Σερσέ λα μαμ

Μετά από τόσον εγκλεισμό, βγαίνω έξω ζαλισμένος – δεν μπορώ καλά καλά να δω σε κάποια απόσταση. Στραβάδι. Λες και είχα καταταγεί στην Τρίπολη και βγήκα πρώτη άδεια μετά από μήνες. Γράσο στα μάτια τα μαθημένα να κοιτούν συνέχεια κι αυτιστικά την οθόνη του κομπιούτερ σε απόσταση σαράντα εκατοστών και τώρα δυσκολεύονται να δούνε λίγο παραπέρα. Ζαλίζομαι, θολώνω. Κι ο κόσμος γύρω μού φαίνεται ακατανόητος, έως εχθρικός – δηλαδή εγώ έγινα φοβικός, λόγω παρατεταμένης μοναξιάς. Ιδρυματικός. Σερσέ λα μαμ, που λέει κι ο Μιχάλης Σιγανίδης. Μετά το λοκ-ντάουν νόμιζα πως θα βρω έξω ένα καινούργιο νόημα, έναν νέο ενθουσιασμό, αλλά δεν. Κι ούτε καν, όπως ο μέγας κι αυτάρεσκος Σαιν Σιμόν, έχω έναν προσωπικό υπηρέτη να με ξυπνάει κάθε πρωί λέγοντάς μου:

– Ξύπνα, κύριε Κόμη, σε περιμένουν πολύ σοβαρά πράγματα να κάνεις.

Ποια σοβαρά πράγματα – μόνο τη θάλασσα θα έπρεπε να σκέφτομαι πλέον ως κάτι σημαντικό. Ή, το παρηγορητικό shopping στην Τσιμισκή. Εξάλλου, κι ο Σαιν Σιμόν ήταν πολύ σημαντικός, αλλά τι κατάλαβε; Πόσοι, πια, τον θυμούνται – ή, και το χειρότερο: πόσοι θυμούνται τον σατιρικό ποιητή-πεζογράφο και πρώτο Σαινσιμονιστή Αλέξανδρο Σούτσο και τον αδερφό του Παναγιώτη, πολιτικό και συγγραφέα; Οδηγώντας αδέξια τους σκέφτομαι, λόγω και του εορτασμού του 1821, αλλά κυρίως επειδή θυμήθηκα τον υπηρέτη και το πρωινό ξύπνημα του γάλλου προφητικού φιλοσόφου που παραπέμπει και σε εκείνο το «Δέσποτα, μέμνησο των Αθηναίων» του Δαρείου. Αν και τώρα θα έπρεπε να προτιμώ το «Ξύπνα, μικρό μου, κι άκουσε κάποιο μινόρε της αυγής». (Κι όχι της «Αυγής»).

Ο πρώτος που μίλησε για Ενωμένη Ευρώπη είναι λοιπόν ο Σαιν Σιμόν, σοσιαλιστής ουτοπιστής-σοσιαλδημοκράτης (1760-1825) μάλιστα, δε, ο έλληνας οπαδός του, Αλέξανδρος Σούτσος (1803-1863 ) προέβλεψε με ακρίβεια ότι «η Ευρώπη θα ενωθεί πολιτικά το 2030». Απίστευτη διορατικότητα και μελλοντολογικό χάρισμα. Κι όμως ο Σούτσος (προσοχή στα ομόηχα) είναι ταυτόχρονα και ο πρώτος Κουφοντινιστής: καταρχήν οπαδός του Καποδίστρια και θερμός συνεργάτης του και κατόπιν εχθρός του φριχτός. Οταν δολοφονήθηκε ο Καποδίστριας έφτασε να γράψει ένα ποίημα όπου υμνούσε τους δολοφόνους του. Γνήσια ποικιλία Ελληνος, δηλαδή. (Σερσέ λα μαμ.)

Ο Αλέξανδρος Σούτσος γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από επιφανή οικογένεια Φαναριωτών. Αυτός και ο ένας αδερφός του Παναγιώτης, μετά από σπουδές στην Πόλη και στη Χίο πήγαν για να σπουδάσουν περαιτέρω στο Παρίσι – ο άλλος αδερφός τους Δημήτριος σκοτώθηκε ηρωικά στο Δραγατσάνι με τον Ιερό Λόχο. Ο Αλέξανδρος γύρισε στην Ελλάδα και επέστρεψε πάλι στο Παρίσι το 1827 όπου γαλουχήθηκε με τις σοσιαλιστικού ουτοπισμού θεωρίες του Σαιν Σιμόν. Επανακάμπτοντας στο Ναύπλιο έγινε οπαδός του Καποδίστρια, τον οποίο θεωρούσε λυτρωτή του έθνους, αλλά σύντομα διαφώνησε μαζί του και τον σατίριζε αγρίως γιατί ο Κυβερνήτης δεν έσπευδε να καταθέσει Σύνταγμα – ο Καποδίστριας τελικά τον εξόρισε στην Υδρα. Τα ίδια έκανε ο Σούτσος και με τον Οθωνα: καταρχήν τον υποστήριξε και μετά τον πολέμησε με βιτριολικές σάτιρες. Εφτασε στο σημείο πριν πεθάνει στη Σμύρνη το 1863 να γράψει στον αδερφό του Παναγιώτη: «Υπήρξα η πέτρα της σφενδόνης ην έρριψεν ο Υψιστος επί της κεφαλής δύο τυράννων».

