Δύο σύνοδοι τον Ιούνιο για την Τουρκία

Ο Ιούνιος είναι μήνας υψηλού ενδιαφέροντος διότι θα γίνουν δύο σημαντικές σύνοδοι κορυφής στις Βρυξέλλες. Η σύνοδος του ΝΑΤΟ, στην οποία ο αμερικανός και ο τούρκος πρόεδρος θα έχουν την πρώτη επαφή τους, μια συνάντηση πολυαναμενόμενη. Η δεύτερη θα είναι η σύνοδος της ΕΕ, επίσης κρίσιμη για την Τουρκία, καθώς θα αξιολογηθεί η συμπεριφορά της, για να προωθηθεί βήμα προς βήμα η θετική ατζέντα. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει προτείνει στην Επιτροπή να αναστείλει επίσημα τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, εάν δεν έχουν βελτιωθεί εντός των επόμενων εβδομάδων οι όροι που κλήθηκε η Τουρκία να έχει εκπληρώσει.

Η θέση της Τουρκίας είναι δύσκολη, ο Ερντογάν, αν και έχει παλινδρομήσει στη συμπεριφορά του, πρέπει να δώσει δείγματα προσαρμογής στα ευρωπαϊκά πρότυπα και απαιτήσεις. Το στοίχημα για την Τουρκία είναι να μη χαθεί χρόνος και να αποκαταστήσει το κλίμα εμπιστοσύνης με την Ευρωπαϊκή Ενωση, ως προς τη διαδικασία διεύρυνσής της. Μπορεί η Τουρκία να δείχνει ότι δεν ενδιαφέρεται για το αποτέλεσμα, αλλά δεν θα έχανε μια ευκαιρία εάν το ήθελε η Ευρώπη.

Ο τούρκος πρόεδρος πρέπει, προκειμένου να περάσει η θετική ατζέντα, να ξεχάσει προκλητικές και αυθάδικες συμπεριφορές. Είναι ξεκάθαρη η προειδοποίηση του Συμβουλίου ότι θα έχει αναστρέψιμο χαρακτήρα εάν δεν συνετισθεί και κατά συνέπεια οφείλει να αντιληφθεί ότι άλλος δρόμος δεν υπάρχει.

Ως προς τα ελληνοτουρκικά, έχει μια τάση να προκαλεί και να αποδίδει στην Ελλάδα ευθύνη ότι αποφεύγει τον διάλογο. Για τον λόγο αυτό θα θέλει να παρουσιάσει μια εικόνα κατά το μάλλον ή ήττον διαστρεβλωμένη, ότι δηλαδή η Ελλάδα προκαλεί. Την αντίληψη αυτή εφάρμοσε παρουσιάζοντας την ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία ΑΟΖ ως πρόκληση.

Η Τουρκία θέτει την προϋπόθεση της συνέχισης του διαλόγου. Το μέτρο του moratorium που προτείνει συνεπάγεται αποχή από ενέργειες εκατέρωθεν για τη διατήρηση ενός ειρηνικού κλίματος, προκειμένου να ενισχυθεί εποικοδομητικός διάλογος, τον οποίον θα υπονόμευε μια μονομερής ενέργεια ή τετελεσμένα. Η πρόταση συνάδει με τις ελληνικές απαιτήσεις. Επαναλαμβάνεται το αντίστοιχο μέτρο που υιοθετήθηκε με το γνωστό Πρακτικό της Βέρνης το 1976, ως moratorium, για τη συνέχιση του διαλόγου, προκειμένου να εξευρεθεί λύση στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου. Ο διάλογος τότε ήταν η παρότρυνση του Συμβουλίου Ασφαλείας, στο οποίο είχε προσφύγει η ελληνική κυβέρνηση. Η Τουρκία ως υπέρμαχος τηρεί το Πρακτικό αυτό σε ισχύ. Τι προέχει λοιπόν στο δίλημμα για νέο moratorium; Η μονομερής ενέργεια έρευνας ή γεώτρησης επί των μη οριοθετημένων περιοχών ή ο διάλογος που θα οδηγήσει στον καθορισμό των περιοχών υφαλοκρηπίδας κάθε κράτους, για την ακώλυτη άσκηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων; Είναι μια πρόταση που πρέπει να αντιμετωπισθεί θετικά.

Η Αγκυρα έχει κάθε λόγο να προωθήσει τον διάλογο, ως προϋπόθεση της ευμενούς υποδοχής της ΕΕ έναντι τόσο της θετικής ατζέντας, όσο και του μεταναστευτικού και της συμφωνίας Τελωνειακής Ενωσης. Μένει να αποδειχθεί εάν αυτό θα λειτουργήσει, εάν η Τουρκία σταθεί στο ύψος των περιστάσεων. Παράλληλα καλλιεργεί θετικό κλίμα συνάντησης με τον Μπάιντεν, αν και η εναντίον του επιθετική ρητορική του Ερντογάν, με αφορμή την κατάσταση στο Ισραήλ, δύσκολα ανατρέπεται. Μένει να αποδειχθεί εάν ο τούρκος πρόεδρος θα καταφέρει να πείσει ευρωπαϊκή και αμερικανική ηγεσία, υποσχόμενος ένα ήρεμο καλοκαίρι στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής του Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές», στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς