Επιστροφή στη Δύση {CR}ή εκτροχιασμός;

Η ενσωμάτωση της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση υπήρξε για μια μακρά περίοδο μετά το Ελσίνκι όχι μόνο κυρίαρχος ευρωπαϊκός στόχος αλλά και η μεγάλη ελπίδα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Η επιτυχία του φιλόδοξου και δύσκολου εγχειρήματος θα έστελνε ένα παγκόσμιο μήνυμα ότι οι ευρωπαϊκές, και κατά συνέπεια δυτικές, αξίες μπορούν να συνδυαστούν και να ενσωματωθούν σε μια μουσουλμανική χώρα. Η αμερικανική διπλωματία δεν έχανε ευκαιρία να διαλαλεί δημοσίως την υποστήριξή της στην ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας. Η ελλιπής γνώση των ευρωπαϊκών θεσμών και διαδικασιών οδηγούσε συχνά την Ουάσιγκτον στην υιοθέτηση εξωπραγματικών θέσεων ως προς το χρονοδιάγραμμα της ένταξης της Τουρκίας και προκαλούσε εύλογη δυσαρέσκεια στις Βρυξέλλες. Σήμερα και οι δύο πλευρές του Ατλαντικού συμφωνούν ότι η προοπτική ένταξης της Τουρκίας στην ΕΕ έχει, προς το παρόν τουλάχιστον, παρέλθει. Το γεγονός αυτό δεν σημαίνει βεβαίως τον οριστικό εξοβελισμό της Τουρκίας από το δυτικό στρατόπεδο.

Η προσπάθεια «εκδυτικισμού» της Τουρκίας δεν ξεκινά και δεν τελειώνει με τις σχέσεις της  με την Ευρωπαϊκή Ενωση. Ξεκινάει ήδη από τον 18ο αιώνα και φθάνει στο απόγειό της με την επανάσταση του Κεμάλ και την ίδρυση της σημερινής Τουρκίας. Οσα συμβαίνουν στη γειτονική χώρα τα τελευταία 7 χρόνια μοιάζουν με μια ρεβάνς για τους δυο αιώνες εκδυτικισμού, όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Τζενγκίζ Ακτάρ. Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει πού θα βρίσκεται η Τουρκία όχι σε δέκα αλλά ούτε καν σε δύο χρόνια από σήμερα όταν θα γιορτάζει τα 100 χρόνια της Τουρκικής Δημοκρατίας. Τα αδιέξοδα που φαίνεται να συσσωρεύονται δεν δίνουν πολλές ελπίδες.

Οι ΗΠΑ και η Ευρώπη πρέπει να χρησιμοποιήσουν όλα τα διαθέσιμα εργαλεία ώστε να αποτρέψουν την οριστική απομάκρυνση της Τουρκίας από τη Δύση. Μια τέτοια προοπτική θα ήταν εξαιρετικά επιζήμια πρώτα απ’ όλα για την Ελλάδα. Η ελληνική διπλωματία έχει αντίληψη του κινδύνου και γι’ αυτό, σε αντίθεση με ορισμένους δημοσιολογούντες, δεν αντιδρά σπασμωδικά αλλά με αίσθηση της στρατηγικής προοπτικής στις όποιες προκλήσεις. Η ιστορική πορεία της τουρκικής κοινωνίας και του τουρκικού κράτους δεν μπορεί βεβαίως να καθορισθεί από τις δικές μας επιθυμίες και επιδιώξεις. Μπορούμε, όμως, στο μέτρο που μας αναλογεί, να συμβάλουμε στην εξεύρεση μιας σταθερής σχέσης Δύσης – Τουρκίας σεβόμενοι βεβαίως τις θεμελιώδεις αρχές και προστατεύοντας τα ζωτικά μας συμφέροντα. Αν τελικά οι προσπάθειες αυτές αποτύχουν θα πρέπει να αποφύγουμε, με κάθε τρόπο, να θεωρηθούμε συνυπεύθυνοι για τον εκτροχιασμό της.

Οσοι περιμένουν ότι ο πρόεδρος Μπάιντεν θα απευθύνει τελεσιγραφικές προειδοποιήσεις προς τον τούρκο ομόλογό του μάλλον θα απογοητευθούν. Το πιθανότερο είναι ότι ο αμερικανός πρόεδρος θα διατυπώσει τη δυσφορία του για την τουρκική συμπεριφορά τόσο σε θέματα εξωτερικής πολιτικής όσο και σε ζητήματα εσωτερικής δημοκρατίας αφήνοντας όμως ορθάνοικτη την πόρτα για μια επιστροφή της Τουρκίας στους κόλπους της Δύσης.

Ο Δημήτρης Κούρκουλας είναι πρώην υφυπουργός Εξωτερικών και πρώην πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ενωσης