Ελληνικές υπερβολές – ονομάζει τύραννο τον Καποδίστρια και τον βασιλιά Οθωνα. (Μια ζωή τα ίδια: όποιος δεν συμφωνεί μαζί μας είναι τύραννος, χουντικός, κ.λπ.) Ο Σούτσος λοιπόν, εκτός των άλλων, μιλάει και αυτός πρόωρα, περί το 1830, για μια Ενωμένη Ευρώπη, η οποία προβλέπει ότι θα ενοποιηθεί πολιτικά περί το 2030, αφού λαμβάνει υπόψη του και τα στάδια που θα πρέπει να μεσολαβήσουν μέχρι να φτάσουμε εκεί, με βάση τις θεωρίες του Σαιν Σιμόν, ο οποίος αναδεικνύεται πρόδρομος του Μαρξισμού, της Γαλλικής Κοινωνιολογίας, του Θετικισμού και διάφορων θεωριών περί σοσιαλδημοκρατίας – ίσως ακόμα και του φασισμού, αν λάβουμε υπόψη ότι χρησμοδοτεί περί «συνεργασίας των κλάσεων» (τάξεων) στη βάση κάποιου είδους κορπορατισμού. Ολα, τελικά, εκβάλλουν παντού, ακόμα και ως στρέβλωση. Οπως ο ΣΥΡΙΖΑ εκβάλλει στον Βαρουφάκη και η παλιά δεξιά στον Καμένο και στη Ραχήλ Μακρή.

Ο Αλέξανδρος Σούτσος, επομένως, είναι ενδιαφέρουσα περίπτωση της Ελληνικής Επανάστασης, της πολιτικής θεωρίας, αλλά και της λογοτεχνίας, αφού είναι και ο πρώτος Ελλην που γράφει πολιτικό μυθιστόρημα, το «Ο εξόριστος του 1831», το οποίο πρωτοεκδόθηκε το 1835 και επανεκδόθηκε από τη «Νεφέλη» το 1996, με έξοχη φιλολογική επιμέλεια και πρόλογο του Νάσου Βαγενά. Παρά τις κατά καιρούς διάφορες κριτικές, το βιβλίο παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον. Γράφει ο Βαγενάς γι’ αυτό: «Στην ευρωπαϊκή πεζογραφία της εποχής είναι δύσκολο να βρούμε μυθιστορήματα με υπόθεση τόσο σύγχρονη και τόσο έντονα πολιτική και με κοινωνική προβληματική τόσο προχωρημένη».

Εχουμε, άρα, εδώ μια περίπτωση που δεν μελετήσαμε δεόντως. Τον Αλέξανδρο Σούτσο, άγνωστο, ακόμα και σε πολλούς επαγγελματίες της σοσιαλδημοκρατίας. Μια περίπτωση που η προφητικότητα και η αντιφατικότητά της θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια νέα συζήτηση, υπό άλλο βλέμμα. Οπως και τις μεταμορφώσεις του Σαινσιμονισμού που μεγάλο μέρος του εκφράζει πια η ευρωπαϊκή και η ντόπια Κεντροδεξιά – τα χρόνια και η κομποστοποίηση κατάργησαν σε μεγάλο βαθμό τις παλιές, εύκολες αντιθέσεις.

Το πιο σοβαρό ερώτημα είναι, όμως, γιατί, ως ιδρυματικός του εγκλεισμού, ενώ βγήκα για μια βόλτα να ξεσκάσω, ασχολούμαι πάλι με ζητήματα που θα ευνοούσε περισσότερο η μοναξιά του λοκ-ντάουν. Είναι άνοιξη, είμαι ελεύθερος να κάνω ως ηλίθιος επιπόλαιο shopping και να φλυαρήσω στα μπαρ. Εχω απόλυτη ανάγκη την ελαφρότητα, τη σπατάλη, τις απεριόριστες βόλτες. Οπότε, μιας και είμαι έξω και παραληρεί η φύση με τόσο ωραία κορίτσια, μάλλον πρέπει να ξεχάσω τον Σαιν Σιμόν και να πιάσω τον Διονύση Λαυράγκα:

Λαλούν τα αηδόνια και πλαντάζω, ανθούν τα ρόδα και μεθώ

Το φεγγαράκι κουβεντιάζω και μού ‘ρχεται να τρελαθώ