Ο Γκοντό με τη σύνταξη

Φίλοι στη Σουηδία μού λένε πως σε αυτή τη χώρα όταν βγαίνεις στη σύνταξη, την ίδια μέρα πηγαίνεις στον αρμόδιο δημόσιο οργανισμό, το δηλώνεις, ελέγχουν τα δεδομένα στο κομπιούτερ, και την άλλη μέρα το πρωί συνταξιοδοτείσαι – δηλαδή την πρώτη του μηνός μπαίνει στον λογαριασμό σου το εφάπαξ και η πρώτη μηνιαία δόση. Επιτόπου. Και αυτό συμβαίνει εκεί εδώ και κάποιες δεκαετίες. Στην Ελλάδα παίρνει κανείς τη σύνταξη χρόνια μετά, συχνά αφού πρώτα έχει γίνει χούφταλο, έχει πάθει Aλτσχάιμερ, κι ενίοτε ακόμα πιο αργά, ενδεχομένως όταν θα γίνει η ανακομιδή των οστών του. (Αν δεν έχει μεσολαβήσει αποτέφρωση.)

Διότι, εδώ σ’ εμάς άλλο σημαίνει «βγαίνω στη σύνταξη» κι άλλο συνταξιοδοτούμαι. Μην τα μπερδεύουμε. Υπάρχουν ουκ ολίγες περιπτώσεις συνταξιούχων που ποτέ δεν συνταξιοδοτήθηκαν – έφυγαν με το παράπονο. Ούτε εφάπαξ πρόλαβαν να δούνε, ούτε καν την κατάθεση του πρώτου ποσού που κατέφθασε όταν αυτοί είχαν ήδη μεταστεί εις Κύριον ανυπόδητοι και μονοχίτωνες. Η αγάπη άργησε μια μέρα και η σύνταξη μερικά χρόνια. Βγήκε καθυστερημένα ως δώρον άδωρον και για ανύπαρκτο παραλήπτη.

Είναι απολύτως αδιάντροπο και κτηνώδες, κι όμως, επί δεκαετίες αυτό συνέβαινε. Μετά τον πόλεμο, δηλαδή, σίγουρα και πριν, μέχρι και τώρα, πρόσφατα, όλες οι κυβερνήσεις που δόξαζαν τους συνταξιούχους μέχρι να τους κλέψουν την ψήφο απ’ την τσέπη, μόλις ανέβαιναν στην εξουσία τους ξεχνούσαν διά παντός – πέραν του ότι συχνά τους βραχυτομούσαν και τη σύνταξη, τους έβγαζαν στους δρόμους διαμαρτυρόμενους, όπου τους ξυλοφόρτωναν κιόλας για να μην παίρνουν και πολύ αέρα. Να βλέπεις να δέρνουν ανήμπορους γέροντες μέσα στον δρόμο, που ξεζουμίστηκαν μια ζωή και δεν μπορούν να λάβουν ούτε καν τα ελάχιστα από εκείνα που δικαιούνται στον χρόνο που τους απέμεινε – είναι η έσχατη, πιο οικτρή προσβολή που μπορεί να δεχτεί ένας ηλικιωμένος πολίτης. Κι όμως οι φιλολαϊκοί ανοικτίρμονες τους αντιμετώπιζαν με απόλυτο κυνισμό, ως μπελά, ως άχθος αρούρης, ως αναλώσιμους παρίες. Ηταν κάτι σαν έμμεση ευχή γεροκτονίας.

Μου λένε ότι στη Σουηδία, όχι μόνο βγαίνουνε οι συντάξεις αυθημερόν, αλλά όλοι οι συνταξιούχοι δικαιούνται κάθε μήνα ένα λογικό επιπλέον ποσό ώστε να πληρώνουνε ταξί για τις μετακινήσεις τους. Και αυτό συμβάλλει στην αξιοπρέπεια του κάθε συνταξιούχου που ενδεχομένως να έχει δυσκολίες στο να περπατήσει, να πάρει το λεωφορείο ή το μετρό, ή δεν έχει κοντινούς του να τον βοηθήσουν – έρχεται το ταξί στο σπίτι, τον παραλαμβάνει και τον επιστρέφει σε αυτό. Εν Ελλάδι ούτε δωρεάν εισιτήρια λεωφορείων δεν διατίθενται – σου λένε, άσε τους παππούδες να πηγαίνουνε με τα πόδια και τα μπαστούνια, το περπάτημα κάνει καλό, ρίχνει και την πίεση.

