξανακάνουμε τα ίδια λάθη.