Sonderweg

Οι Γερμανοί έχουν συνήθως δύσκολες και μακρές λέξεις για να προσδιορίσουν τάσεις και φαινόμενα, αλλά τούτη εδώ είναι σχετικά απλή. «Sonderweg» σημαίνει ιδιαίτερη, ξεχωριστή πορεία και αναφέρεται στην άποψη που κυριαρχούσε στη χώρα στα τέλη του 19ου αιώνα και επανήλθε στην περίοδο της Βαϊμάρης. Περιγράφει όμως και τη στρατηγική που έχει υιοθετήσει η Τουρκία στις δύο περίπου δεκαετίες που διαρκεί η διακυβέρνηση Ερντογάν.

Η Τουρκία επιθυμεί περισσότερο από οτιδήποτε άλλο να είναι μια αυτόνομη δύναμη, γράφει η Ασλί Αϊντιντασμπάς σε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο της στο Foreign Affairs. Η νέα εξωτερική της πολιτική δεν χαρακτηρίζεται τόσο από μια στροφή προς τη Ρωσία ή την Κίνα όσο από την επιθυμία να έχει ένα πόδι σε κάθε στρατόπεδο και να εκμεταλλεύεται τον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων. Η πολιτική αυτή τέθηκε σε εφαρμογή από τον Ερντογάν, έγινε ανεκτή από το διεθνές περιβάλλον και δεν θα αντιστραφεί ούτε από μια νέα κυβέρνηση στην Αγκυρα ούτε από μια αναζωογονημένη δυτική συμμαχία. Η ανεξάρτητη τουρκική εξωτερική, νεο-οθωμανική διακομματική πολιτική ήρθε για να μείνει.

Σε ό,τι αφορά τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αυτό έχει δύο συνέπειες. Η μία είναι ότι όσο κι αν μας ενοχλούν τα εθνικιστικά παραληρήματα του Ερντογάν, δεν έχει νόημα να περιμένουμε και να επενδύουμε στον διάδοχό του: μπορεί να είναι λιγότερο αυταρχικός στο εσωτερικό, θα είναι όμως εξίσου ευέλικτα επεκτατικός στο εξωτερικό. Η δεύτερη είναι ότι η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται στις άμεσες προτεραιότητες της Τουρκίας. Δεν ξυπνάει δηλαδή κάθε πρωί η τουρκική ηγεσία με τη σκέψη πώς θα μας προκαλέσει, την ενδιαφέρουν περισσότερο τα μέτωπα στη Συρία, στη Λιβύη, στο Ιράκ.

Οπως έδειξε και η επίσκεψη Τσαβούσογλου, οι διαφορές ανάμεσα στις δύο χώρες δεν είναι δα και τόσο μεγάλες. Το πώς ονομάζει ο καθένας τη μειονότητα της Θράκης έχει λυθεί από τις διεθνείς συνθήκες, όπως και το αν μπορεί να υπάρχει διαφορά ανάμεσα στα χωρικά ύδατα και τον εναέριο χώρο. Το casus belli αφορά τη μονομερή επέκταση στα 12 μίλια σε όλο το Αιγαίο, που οποιαδήποτε υπεύθυνη κυβέρνηση ξέρει ότι δεν μπορεί να γίνει αποδεκτή. Το Κυπριακό μοιάζει να έχει υποχωρήσει από το προσκήνιο. Με λίγη καλή θέληση, κάτι φυσικά διόλου δεδομένο, ο διάλογος μπορεί να προχωρήσει, ορισμένες διαφορές να λυθούν και οι υπόλοιπες να παραπεμφθούν στη Χάγη.

Το ότι αυτό δεν θα γίνει στο προσεχές διάστημα έχει περισσότερη σχέση με εσωτερικούς παράγοντες (το ισχυρό εθνικιστικό στρατόπεδο στη Νέα Δημοκρατία ή η οικονομική κρίση στην Τουρκία) παρά με ένα ουσιαστικό χάσμα ανάμεσα στις δύο πλευρές. Η διπλωματία της Covid, το ότι δηλαδή είμαστε έτοιμοι να ανοίξουμε την αγκαλιά μας σε τουρίστες που έχουν κάνει μη εγκεκριμένα εμβόλια, δείχνει άλλωστε ότι με τους αναγκαίους συμβιβασμούς όλα μπορεί να λυθούν.