Κάποιο πρωί στο Βερολίνο, οχτώ η ώρα, είδα κάποιους ποδηλάτες να μαζεύονται σε ένα σημείο απέναντι από εκεί που καθόμουνα. Ποδηλάτες με ωραιότατα ποδήλατα αγωνιστικά, με χρωματιστές φανέλες, πεπονοειδή κράνη, διακριτικά, αθλητικές κάλτσες και λοιπά. Δεν άργησα να καταλάβω πως όλοι τους ήταν συνταξιούχοι, πάνω από εβδομήντα ως ογδόντα χρονών και είχαν κάνει ομάδα και αθλούνταν όλοι μαζί στο αγαπημένο τους Βερολίνο. Κάνανε άνετοι ποδηλασία στους φαρδείς ποδηλατόδρομους, χαρούμενοι ως νεανίες στην πόλη με τα τεράστια πάρκα όπου μπορεί ένας συνταξιούχος να αθλείται και να νιώθει σεβασμό, ότι είναι μέσα στο παιχνίδι της ζωής, και γι’ αυτό έχει μεριμνήσει με θέρμη το κράτος του. Να, η διαφορά, φίλε. Θα πεις, εκεί οι συνταξιούχοι δεν παίζουν και κολτσίνα, δεν έχουν καφενεία και τάβλι, αλλά σε κάθε περίπτωση, αυτό το αίσθημα, ότι ακόμα κι όταν έχεις βγει απ’ το παιχνίδι, συνεχίζουνε να σε νοιάζονται είναι σημαντικό. Πως δεν είσαι αποσυνάγωγος – μια πέτρα την οποία απέρριψαν οι οικοδομούντες που συχνά, αντί να οικοδομούν, κάθονται και μιλούν για ιδεολογίες, ξύνονται, ή νοσταλγούν τον Εμφύλιο.

Και βέβαια στα προηγμένα ευρωπαϊκά κράτη δεν είναι μόνο η σύνταξη που βγαίνει αυθημερόν αλλά και το εξελιγμένο σύστημα κοινωνικής προστασίας, δηλαδή η περίθαλψη, η μετακίνηση, οι χώροι αναψυχής – τα πάντα. Ισως σε αυτά τα ζητήματα, όπως και στις δημόσιες συγκοινωνίες και σε θέματα σεβασμού του πολίτη να έγκειται η ειδοποιός διαφορά. Το ότι σχεδόν όπου και να πας, ή ότι και να είσαι, νιώθεις πως δεν σε ταπεινώνουν ή δεν σε εξαπατούν. Αισθάνεσαι πως η εργασία και η προσφορά σου στο κράτος έχουν ανταπόδοση – κι όχι όπως γίνεται εδώ, που μόλις βγεις από την παραγωγή σε αντιμετωπίζουν σαν ψωριάρη, σαν κάποιον που οφείλει να πάει να κρυφτεί ή να ζητιανεύει για να του δώσουν, μετά από χρόνια, όσα δικαιωματικά έπρεπε να λαμβάνει. Να περιμένει τον Γκοντό φυτοζοώντας, μαραζώνοντας μπροστά στην παλιά τηλεόραση.

Ούτε οι κολακείες για τα «περήφανα γηρατειά», ούτε οι αριστερές μεγαλοστομίες έλυσαν το θέμα (ο ΣΥΡΙΖΑ, επιπλέον, μείωσε τις ήδη μικρές συντάξεις) και βλέπεις τώρα, προς τιμήν της, τη σημερινή κυβέρνηση να έχει καταλάβει και να πασκίζει με κάθε τρόπο να λύσει το ζήτημα της ταχείας, ακόμα και της άμεσης καταβολής των συντάξεων στους νέους συνταξιούχους. Και δεν το λέω επειδή είναι ο Μητσοτάκης στα πράγματα – θα έγραφα απροκατάληπτα το ίδιο για οποιαδήποτε κυβέρνηση το έλυνε ακόμα και για λόγους ψηφοθηρίας. Γιατί είναι ζήτημα ζωής, θανάτου και πιο πολύ αξιοπρέπειας για τον καθένα από μας που βγήκε ή κάποτε θα βγει στη σύνταξη. Είναι διαχρονικό, μείζον ζήτημα, που αν δεν λυθεί, μας είναι απαγορευμένο να μιλούμε για οποιονδήποτε γενικόλογο δήθεν ανθρωπισμό και αγάπη για ξένους και ντόπιους, ενώ δίπλα μας οι γέροντες ξεροσταλιάζουνε επί χρόνια, περιμένοντας να τους πληρώσουν τα παιδιά τους το νοίκι – αν έχουν παιδιά. Γέροντες στα όρια της επαιτείας.

Είναι θέμα μεγάλο κι οδυνηρό. Δεν καταπίνεται.